Tweede Kamerverkiezingen 2006

Op 22 november 2006 vonden er Tweede Kamerverkiezingen plaats. De verkiezingen waren aanvankelijk gepland op 15 mei 2007, maar werden vervroegd door de val van het kabinet-Balkenende II.

De grote winnaar was de SP, die er 16 zetels bij kreeg en op een zetelaantal van 25 terechtkwam. De nieuwe Partij voor de Vrijheid van Geert Wilders was zeer succesvol met het binnenhalen van negen zetels. Er was ook winst voor de nieuwe Partij voor de Dieren (twee zetels) en de ChristenUnie (van drie naar zes zetels). De PvdA en VVD verloren flink, respectievelijk negen en zes zetels. Het zetelaantal van D66 werd gehalveerd (van zes naar drie). Het CDA verloor ook drie zetels, maar bleef met 41 zetels wel de grootste partij. De LPF verdween uit de Kamer.

De opkomst was 80,4 procent. Deze verkiezingen leidden tot de vorming van het kabinet-Balkenende III.

Uitslag

Bij deze vervroegde verkiezingen, die nodig waren door de val van het kabinet-Balkenende II , bleef het CDA wederom de grootste partij. De partij van Jan Peter Balkenende verloor wel 3 zetels en hield er 41 over. Grote winnaar was de SP. De partij van Marijnissen kreeg er 16 zetels bij en kwam op een zeteltal van 25. De Partij voor de Vrijheid van Geert Wilders kwam met 9 zetels nieuw in de Kamer. De ChristenUnie verdubbelde naar 6 zetels. PvdA en VVD verloren beide veel zetels. De PvdA verloor 9 zetels, de VVD 6.

Fors verlies was er ook voor D66, dat terugviel naar 3 zetels. Fortuyn (voorheen LPF) verdween uit de Kamer. Eén NL kwam net niet in de Tweede Kamer. Nieuweling Partij voor de Dieren kreeg 2 zetels in de Kamer. GroenLinks verloor 1 zetel. De SGP bleef gelijk.

De opkomst was met 80,4 procent hoog.

 

partij

stemmen

percentage

zetels 2006

zetels 2003

winst/verlies

CDA

2.608.573

26,5

41

44

-3

PvdA

2.085.077

21,2

33

42

-9

SP

1.630.803

16,6

25

9

+16

VVD

1.443.312

14,7

22

28

-6

Partij voor de Vrijheid

579.490

5,9

9

0

+9

GroenLinks

453.054

4,6

7

8

-1

ChristenUnie

390.969

4,0

6

3

+3

D66

193.232

2,0

3

6

-3

Partij voor de Dieren

179.988

1,8

2

0

+2

SGP

153.266

1,6

2

2

0

Eén NL

62.829

0,6

0

0

0

Lijst Vijf Fortuyn/LPF

20.956

0,2

0

8

-8

Verenigde Senioren Partij

12.522

0,1

0

0

0

Ad Bos Collectief

5.149

0,1

0

0

0

Partij voor Nederland

5.010

0,1

0

0

0

Lijst 21 (Islam Democraten)

4.339

0,0

0

0

0

Nederland Transparant

2.318

0,0

0

0

0

Groen Vrij Internet Partij

2.297

0,0

0

0

0

Liberaal Democratische Partij

2.276

0,0

0

0

0

Lijst 14

2.181

0,0

0

0

0

Continue Directe Democratie Partij

559

0,0

0

0

0

LRVP - het Zeteltje

185

0,0

0

0

0

SMP

184

0,0

0

0

0

Tamara's Open Partij

114

0,0

0

0

0

Achtergrond

Na de winst bij de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2006 was de PvdA van Wouter Bos de gedoodverfde winnaar van de Tweede Kamerverkiezingen. De partij kwam echter in electorale problemen door de opmars van de SP van de populaire Jan Marijnissen. Vanuit een ogenschijnlijk kansloze positie passeerde premier Balkenende de PvdA uiteindelijk toch weer met het CDA. Gebrekkige samenwerking tussen lijsttrekker Mark Rutte en Rita Verdonk, de nummer 2 op de lijst, teisterde de VVD-campagne.

Voorgeschiedenis

Op 30 juni 2006 viel het kabinet-Balkenende II. Een week later was het overgangskabinet-Balkenende III al geformeerd. De belangrijkste taak van dit kabinet was het uitschrijven van vervroegde verkiezingen. Als datum was tijdens de formatie al 22 november 2006 genoemd.

Een recordaantal van 74 partijen stond geregistreerd bij de Kiesraad, maar vanwege gebrek aan financiële middelen zag een groot aantal partijen af van deelname aan de verkiezingen. Uiteindelijk deden 24 partijen mee aan de verkiezingen.

Meer over

De kandidaten

Bij het CDA nam Tweede Kamerfractievoorzitter Maxime Verhagen de tweede plaats op de kandidatenlijst in, gevolgd door minister Maria van der Hoeven. De PvdA zette mannen en vrouwen om en om op de kandidatenlijst. Daarop bezette de latere fractievoorzitter Jacques Tichelaar slechts de dertiende plaats.

Een achtergrond als medewerker van de Tweede Kamerfractie van de SP bleek bij de verkiezingen een kansrijke opstap naar het Kamerlidmaatschap: van de eerste 25 kandidaten op de lijst waren er 12 (oud-)fractiemedewerker. Onder hen waren de bekende Kamerleden Agnes Kant (nr. 2), Harry van Bommel (nr. 3), Jan de Wit (nr. 4), Krista van Velzen (nr. 5) en Ewout Irrgang (nr. 6).

De hoogste nieuwkomers die uiteindelijk tot Kamerlid werden gekozen, waren:

 

Kandidaat

Partij

Positie kandidatenlijst

Jan Schinkelshoek

CDA

11

Ton Heerts

PvdA

5

Ronald van Raak

SP

7

Rita Verdonk

VVD

2

Fleur Agema

PVV

2

Mariko Peters

GroenLinks

4

Joël Voordewind

ChristenUnie

4

Alexander Pechtold

D66

1

Marianne Thieme

PvdD

1

Behalve Rita Verdonk had de VVD meer nieuwkomers hoog op de lijst: Brigitte van der Burg op nummer 4 en de bekende officier van justitie Fred Teeven (eerder al Kamerlid voor Leefbaar Nederland) op nummer 6.

Een groot aantal leden keerde niet terug in de Kamer. Dit waren onder andere de (oud-)fractievoorzitters Jozias van Aartsen (VVD), Lousewies van der Laan (D66), Boris Dittrich (D66), Mat Herben (LPF) en Hilbrand Nawijn (hij deed aan de verkiezingen mee met de Partij voor Nederland).

Bert Bakker, de nummer 3 op de kandidatenlijst van D66, verloor zijn zetel omdat Fatma Koser Kaya op basis van voorkeursstemmen een zetel veroverde. Naast Bert Bakker vertrokken ook een aantal andere ervaren parlementariërs, zoals Siem Buijs (CDA), Henk de Haan (CDA), Pieter Hofstra (VVD), Ella Kalsbeek (PvdA), Ursie Lambrechts (D66), Saskia Noorman-den Uyl (PvdA), Bibi de Vries (VVD) en Klaas de Vries (PvdA). Joost Eerdmans werd niet herkozen.

De verkiezingscampagne

De verkiezingscampagne stond in het begin vooral in het teken van de strijd tussen Bos en Balkenende. Balkenende wilde graag premier blijven, Bos wilde premier worden. Voor het oog van de televisiecamera's gingen ze naar Nederlandse begrippen venijnig in debat. Door de focus op Bos en Balkenende bleven veel andere grote partijen op de achtergrond.

De SP en GroenLinks gaven al in een vroeg stadium aan een links kabinet te willen met de PvdA. Maar Wouter Bos sprak zijn voorkeur niet uit. Dit leverde hem veel kritiek op. Onder druk van de opkomst van de SP gaf Bos later aan toch wel wat in een linkse coalitie te zien, maar al met al maakte zijn opstelling een nogal zwalkende indruk.

In september stond de Armeense genocide in het punt van belangstelling bij het CDA en PvdA. Beide partijen schrapten aspirant-Kamerleden van Turkse afkomst van hun kandidatenlijst, omdat zij de volkerenmoord op het Armeense volk in 1915 weigerden te erkennen. De kwestie van Armeense genocide was van belang bij de mogelijke toetreding van Turkije bij de EU. Nebahat Albayrak, eveneens van Turkse afkomst, deed als nummer 2 op de PvdA-kandidatenlijst wel mee aan de verkiezingen.

Opmerkelijk en nieuw aan de verkiezingscampagne was de campagnevoering van grote partijen op verkiezingsdag. Tot aan de sluiting van de stembureaus werd nog geprobeerd zoveel mogelijk kiezers te winnen.

Stemmachines en stempassen

In de aanloop van de verkiezingen werd de betrouwbaarheid van een aantal stemmachines in twijfel getrokken. Onderzoek wees uit dat met een aantal machines makkelijk gefraudeerd kon worden. Omdat deze stemmachines niet voor de verkiezingen van 22 november vervangen kon worden waren een aantal gemeenten verplicht om met het rode potlood te stemmen.

Bij de verkiezingen van 22 november waren er problemen met stempassen. Ongeveer 160.000 mensen (goed voor bijna drie Kamerzetels) konden niet stemmen omdat ze hun stempas niet hadden ontvangen of waren kwijtgeraakt. De gemeenten van deze stemgerechtigden deden mee aan het experiment 'stemmen in een willekeurig stemlokaal'. Hierdoor konden ruim tien miljoen mensen in ieder stembureau in hun gemeente te stemmen. In plaats van een oproepingskaart ontvingen zij een stempas. Bij verlies van de stempas kon echter niet meer met legitimatiebewijs gestemd worden op het eigen stembureau, dit was wel mogelijk met de oproepingskaart.

Overzicht partijen

Jan Peter Balkenende voerde de lijst van het CDA aan. De partij wilde het beleid van het zittende kabinet voortzetten. Ook de VVD wilde dat. Binnen deze partij had Mark Rutte de strijd om het lijsttrekkerschap gewonnen van Rita Verdonk.

Ter linkerzijde waren de posities van Wouter Bos (PvdA), Femke Halsema (GroenLinks), en Jan Marijnissen (SP) onbetwist. D66 voerde ook een strijd om het lijsttrekkerschap. Deze werd gewonnen door Alexander Pechtold.

De LPF, die bij de verkiezingen de nieuwe naam 'Lijst vijf Fortuyn' voerde, werd aangevoerd door Olaf Stuger. Op nummer twee stond fractievoorzitter Mat Herben.

Bij de kleine christelijke partijen keerden Bas van der Vlies en André Rouvoet terug als lijsttrekker.

Maar liefst 15 partijen die nog niet in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren, deden mee aan de verkiezingen. Daaronder een aantal als erfenis van Pim Fortuyn, zoals Eén Nl van Marco Pastors en Joost Eerdmans, en de Partij voor Nederland van Hilbrand Nawijn. Ook de Partij voor de Vrijheid van Geert Wilders, hoewel die de VVD verliet, was als zodanig te beschouwen.

Nieuw waren twee klokkenluiderspartijen. Nederland Transparant is de Nederlandse afdeling van het Europa Transparant van Paul van Buitenen. Bij de Europese verkiezingen in 2004 veroverde deze partij meteen al 2 van de 27 Nederlandse zetels in het Europese parlement. Daarnaast probeerde Ad Bos, de klokkenluider die aan de wieg stond van de parlementaire enquete bouwnijverheid, met het Ad Bos Collectief de Tweede Kamer in te komen.

Twee eigenlijk niet nieuwe belangenpartijen deden ook weer mee. De Partij voor de Dieren was in 2003 als nieuweling succesvol, hoewel de kiesdrempel net niet gehaald werd en de partij dus geen zetel kreeg. De lijst werd weer aangevoerd door Marianne Thieme. Ook de ouderen waren, na een afwezigeheid in 2003, weer aanwezig. De Verenigde Seniorenpartij werd aangevoerd door Herman Troost.

Daarnaast waren er partijen die vooral een betere samenleving wensten en/of daarbij kiezers meer invloed met behulp van internet wilden geven. Sommige van die partijen wilden een uitdrukkelijk verbod op dan wel juist toestaan of kweken van hennep en cannabis.

Overigens deden niet alle partijen overal in Nederland mee. Nederland Transparant, De Partij voor de Dieren, Eén nl, de Partij voor de Vrijheid en Lijst 14 deden in heel Nederland mee aan de verkiezingen. De overige partijen deden alleen in een aantal kieskringen mee, variërend van 1 tot 18.

  • CDA (lijst 1)
    Jan Peter Balkenende was lijsttrekker. Het verkiezingsprogramma 'Vertrouwen in Nederland, vertrouwen in elkaar' was gericht op helderheid. Het CDA had voor de verkiezingen 44 zetels in de Tweede Kamer.
  • PvdA (lijst 2)
    Wouter Bos was lijststrekker. Het verkiezingsprogramma 'Samen sterker - werken aan een beter Nederland' was gericht op kinderen. De PvdA had voor de verkiezingen 42 zetels in de Tweede Kamer.
  • VVD (lijst 3)
    Mark Rutte was lijststrekker. Het verkiezingsprogramma 'Een samenleving met ambitie' was gericht op kansen voor iedereen. De VVD had voor de verkiezingen 28 zetels in de Tweede Kamer.
  • SP (lijst 4)
    Jan Marijnissen was lijststrekker. Het verkiezingsprogramma 'Een beter Nederland, voor hetzelfde geld' was gericht op een beter, prettiger en vooral socialer Nederland. De SP had voor de verkiezingen 8 zetels in de Tweede Kamer.
  • Lijst Vijf Fortuyn (lijst 5)
    Olaf Stuger is lijsttrekker. Lijst Vijf Fortuyn is de voortzetting van de LPF. De LPF heeft nu 5 zetels in de Tweede Kamer.
  • GroenLinks (lijst 6)
    Femke Halsema is lijststrekker. Het verkiezingsprogramma 'Groei mee' is gericht op werk. GroenLinks heeft nu 8 zetels in de Tweede Kamer.
  • D66 (lijst 7)
    Alexander Pechtold is lijststrekker. Het verkiezingsprogramma 'Het gaat om mensen' is gericht op mensen in een multiculturele samenleving. D66 heeft nu 6 zetels in de Tweede Kamer.
  • ChristenUnie (lijst 8)
    Andr Rouvoet is lijststrekker. Het verkiezingsprogramma 'Duurzaam voor elkaar' is gericht op gezin en samenleving. De ChrisatenUnie heeft nu 3 zetels in de Tweede Kamer.
  • SGP (lijst 9)
    Bas van der Vlies is lijsttrekker. Het verkiezingsprogramma 'Naar eer en geweten' is gericht op gezin en zorg voor jonge kinderen. De SGP heeft nu 2 zetels in de Tweede Kamer.

Overige deelnemende partijen

Kerngegevens

verkiezingsdatum

22 november 2006

aantal opgeroepen kiezers

12.264.503

aantal uitgebrachte geldige stemmen

9.838.683

blanco/ongeldig

16.315

kiesdeler

65.591

voorkeursdrempel

16.397

opkomstpercentage

80,4

aantal deelnemende partijen

24

aantal partijen dat zetel behaalde

10

 

Na de verkiezingen


Meer over