Home > Regering > Kabinet > Kabinetsformatie > Kabinetsformatie 2017

Kabinetsformatie 2017

Op donderdag 12 oktober is VVD-leider Rutte aangewezen als formateur. Dat gebeurde tijdens een debat in de Tweede Kamer over het eindverslag van informateur Zalm en het door de onderhandelaars overeengekomen regeerakkoord. Dat werd eerder in de week door de partijleiders van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie gepresenteerd aan Tweede Kamervoorzitter Arib. Daarmee is het einde van een lange formatieperiode in zicht.

De formatie 2017 stond aanvankelijk in het teken van vorming van een kabinet van VVD, D66, CDA en GroenLinks. Daartoe werden twee pogingen ondernomen, maar op 12 juni concludeerde informateur Tjeenk Willink dat een geschil over het migratiebeleid definitief een onoverkomelijk probleem opleverde. Nadat er geen mogelijkheden bleken tot de formatie van een kabinet van VVD, D66, CDA en GroenLinks of een combinatie met PVV, SP of PvdA werd na ongeveer 100 dagen formeren de weg geopend naar onderhandelingen over een formatie van het 'motorblok' (VVD, D66 en CDA) met de ChristenUnie onder leding van informateur Gerrt Zalm.

Deze formatie is de langste formatie sinds de Tweede Wereldoorlog.

Verloop van formatie 2017

Formatie 2017: Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib (rechts) ontving Edith Schippers op donderdag 16 maart in de Stadhouderskamer, in het gebouw van de Tweede Kamer.

Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib verzocht op 16 maart 2017 demissionair minister Edith Schippers als verkenner op te treden. Mark Rutte, politiek leider van de grootste fractie na de verkiezingen, had haar voor die functie voorgedragen, na overleg tussen de politiek leiders.

Schippers bracht op maandag 27 maart een eerste verslag uit. Ze adviseerde om onderhandelingen te starten tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks, onder leiding van een informateur van VVD-huize. Voor regeringsdeelname van de PVV, die bij de verkiezingen een lichte winst boekte, zag zij geen mogelijkheden. Een dag later vond een Kamerdebat plaats over haar verslag. De Tweede Kamer stelde Edith Schippers daarbij aan als informateur.

Op woensdag 29 maart startte informateur Schippers de gesprekken tussen de vier partijen. Elke partijleider werd vergezeld door een secondant. Mark Rutte nam oud-fractievoorzitter Halbe Zijlstra mee, Alexander Pechtold nam Wouter Koolmees mee, Jesse Klaver heeft voor oud-Europarlementariër Kathalijne Buitenweg gekozen en Sybrand Buma had woordvoerder Sociale Zaken en ex-spindokter Pieter Heerma aan zijn zijde.

Op maandag 15 mei deelde Schippers tamelijk onverwacht mee dat de besprekingen over de formatie waren vastgelopen. Er was wel oprecht getracht de inhoudelijke verschillen te overbruggen, zo lieten de onderhandelaars weten, maar dat was niet gelukt. Ze wezen geen schuldige aan voor de mislukking.

Een dag later bood Schippers haar eindverslag aan aan Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib. Schippers schreef daarin dat de formatie op het onderwerp 'migratie' is stukgelopen. Het ontbrak volgens haar aan een gemeenschappelijke basis om de besprekingen voort te zetten en er zou dan ook geen akkoord kunnen worden bereikt, zo schreef ze. In haar verslag gaf ze de informatieopdracht terug aan de Kamer en adviseert zij tot het aanstellen van een nieuwe informateur.

In een Kamerdebat over het vervolg van de formatie op woensdag 17 mei werd Edith Schippers opnieuw aangesteld als informateur. Zij moest 'op korte termijn de mogelijkheden verkennen voor de vorming van een kabinet dat kan rekenen op een vruchtbare samenwerking met Tweede en Eerste Kamer'.

