Partij van de Arbeid (PvdA)

Logo PvdA

De Partij van de Arbeid (PvdA) is een progressieve, sociaaldemocratische partij. Politiek leider is sinds 9 december 2016 vicepremier Lodewijk Asscher, die Diederik Samsom bij de verkiezing van lijsttrekker versloeg. De partij werd opgericht in 1946 als een voortzetting van de vooroorlogse Sociaal-Democratische Arbeiders Partij (SDAP), de Vrijzinnig-Democratische Bond (VDB) en de Christelijk-Democratische Unie (CDU).

De PvdA heeft bij de Tweede Kamerverkiezingen van 15 maart 2017 een verlies geleden van 29 zetels en ging terug van 38 naar 9 zetels. De partij heeft acht zetels in de Eerste Kamer.

Sinds 5 november 2012 is de PvdA regeringspartij. De PvdA heeft in het kabinet-Rutte II zes ministers en vier staatssecretarissen. Hans Spekman is momenteel partijvoorzitter van de PvdA.

Zetels

PvdA en Tweede Kamerverkiezingen

Jaar

Affiche

Lijsttrekker

Kandidaten

Programma (VP)

Zetels

Percentage

Regering of oppositie?

2017

affiche

Lodewijk Asscher

Lijst 2017

Een verbonden samenleving

9

5,7

 

2012

Affiche PvdA, 2012

Diederik Samsom

Lijst 2012

Nederland sterker en socialer

38

24,8

Regering, kabinet-Rutte II

2010

affiche

Job Cohen

Lijst 2010

Iedereen telt mee

30

19,6

Oppositie, kabinet-Rutte I

2006

affiche

Wouter Bos

Lijst 2006

Samen sterker: werken aan een beter Nederland

33

21,2

Regering, kabinet-Balkenende IV

PvdA en Eerste Kamerverkiezingen

Jaar

Lijsttrekker

Kandidaten

Zetels

Percentage

2015

Marleen Barth

Lijst 2015

8

10,4

2011

Marleen Barth

Lijst 2011

14

18,5

2007

Han Noten

Lijst 2007

14

19,0

2003

Johan Stekelenburg

Lijst 2003

19

25,1

1999

Geertje Lycklama à Nijeholt

*

15

20

1995

Herman Tjeenk Willink

*

14

18,7

  • (Nog) niet beschikbaar

In de databank van de Kiesraad vindt u meer informatie over de PvdA en de verkiezingen sinds 1948.

Beginselen

De PvdA is een sociaaldemocratische partij. In haar Beginselmanifest uit 2005 staan het recht op een fatsoenlijk bestaan en volwaardige deelname aan de samenleving centraal.

Belangrijke beginselen zijn verder het streven naar gelijke kansen, spreiding van macht en inkomens en een duurzame ontwikkeling. Ook internationale solidariteit en een democratisch en sterk Europa zijn voorname uitgangspunten.

De PvdA is voor het opnemen van politieke vluchtelingen, maar wil geen onbeperkte instroom van vreemdelingen. Immigranten moeten integreren, maar hebben wel recht op een eigen cultuur.

Bestuursvorm

Het hoogste orgaan is het Congres, bestaande uit afgevaardigden van de afdelingen; een lid is automatisch lid van de lokale afdeling in zijn of haar gemeente. De partij heeft meer dan vijfhonderd afdelingen (gemeenten) en 12 gewesten (provincies).

Partijvoorzitter

Sinds januari 2012 is Hans Spekman voorzitter van de PvdA. De leden kozen hem in december 2011 met 81,8 procent van de stemmen. Na de historische verkiezingsnederlaag in maart 2017, heeft Spekman besloten in het najaar van 2017 zijn functie neer te leggen. Spekman was eerder ruim vijf jaar Tweede Kamerlid en daarvoor vijf jaar wethouder in Utrecht.

