Kabinetsformatie 2017

De formatie 2017 stond aanvankelijk in het teken van vorming van een kabinet van VVD, D66, CDA en GroenLinks. Daartoe werden twee pogingen ondernomen, maar op 12 juni concludeerde informateur Tjeenk Willink dat een geschil over het migratiebeleid definitief een onoverkomelijk probleem opleverde. Nadat er geen mogelijkheden bleken tot de formatie van een kabinet van VVD, D66, CDA en GroenLinks of een combinatie met PVV, SP of PvdA werd na ongeveer 100 dagen formeren de weg geopend naar onderhandelingen over een formatie van het 'motorblok' (VVD, D66 en CDA) met de ChristenUnie onder leiding van informateur Gerrit Zalm.

Op donderdag 12 oktober werd VVD-leider Rutte aangewezen als formateur. Dat gebeurde tijdens een debat in de Tweede Kamer over het eindverslag van informateur Zalm en het door de onderhandelaars overeengekomen regeerakkoord. Dat werd eerder in de week door de partijleiders van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie gepresenteerd aan Tweede Kamervoorzitter Arib. Op 20 oktober waren de namen van alle nieuwe bewindspersonen bekend. Formateur Rutte ontving hen op 23 en 24 oktober. De nieuwe bewindspersonen werden op 26 oktober beëdigd.

Deze formatie is met 225 dagen de langste formatie sinds de Tweede Wereldoorlog.

Inhoudsopgave van deze pagina:


1.

Overzicht

datum

wat

wie

tot en met

dagen

15 maart 2017

Tweede Kamerverkiezingen

     

28 maart 2017

Benoeming informateur

E.I. Schippers

16 mei 2017

50

17 mei 2017

Benoeming informateur

E.I. Schippers

29 mei 2017

13

30 mei 207

Benoeming informateur

H.D. Tjeenk Willink

27 juni 2017

29

28 juni 2017

Benoeming informateur

10 oktober 2017

105

10 oktober 2017

Regeerakkoord 'Vertrouwen in de toekomst'

     

10 oktober 2017

Eindverslag informateur Zalm

     

12 oktober 2017

Benoeming formateur

25 oktober 2017

14

25 oktober 2017

Eindverslag formateur Rutte

     

26 oktober 2017

Beëdiging nieuwe bewindslieden

Koning Willem-Alexander

   
 

Totale duur formatie

   

212

2.

Verloop van formatie 2017

Formatie 2017: Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib (rechts) ontving Edith Schippers op donderdag 16 maart in de Stadhouderskamer, in het gebouw van de Tweede Kamer.

Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib verzocht op 16 maart 2017 demissionair minister Edith Schippers als verkenner op te treden. Mark Rutte, politiek leider van de grootste fractie na de verkiezingen, had haar voor die functie voorgedragen, na overleg tussen de politiek leiders.

Schippers bracht op maandag 27 maart een eerste verslag uit. Ze adviseerde om onderhandelingen te starten tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks, onder leiding van een informateur van VVD-huize. Voor regeringsdeelname van de PVV, die bij de verkiezingen een lichte winst boekte, zag zij geen mogelijkheden. Een dag later vond een Kamerdebat plaats over haar verslag. De Tweede Kamer stelde Edith Schippers daarbij aan als informateur.

Op woensdag 29 maart startte informateur Schippers de gesprekken tussen de vier partijen. Elke partijleider werd vergezeld door een secondant. Mark Rutte nam oud-fractievoorzitter Halbe Zijlstra mee, Alexander Pechtold nam Wouter Koolmees mee, Jesse Klaver heeft voor oud-Europarlementariër Kathalijne Buitenweg gekozen en Sybrand Buma had woordvoerder Sociale Zaken en ex-spindokter Pieter Heerma aan zijn zijde.

Op maandag 15 mei deelde Schippers tamelijk onverwacht mee dat de besprekingen over de formatie waren vastgelopen. Er was wel oprecht getracht de inhoudelijke verschillen te overbruggen, zo lieten de onderhandelaars weten, maar dat was niet gelukt. Ze wezen geen schuldige aan voor de mislukking.

Een dag later bood Schippers haar eindverslag aan aan Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib. Schippers schreef daarin dat de formatie op het onderwerp 'migratie' is stukgelopen. Het ontbrak volgens haar aan een gemeenschappelijke basis om de besprekingen voort te zetten en er zou dan ook geen akkoord kunnen worden bereikt, zo schreef ze. In haar verslag gaf ze de informatieopdracht terug aan de Kamer en adviseert zij tot het aanstellen van een nieuwe informateur.

In een Kamerdebat over het vervolg van de formatie op woensdag 17 mei werd Edith Schippers opnieuw aangesteld als informateur. Zij moest 'op korte termijn de mogelijkheden verkennen voor de vorming van een kabinet dat kan rekenen op een vruchtbare samenwerking met Tweede en Eerste Kamer'.

Op 23 mei bleek dat er onvoldoende basis is voor een samenwerking tussen ChristenUnie en D66. De opties om een kabinet te formeren met het 'motorblok' VVD, CDA en D66 lijken zodoende uitgeput. De PvdA wil niet als vierde partij aanschuiven en de poging met Groenlinks mislukte.

Na nieuwe gesprekken op 26 mei met alle fractievoorzitters bracht Schippers op 29 mei eindverslag uit, waarin ze concludeerde dat de formatie van een vierpartijen-kabinet nog niet mogelijk was gebleken. Zij stelde de Tweede Kamer voor minister van staat Herman Tjeenk Willink als nieuwe informateur te benoemen. De formatie van een minderheidskabinet werd niet langer uitgesloten.

Op 30 mei stemde de Tweede Kamer in met het benoemen van Tjeenk Willink tot nieuwe informateur. Alleen de PVV en Forum voor Democratie stemden tegen. De in een motie-Rutte verwoorde opdracht luidt: met inachtneming van het eindverslag van informateur Schippers, de mogelijkheid onderzoeken van een kabinet dat in voldoende mate op steun in de volksvertegenwoordiging kan rekenen, hierin zowel de mogelijkheden van een meerderheidskabinet als een minderheidskabinet in welke vorm dan ook mee te nemen".

Tjeenk Willink voerde informele gesprekken, die zelfs wel als preverkenning werden aangeduid. Hij deed een nieuwe, maar vergeefse poging om GroenLinks bij de formatie te betrekken. Hij formuleerde een tekst over hoe om te gaan met het asielbeleid, met name wat de vluchtelingenstroom vanuit Afrika betrof. GroenLinks kon zich daarin echter niet vinden, waarna de formatie van een kabinet van VVD, D66, CDA en GroenLinks van de baan was.

Hierna startte informateur Tjeenk Willink nieuwe gesprekken met fractievoorzitters. Asscher sloot na een gesprek met Tjeenk Willink deelname van de PvdA aan een kabinet met VVD, D66 en CDA uit. De optie 'met de ChristenUnie' bleef toen als enige mogelijkheid open en de vier fractievoorzitters zagen voldoende basis voor het beginnen van onderhandelingen.

 
Formatie 2017

Op 27 juni bracht Tjeenk Willink een eindverslag uit. Daarin stelde hij voor oud-minister Gerrit Zalm tot nieuwe informateur te benoemen. Eerder had Tjeenk Willink al aangegeven voor de start van de onderhandelingen te willen stoppen als informateur. Na een debat in de Tweede Kamer over het eindverslag op 28 juni werd Gerrit Zalm benoemd tot informateur.

De gesprekken tussen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie vonden vervolgens plaatsin de Stadhouderskamer op het Binnenhof en in het Johan de Witthuis, nabij het Binnenhof. Tussen 20 juli en 9 augustus was er een onderbreking. Eind augustus werd ook gesproken op landgoed De Zwaluwenberg in Hilversum.

Op 9 oktober 2017 kwamen de onderhandelaars met het nieuws naar buiten dat zij het eens zijn over het regeerakkoord. Diezelfde avond stemden de fracties van de onderhandelende partijen in met het akkoord. Een dag later presenteerden de partijleiders van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie hun regeerakkoord aan Tweede Kamervoorzitter Arib.

Op 26 oktober 2017 is het kabinet-Rutte III beëdigd en kwam de ministerrraad voor het eerst bijeen in de nieuwe samenstelling. Op 1 en 2 november 2017 vond in de Tweede Kamer het debat over de regeringsverklaring plaats.

In december 2018 werd er een evaluatierapport van de formatie aangeboden aan Kamervoorzitter Khadija Arib. De onderzoekers Paul Bovend'Eert, Alexander van Kessel en Peter Bootsma concludeerden dat de formatie goed is verlopen. Ook kon de in 2012 ingestelde procedure waarbij de Tweede Kamer zelf een informateur aanwijst goed worden toegepast. Wel pleiten de onderzoekers voor meer in transparantie over zowel het aanwijzen van de informateur als de openbaarheid van formatiestukken.

3.

Zeteltal coalities in Tweede en Eerste Kamer

VVD, CDA en D66 hebben samen 76 van de 150 zetels in de Tweede Kamer en 35 van de 75 zetels in de Eerste Kamer. Voor een meerderheid (38 zetels) zijn minstens vier partijen nodig. Samenwerking met de PVV wordt door andere partijen (uitgezonderd 50PLUS) uitgesloten.

 
 
 

Partijen in coalitie

Aantal zetels

Partijen niet in de coalitie

TK

CDA, VVD, D66, ChristenUnie

76

SP, PVV, PvdA, GL, 50PLUS, SGP, PvdD, DENK, FVD

EK

CDA, VVD, D66, ChristenUnie

38

 

TK

CDA, VVD, D66, GroenLinks

86

SP, PVV, PvdA, 50PLUS, CU, SGP, PvdD, DENK, FVD

EK

CDA, VVD, D66, GroenLinks

39

 

TK

CDA, VVD, D66, PvdA

88

SP, PVV, GL, CU, SGP, 50PLUS, PvdD, DENK, FVD

EK

CDA, VVD, D66, PvdA

43

 

TK

CDA, D66, PvdA, GL, SP

75

VVD, PVV, CU, SGP, 50PLUS, PvdD, DENK, FVD

EK

CDA, D66, PvdA, GL, SP

42

 

TK

CDA, D66, PvdA, GL, SP, ChristenUnie

82

VVD, PVV, SGP, 50PLUS, PvdD, DENK, FVD

EK

CDA, D66, PvdA, GL, SP, ChristenUnie

47

 

TK

VVD, CDA, GL, PvdA, ChristenUnie

80

PVV, D66, SGP, 50PLUS, PvdD, DENK, FVD

EK

VVD, CDA, GL, PvdA, ChristenUnie

40

 

4.

Betrokken personen bij formatie 2017

De voorzitter van de Tweede Kamer

Foto

Naam

Functie / partij

foto Drs. K. (Khadija) Arib

Khadija Arib

PvdA

De formateur

Foto

Naam

Functie / partij

foto Drs. M. (Mark) Rutte

Mark Rutte

VVD

Informateurs

De fractievoorzitters bij de onderhandelingen

De secondanten


Meer over