Tweede Kamerverkiezingen 2003

Op 22 januari 2003 werden er vervroegde Tweede Kamerverkiezingen gehouden. De verkiezingen waren nodig na de val van het kabinet-Balkenende I.

De grote winnaar was de PvdA. Met de nieuwe lijsttrekker Wouter Bos boekte de partij 19 zetels winst en kwam op 42 zetels. Het CDA van premier Balkenende bleef echter de grootste partij. Dankzij een winst van één zetel kwam de partij op een zeteltal van 44. De VVD boekte een bescheiden winst van 4 zetels. De verwachte winst van de SP bleef uit. De LPF kelderde van 26 naar 8 zetels. Leefbaar Nederland verdween uit de Kamer.

De opkomst was 80,0 procent. Deze verkiezingen leidden tot de vorming van het kabinet-Balkenende II.

Uitslag

De VVD herstelde zich redelijk met een winst van vier zetels ten opzichte van 2002, maar de behaalde 28 zetels werden toch beschouwd als een tegenvaller. De ChristenUnie verloor vrij onverwacht haar vierde zetel. GroenLinks (-2) en in mindere mate D66 (-1) verloren eveneens. Leefbaar Nederland verdween uit de Tweede Kamer.

Bij deze vervroegde verkiezingen, die nodig waren door de val van het kabinet-Balkenende I , bleef het CDA de grootste partij. De partij van Jan Peter Balkenende won één zetel en kwam op 44 zetels. De PvdA van de nieuwe lijsttrekker Wouter Bos won 19 zetels en herstelde zich zo van het grote verlies in 2002. Grote verliezer was de LPF, die 18 zetels verloor.

De verwachte winst van de SP bleef uit: de partij van Jan Marijnissen bleef op 9 zetels staan. Enkele weken tevoren stond de partij nog op 22 zetels in de peilingen.

De opkomst op 22 januari 2003 was, ondanks het regenachtige weer, 80,0 procent.

 

partij

stemmen

percentage

zetels 2003

zetels 2002

winst/verlies

CDA

2.763.480

28,6

44

43

+1

PvdA

2.631.363

27,3

42

23

+19

VVD

1.728.707

17,9

28

24

+4

SP

609.723

6,3

9

9

0

LPF

549.975

5,7

8

26

-18

GroenLinks

495.802

5,1

8

10

-2

D66

393.333

4,1

6

7

-1

ChristenUnie

204.694

2,1

3

4

-1

SGP

150.305

1,6

2

2

0

PvdD

47.754

0,5

0

0

0

Leefbaar Nederland

38.894

0,4

0

2

-2

PvdT

13.845

0,1

0

0

0

Lijst 16 (Ratelband)

9.045

0,1

0

0

0

Duurzaam Nederland

7.271

0,1

0

0

0

NCPN

4.854

0,1

0

0

0

De Conservatieven.nl

2.521

0,0

0

0

0

VIP

1.623

0,0

0

0

0

Alliantie Vernieuwing en Democratie

990

0,0

0

0

0

Lijst Veldhoen

296

0,0

0

0

0

Achtergrond

De nieuwe PvdA-lijsttrekker Wouter Bos werd tijdens de verkiezingscampagne van 2003 in korte tijd erg populair. Zo draaiden de Tweede Kamerverkiezingen uit op een tweestrijd tussen CDA en PvdA. De PvdA had niet op zo'n grote winst gerekend. Bos gaf te kennen geen premier te willen worden. Daarom schoof de PvdA kort voor de verkiezingen de Amsterdamse burgemeester Job Cohen naar voren als kandidaat-premier. Uiteindelijk bleef het CDA van de zittende premier Balkenende de PvdA twee zetels voor.

Voorgeschiedenis

Na de Tweede Kamerverkiezingen van 15 mei 2002 kwam een coalitie tot stand van CDA, LPF en VVD. Het op 22 juli 2002 aangetreden kabinet-Balkenende I werd echter geteisterd door rellen en kwam al op 16 oktober van dat jaar ten val. Daarom moesten er op 22 januari 2003 vervroegde Tweede Kamerverkiezingen gehouden worden.