Op 23 mei bleek dat er onvoldoende basis is voor een samenwerking tussen ChristenUnie en D66. De opties om een kabinet te formeren met het 'motorblok' VVD, CDA en D66 lijken zodoende uitgeput. De PvdA wil niet als vierde partij aanschuiven en de poging met Groenlinks mislukte.

Na nieuwe gesprekken op 26 mei met alle fractievoorzitters bracht Schippers op 29 mei eindverslag uit, waarin ze concludeerde dat de formatie van een vierpartijen-kabinet nog niet mogelijk was gebleken. Zij stelde de Tweede Kamer voor minister van staat Herman Tjeenk Willink als nieuwe informateur te benoemen. De formatie van een minderheidskabinet werd niet langer uitgesloten.

Op 30 mei stemde de Tweede Kamer in met het benoemen van Tjeenk Willink tot nieuwe informateur. Alleen de PVV en Forum voor Democratie stemden tegen. De in een motie-Rutte verwoorde opdracht luidt: met inachtneming van het eindverslag van informateur Schippers, de mogelijkheid onderzoeken van een kabinet dat in voldoende mate op steun in de volksvertegenwoordiging kan rekenen, hierin zowel de mogelijkheden van een meerderheidskabinet als een minderheidskabinet in welke vorm dan ook mee te nemen".

Tjeenk Willink voerde informele gesprekken, die zelfs wel als preverkenning werden aangeduid. Hij deed een nieuwe, maar vergeefse poging om GroenLinks bij de formatie te betrekken. Hij formuleerde een tekst over hoe om te gaan met het asielbeleid, met name wat de vluchtelingenstroom vanuit Afrika betrof. GroenLinks kon zich daarin echter niet vinden, waarna de formatie van een kabinet van VVD, D66, CDA en GroenLinks van de baan was.

Hierna startte informateur Tjeenk Willink nieuwe gesprekken met fractievoorzitters. Asscher sloot na een gesprek met Tjeenk Willink deelname van de PvdA aan een kabinet met VVD, D66 en CDA uit. De optie 'met de ChristenUnie' bleef toen als enige mogelijkheid open en de vier fractievoorzitters zagen voldoende basis voor het beginnen van onderhandelingen.

 
Formatie 2017

Op 27 juni bracht Tjeenk Willink een eindverslag uit. Daarin stelde hij voor oud-minister Gerrit Zalm tot nieuwe informateur te benoemen. Eerder had Tjeenk Willink al aangegeven voor de start van de onderhandelingen te willen stoppen als informateur. Na een debat in de Tweede Kamer over het eindverslag op 28 juni werd Gerrit Zalm benoemd tot informateur.

De gesprekken tussen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie vonden vervolgens plaatsin de Stadhouderskamer op het Binnenhof en in het Johan de Witthuis, nabij het Binnenhof. Tussen 20 juli en 9 augustus was er een onderbreking. Eind augustus werd ook gesproken op landgoed De Zwaluwenberg in Hilversum.

Op 9 oktober 2017 kwamen de onderhandelaars met het nieuws naar buiten dat zij het eens zijn over het regeerakkoord. Diezelfde avond stemden de fracties van de onderhandelende partijen in met het akkoord. Een dag later presenteerden de partijleiders van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie hun regeerakkoord aan Tweede Kamervoorzitter Arib.

Zeteltal coalities in Tweede en Eerste Kamer

VVD, CDA en D66 hebben samen 71 van de 150 zetels in de Tweede Kamer en 35 van de 75 zetels in de Eerste Kamer. Voor een meerderheid (38 zetels) zijn minstens vier partijen nodig. Samenwerking met de PVV wordt door andere partijen (uitgezonderd 50PLUS) uitgesloten.