Historische ontwikkeling

De Partij van de Arbeid werd op 9 februari 1946 opgericht door J.J. Vorrink, M. van der Goes van Naters, W. Drees, A.M. Joekes, P.J. Oud, W. Banning, W. Schermerhorn, R. van der Brug, J.M. Willems, G. Ruygers en G.E. van Walsum. In de nieuwe partij gingen de SDAP, VDB en CDU op. Verder traden leden van CHU en RKSP en partijloze personen toe. De PvdA streefde ernaar een volkspartij te worden, met niet alleen ruimte voor het socialistische gedachtegoed, maar ook voor liberale, gelovige en humanistische ideeën. Dit streven werd de doorbraakgedachte genoemd.

Tot een echte doorbraak van het vooroorlogse partijenstelsel kwam het niet: Tot de nieuwe PvdA traden slechts enkele progressieve katholieken en protestanten toe. Naast de nieuwe KVP, bleven ook de confessionele partijen ARP en CHU bestaan. Bovendien vonden de liberalen dat zij te weinig aan bod kwamen. Zij stapten uit de PvdA en richtten de VVD op.

De PvdA heeft wortels in de socialistische beweging uit de jaren '70 en '80 van de 19e eeuw. De Sociaal-Democratische Arbeiders Partij (SDAP), opgericht in 1894, zette zich volgens de theorie van Engels en Marx in voor de klassenstrijd in Nederland en de 'internationale strijd der arbeidende klasse'. De Vrijzinnig-Democratische Bond was de vooroorlogse progressief liberale partij. De Christelijk-Democratische Unie was een pacifistische en progressieve christelijk-sociale partij.

Willem Drees

In de jaren 1946-1958 waren de PvdA en de katholieke KVP de grootste politieke partijen en vormden in die periode de zogeheten 'brede-basiskabinetten' (rooms-rode coalitie), vanaf 1948 onder leiding van de PvdA'er Drees. Deze kabinetten legden de basis voor de sociale voorzieningen van de verzorgingsstaat zoals we die nu kennen. Verder speelden tijdens deze kabinetten de wederopbouw en de dekolonisatie van Indonesië een belangrijk rol.

Nieuw Links

Vanaf het begin van de jaren '60 liep het aantal kiezers voor de PvdA steeds verder terug. Dit leidde eind jaren '60 tot een initiatief van PvdA-jongeren om de koers en de organisatie van de partij te wijzigen. De beweging noemde zich 'Nieuw Links' en tornde, geheel in de geest van die tijd, aan de gevestigde macht binnen de partij.

Om aan te sluiten bij de actiegroepen die sinds de tweede helft van de jaren '60 sterk in opkomst waren, werd besloten dat de partij een 'aktiepartij' moest worden. Dat betekende dat er een grotere rol weggelegd werd voor jongeren en vrouwen en dat er meer aandacht kwam voor thema's als milieubescherming, feminisme en solidariteit met de Derde Wereld.

Uit protest tegen de toenemende invloed van Nieuw Links verliet een aantal prominente leden de partij, onder wie Drees jr., en richtte DS'70 (Democratisch-Socialisten 1970) op. Van een negatief electoraal effect voor de PvdA was echter nauwelijks sprake.

Joop den Uyl

Den Uyl was één van de weinige van de 'oude garde' die de vernieuwingen van Nieuw Links in de partijtop overleefde. In deze tijd steeg ook het aantal leden van de partij tot ruim 120.000 en domineerde de PvdA het politieke debat.

Er werd tussen 1970 en 1977 nauw samengewerkt met PPR en D66. Met de PvdA kwamen deze 'progressieve drie' voor de verkiezingen van 1971 met een alternatief kabinet, waarvan Den Uyl de beoogde leider was. Voor de verkiezingen van 1972 werd een ploeg van kandidaat-bewindslieden (deelkabinet) samengesteld. In 1972 brachten de drie partijen een gezamenlijk verkiezingsprogramma uit onder de naam 'Keerpunt 72'.

Na een moeizame formatie werd in 1973 het kabinet-Den Uyl geformeerd, waarin de progressieve drie de meerderheid hadden (het 'meest linkse kabinet aller tijden').