De verkiezingscampagne

De verkiezingen stonden in het teken van de vraag of het door CDA, VVD en LPF uitgestippelde beleid zoals dat was vastgelegd in het 'Strategisch Akkoord' , kon worden voortgezet. CDA en VVD hadden na de verkiezingen van mei 2002 samen slechts 67 zetels.

In de aanloop naar de verkiezingen zag het er lange tijd naar uit dat CDA en VVD samen een meerderheid zouden kunnen vormen. Na het RTL4-televisiedebat van 3 januari 2003 tussen een aantal lijsttrekkers begon de PvdA plotseling sterk te stijgen in de peilingen. PvdA-lijsttrekker Wouter Bos werd steeds populairder. Bos gaf te kennen bij een eventuele verkiezingsoverwinning geen premier te willen worden, maar fractievoorzitter van de PvdA in de Tweede Kamer.

Inmiddels werd steeds duidelijker dat de Tweede Kamerverkiezingen uitdraaiden op een nek-aan-nekrace tussen CDA en PvdA. Dit ging ten koste van de winst van de SP, dat eerst lange tijd op vele zetels winst leek af te stevenen.

De gevestigde partijen en hun leiders

Na de verkiezingsnederlagen van PvdA, VVD en ChristenUnie in mei 2002 ontstond in die partijen al snel een discussie over het politieke leiderschap van die partijen. Uiteindelijk gingen de VVD, LPF, PvdA, GroenLinks, ChristenUnie en Leefbaar Nederland met nieuwe lijsttrekkers de verkiezingen in.

 

Partij

Lijsttrekker

CDA

Jan Peter Balkenende

LPF

Mat Herben

VVD

Gerrit Zalm

PvdA

Wouter Bos

GroenLinks

Femke Halsema

SP

Jan Marijnissen

D66

Thom de Graaf

CU

André Rouvoet

SGP

Bas van der Vlies

LN

Haitske van der Linde

De kandidaten

De hoogste nieuwkomers die uiteindelijk tot Kamerlid werden gekozen, waren:

 

Kandidaat

Partij

Positie kandidatenlijst

Pieter Omtzigt (juni 2003)

CDA

51

Jan Boelhouwer

PvdA

7

Melanie Schultz van Haegen-Maas Geesteranus

VVD

3

Ewout Irrgang (oktober 2005)

SP

12

Margot Kraneveldt

LPF

3

Paul Jungbluth (juni 2005)

GroenLinks

10

Lousewies van der Laan

D66

2

Een aantal Kamerleden keerde niet terug. Onder hen waren de oud-bewindslieden Tineke Netelenbos (PvdA) , Henk van Hoof en Monique de Vries (beiden VVD). Ook Fred Teeven (Leefbaar Nederland) keerde niet terug.

Overzicht partijen

Lange tijd zag het ernaar uit dat een groot aantal nieuwe partijen aan de verkiezingen zou deelnemen. Al snel haakten echter onder meer de partij van voormalig minister Heinsbroek en oud-LPF-fractievoorzitter Wijnschenk, de Lijst Nieuwe Politiek (LNP) af, omdat niet tijdig genoeg geschikte kandidaten konden worden gevonden. Ook 'De Groenen' en 'Nieuw Nederland' van Jan Nagel besloten niet mee te doen.

Opvallende nieuwkomer was verder de Partij voor de Dieren. De Nieuwe Communistische Partij Nederland (NCPN) deed in tegenstelling tot mei 2002 nu wel weer mee. Eén van de bekendste nieuwe lijsttrekkers was Emile Ratelband, die na zijn echec bij Leefbaar Nederland met een eigen lijst kwam. Bij de Kiesraad was de lijst van Emile Ratelband niet geregistreerd. Daarom kwam de lijst naamloos met nummer 16 op het stembiljet.

Kerngegevens

verkiezingsdatum

22 januari 2003

aantal opgeroepen kiezers

12.076.711

aantal uitgebrachte geldige stemmen

9.654.475

blanco

12.127

kiesdeler

64.363

voorkeursdrempel

16.091

opkomstpercentage

80,0

aantal deelnemende partijen

20

aantal partijen dat zetel behaalde

9


Meer over