 
 
 

Partijen in coalitie

Aantal zetels

Partijen niet in de coalitie

TK

CDA, VVD, D66, ChristenUnie

76

SP, PVV, PvdA, GL, 50PLUS, SGP, PvdD, DENK, FVD

EK

CDA, VVD, D66, ChristenUnie

38

 

TK

CDA, VVD, D66, GroenLinks

86

SP, PVV, PvdA, 50PLUS, CU, SGP, PvdD, DENK, FVD

EK

CDA, VVD, D66, GroenLinks

39

 

TK

CDA, VVD, D66, PvdA

88

SP, PVV, GL, CU, SGP, 50PLUS, PvdD, DENK, FVD

EK

CDA, VVD, D66, PvdA

43

 

TK

CDA, D66, PvdA, GL, SP

75

VVD, PVV, CU, SGP, 50PLUS, PvdD, DENK, FVD

EK

CDA, D66, PvdA, GL, SP

42

 

TK

CDA, D66, PvdA, GL, SP, ChristenUnie

82

VVD, PVV, SGP, 50PLUS, PvdD, DENK, FVD

EK

CDA, D66, PvdA, GL, SP, ChristenUnie

47

 

TK

VVD, CDA, GL, PvdA, ChristenUnie

80

PVV, D66, SGP, 50PLUS, PvdD, DENK, FVD

EK

VVD, CDA, GL, PvdA, ChristenUnie

40

 

Betrokken personen bij formatie 2017

De voorzitter van de Tweede Kamer

  • Khadija Arib

    Khadija Arib (1960) is sinds 13 januari 2016 voorzitter van de Tweede Kamer. Vanaf 1 maart 2007 is zij lid van de Tweede Kamer voor de PvdA. Eerder was zij dat van 19 mei 1998 tot 30 november 2006. Mevrouw Arib is van Marokkaanse afkomst en kwam op haar 15e naar Nederland. Zij was voor zij Kamerlid werd onder meer waarnemend hoofd en senior-beleidsmedewerker Maatschappelijke Opvang en Gezondheidszorg van de gemeente Amsterdam. In de Tweede Kamer hield zij zich bezig met gezondheidszorg, medisch-ethische vraagstukken, bestrijding van mensenhandel en zedenwetgeving. Zij was voorzitter van de algemene commissie voor Jeugdzorg, in 2012-2016 eerste ondervoorzitter van de Tweede Kamer en in 2014-2016 fractiesecretaris.

Formateur

  • Mark Rutte

    Mark Rutte (1967) is sinds 14 oktober 2010 minister-president en minister van Algemene Zaken. Hij is sinds 2006 politiek leider van de VVD en in 2006, 2010, 2012 en 2017 lijsttrekker van zijn partij. Sinds 23 maart 2017 is hij lid van de Tweede Kamer. In 2006- 2010 was hij daar fractievoorzitter. De heer Rutte was van 17 juni 2004 tot 28 juni 2006 staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap belast met wetenschapsbeleid, beroepsonderwijs en studiefinanciering. Daarvoor was hij bijna twee jaar staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid belast met onder andere volksverzekeringen, bijstand en arbeidsomstandigheden. De heer Rutte was eerder voorzitter van de JOVD en manager bij een werkmaatschappij van Unilever.

Informateurs

  • Edith Schippers

    Edith Schippers (1964) is sinds 14 oktober 2010 minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. In 2003-2010 en in 2012 was zij Tweede Kamerlid voor de VVD. Mevrouw Schippers was eerder secretaris gezondheidszorg en arbeidsmarkt en secretaris ruimtelijke ordening van VNO-NCW en daarvoor fractiemedewerker. In de Kamer was zij woordvoerster volksgezondheid en ontwikkelingssamenwerking. Van maart 2006 tot oktober 2010 was mevrouw Schippers vicefractievoorzitter. Zij was tevens lid van de parlementaire onderzoekscommissie financieel stelsel. Van 28 maart tot 29 mei 2017 was mevrouw Schippers informateur.

  • Herman Tjeenk Willink

    Politicus van PvdA-huize met veel gezag als topadviseur en kritisch beschouwer van het bestuur. Topambtenaar ministerie van Algemene Zaken, die optrad als secretaris van achtereenvolgende kabinetsformateurs en jarenlang adviseur was van de minister-president. Regeringscommissaris reorganisatie rijksdienst. Hoogleraar bestuurswetenschappen. Als PvdA'er lid en voorzitter van de Eerste Kamer. Bepleitte een actievere rol voor de Eerste Kamer bij de bewaking van de kwaliteit van de wetgeving. Bijna vijftien jaar vicepresident Raad van State en in die positie de voornaamste adviseur van de koningin bij kabinetsformaties. Zelf informateur in 1994, 1999, 2010 en opnieuw in 2017.

  • Gerrit Zalm

    Met twaalf jaar de langstzittende minister van Financiën. Kwam uit een eenvoudig milieu (zijn vader was kolenboer); hardwerkend en wars van dikdoenerij. Doorliep na een studie economie een ambtelijke loopbaan en werd gezaghebbend directeur van het Planbureau. Als minister in het paarse kabinet ontwikkelde hij een nieuwe begrotingsnorm die uitging van een strikte scheiding van overheidsinkomsten en -uitgaven. Was verantwoordelijk voor een omvangrijke herziening van het belastingstelsel en de invoering van de euro. Bepleitte strakke naleving van de begrotingsregels in de EU. Na de verkiezingen van 2002 fractievoorzitter en politiek leider van de VVD. Keerde echter na anderhalf jaar terug naar het ministerschap dat hem beter lag. Lag goed in het parlement zowel door zijn deskundigheid als joviale optreden. Na zijn ministerschap acht jaar voorzitter van de Raad van Bestuur van ABN AMRO.

Onderhandelaars en secondanten

VVD

  • Mark Rutte

    Mark Rutte (1967) is sinds 14 oktober 2010 minister-president en minister van Algemene Zaken. Hij is sinds 2006 politiek leider van de VVD en in 2006, 2010, 2012 en 2017 lijsttrekker van zijn partij. Sinds 23 maart 2017 is hij lid van de Tweede Kamer. In 2006- 2010 was hij daar fractievoorzitter. De heer Rutte was van 17 juni 2004 tot 28 juni 2006 staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap belast met wetenschapsbeleid, beroepsonderwijs en studiefinanciering. Daarvoor was hij bijna twee jaar staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid belast met onder andere volksverzekeringen, bijstand en arbeidsomstandigheden. De heer Rutte was eerder voorzitter van de JOVD en manager bij een werkmaatschappij van Unilever.

  • Halbe Zijlstra

    Halbe Zijlstra (1969) is sinds 1 november 2012 fractievoorzitter van de VVD in de Tweede Kamer. Hij was van 14 oktober 2010 tot 5 november 2012 staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in het kabinet-Rutte I. Eerder was hij van 30 november 2006 tot 14 oktober 2010. De heer Zijlstra was directeur/projectmanager van Improvex BV. Tevens was hij fractievoorzitter van de VVD in de gemeenteraad van Utrecht. In de Kamer hield hij zich bezig met het onderwijs, sport en het zorgbeleid (ziekenhuizen, curatieve zorg). De heer Zijlstra was lid van de onderzoekscommissie onderwijsvernieuwingen.

CDA

  • Sybrand van Haersma Buma

    Sybrand van Haersma Buma (1965) is sinds 12 oktober 2010 fractievoorzitter van het CDA in de Tweede Kamer. Hij is sinds 23 mei 2002 Tweede Kamerlid. Bij de verkiezingen in van 2012 en 2017 was hij lijsttrekker van het CDA. De heer Buma was beleidsmedewerker justitie en plaatsvervangend ambtelijk secretaris van de CDA-Tweede Kamerfractie. In de Tweede Kamer hield hij zich tot hij fractievoorzitter werd vooral bezig met justitie (veiligheidsbeleid). Hij was fractiesecretaris en had zitting in het Presidium van Kamer.

  • Pieter Heerma

    Pieter Heerma (1977) is sinds 20 september 2012 lid van de Tweede Kamer voor het CDA. Hij was persvoorlichter van de CDA-fractie en manager bij een zorgverzekeraar. In de Tweede Kamer is de heer Heerma woordvoerder sociale zaken en WAO. Hij is een zoon van oud-CDA-politicus Enneüs Heerma.

D66

  • Alexander Pechtold

    Alexander Pechtold (1965) is sinds 30 november 2006 lid van de Tweede Kamerfractie van D66. Hij is fractievoorzitter en politiek leider van D66. De heer Pechtold was van 31 maart 2005 tot 3 juli 2006 minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties. Hij was in de periode 2003-2005 burgemeester van Wageningen. Hij is opgeleid als kunsthistoricus en werkte onder andere bij een veilinghuis. Van 1997 tot 2002 was hij wethouder in Leiden. De heer Pechtold was vanaf eind 2002 tot 2005 voorzitter van D66. Behalve met de algemene politieke vraagstukken houdt hij zich bezig met kunst en cultuur.

  • Wouter Koolmees

    Wouter Koolmees (1977) is sinds 17 juni 2010 lid van de Tweede Kamerfractie van D66. Na zijn studie werd hij economisch onderzoeker en daarna ambtenaar op het ministerie van Financiën. Hij was hoofd begrotingsbeleid bij het directoraat-generaal van de Rijksbegroting. De heer Koolmees is financieel woordvoerder van de D66-fractie. Hij is vicefractievoorzitter.

GroenLinks

  • Jesse Klaver

    Jesse Klaver (1986) is sinds 12 mei 2015 fractievoorzitter en politiek leider van GroenLinks. Bij de verkiezingen van 2017 was hij lijsttrekker. Jesse Klaver is sedert 17 juni 2010 lid van de Tweede Kamer. Hij was voorzitter van CNV-jongeren en was eerder voorzitter van DWARS, de jongerenorganisatie van GroenLinks.

  • Kathalijne Buitenweg

    Kathalijne Buitenweg (1970) is sinds 23 maart 2017 lid van GroenLinks-fractie in de Tweede Kamer. Zij was in 1999-2009 lid van het Europees Parlement. Daarvoor was zij medewerkster van de fracties van GroenLinks in het Europees Parlement en in de Tweede Kamer. Zij zette zich met name in voor gelijke behandeling en het tegengaan van discriminatie. In 2004 was zij lijsttrekker van GroenLinks bij de Europese verkiezingen. Sinds 2012 was zij lid van het College voor de Rechten van de Mens. Mevrouw Buitenweg is vicefractievoorzitter. Zij houdt zich in de Kamer verder bezig met justitie, asiel en migratie.

ChristenUnie

  • Gert Jan Segers

    Gert-Jan Segers (1969) is sinds 20 september 2012 lid van de Tweede Kamer voor de ChristenUnie en sinds 10 november 2015 fractievoorzitter en politiek leider. Bij de verkiezingen van 2017 was hij lijsttrekker. De heer Segers was in 2008-2012 directeur van het wetenschappelijk instituut van de ChristenUnie. Eerder werkte hij onder andere bij de EO en was hij zendingswerker in Egypte. Hij is kenner van de islamitische wereld. De heer Segers is woordvoerder veiligheid en justitie, binnenlandse zaken, integratie en grondrechten en media, en was dat eerder op de terreinen Koninkrijksrelaties, defensie en Europa.

  • Carola Schouten

    Carola Schouten (1977) is sinds 18 mei 2011 lid van de Tweede Kamerfractie van de ChristenUnie. Zij was eerder medewerkster financiën en sociale zaken van de Tweede Kamerfractie van de ChristenUnie. Mevrouw Schouten groeide op in Giessen in het Land van Heusden en Altena. In de Tweede Kamer houdt zich met name bezig met financieel-economische aangelegenheden, Europese zaken, sociale zaken, werkgelegenheid en pensioenen, hoger onderwijs en wonen. Zij leidde in 2015-2016 het onderzoek naar het mogelijke lek in de commissie-stiekem.


Meer over