Traumatisch voor vele PvdA'ers was dat de partij na de verkiezingen van 1977, ondanks 10 zetels winst, in de oppositiebanken terecht kwam en dat Van Agt, van het nieuwgevormde CDA, premier werd.

Wim Kok

In een vernieuwde partij werd in de jaren '80 afstand genomen van de vroegere 'akties'. In 1986 volgde oud-FNV-voorzitter Wim Kok Den Uyl op als politiek leider. Na de val van kabinet-Lubbers II kwam de PvdA in 1989 weer in de regering.

In 1994 werd de PvdA'er Wim Kok minister-president van het eerste paarse kabinet. Tijdens dit kabinet werd de sociale zekerheid hervormd en werd het asiel- en minderhedenbeleid steeds meer onderwerp van discussie. Veel 'traditionele' PvdA-leden verweten de partij te veel te verrechtsen. In 1998 werd 'Paars II' gevormd, met opnieuw Kok als minister-president. Na de verkiezingen van 2002 kwam de PvdA weer in de oppositie.

PvdA in de 21ste eeuw

Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 22 november 2006 werd de PvdA de tweede partij van Nederland. Vooraf werd PvdA-leider Wouter Bos als sterke kanshebber gezien voor het premierschap. De campagne werd in 2006 vooral gevoerd tussen CDA en PvdA, die elk de ander als tegenpool voorstelden. Het CDA slaagde erin Bos neer te zetten als een 'draaier' die zich niet aan zijn woord zou houden. Ondanks de felle campagne zouden CDA en PvdA samen gaan regeren met de ChristenUnie als derde partij, nadat de SP tijdens de formatie-onderhandeling te hoge eisen had gesteld.

De interne verdeeldheid tussen vooral CDA en PvdA in het kabinet-Balkenende IV leidde er uiteindelijk toe dat de regering in februari 2010 ten val kwam. Partijleider Wouter Bos trad vóór de verkiezingen terug, om plaats te maken voor de nieuwe lijsttrekker, Job Cohen. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 9 juni werd de PvdA opnieuw tweede. De partij kwam met een verlies van drie zetels uit op een zetelaantal van dertig, één minder dan winnaar VVD. Na de formatie van 2010 kwam de PvdA in de oppositie terecht.

In 2012 concludeerde Job Cohen dat hij er onvoldoende in was geslaagd effectief als politiek leider te opereren. Hij werd opgevolgd door Diederik Samsom. Politiek leider is sinds 9 december 2016 vicepremier Lodewijk Asscher.

Instituten, Organisaties en bladen

Scholingsinstituut

Suze Groenewegschool

Wetenschappelijk instituut

Wiardi Beckman Stichting (WBS)

Wetenschappelijk tijdschrift

'Socialisme & Democratie'

Jongerenorganisaties

Jonge Socialisten in de PvdA (JS), aangesloten bij de Young European Socialists (YES) en de International Union of Socialist Youth (IUSY) en Jong WBS (jongerenclub van het wetenschappelijk instituut)

Vrouwenorganisatie

PvdA-vrouwen netwerk (PVN) en het Multi-etnisch Vrouwennetwerk (MEV); Socialist International Women (SIW)

Europese organisaties

Partij van Europese Socialisten (PES); de PvdA-Eurodelegatie in de PES-fractie is verenigd in de Anne Vondeling Stichting

Internationale organisatie

Foundation Max van der Stoel for Democracy, Development and Dialogue (FMS) (vanaf 2013)

Oost-Europa-organisatie

Alfred Mozer Stichting (AMS) (tot 2013)

Derde Wereldorganisatie

Evert Vermeer Stichting (EVS) voor internationale solidariteit (tot 2013)

Mondiale organisatie

Socialist International (SI)

Partijblad

'Rood' (8x per jaar)

Jongerenblad

'Lava'

Vrouwenblad

geen

Europees blad

geen


Meer over

Kijk voor meer informatie over de PvdA op de website van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen.