Home > Kabinetten > Kabinetten 1918-1994 > Kabinet-Drees I (1948-1951)

Kabinet-Drees I (1948-1951)

Drees I (1948-1951)

Dit kabinet, ook wel Drees/Van Schaik genoemd, moest 'brede basis' hebben om Grondwetsherziening mogelijk te maken. Dat is wenselijk vanwege de soevereiniteitsoverdracht aan Indonesië, die uiteindelijk in december 1949 na veel strijd tot stand komt. De verdere wederopbouw van Nederland na de Duitse bezetting krijgt dankzij de Marshall-hulp een krachtige impuls.

Als in januari 1951 de VVD-fractie met een (overigens verworpen) motie van afkeuring komt over het Nieuw-Guineabeleid, vraagt minister Stikker (VVD) van Buitenlandse Zaken ontslag. Omdat hiermee de basis aan het kabinet wegvalt, volgen zijn collegae.

Het kabinet bestaat uit ministers van de PvdA, KVP, VVD, CHU en twee partijloze ministers. Minister-president Drees is afkomstig uit de PvdA. Het kabinet treedt op 7 augustus 1948 aan en op 12 augustus legt de premier de regeringsverklaring af. Het kabinet wordt op 24 januari 1951 demissionair en op 15 maart 1951 opgevolgd door het tweede kabinet-Drees.

Formatie

De verkiezingen waren nodig in verband met een grondwetswijziging. Daarom ook wordt een breed kabinet gewenst. De formatie van Beel, die als eerste de formatieopdracht krijgt mislukt echter, vanwege problemen over de parlementaire binding en omdat de PvdA zich verzet tegen een ministerschap van Stikker (VVD).

Een tweede poging, van Tweede Kamervoorzitter Van Schaik (KVP), lukt wel, vooral omdat hij de PvdA het premierschap aanbiedt. Drees wordt minister-president en Van Schaik viceminister-president. Er is geen binding van fracties aan een regeringsprogramma: het kabinet is extraparlementair.

Data en feiten formatie

datum wat wie tot en met dagen
7 juli 1948 Tweede Kamer­verkiezingen      
13 juli 1948 benoeming (in)formateur L.J.M. Beel 22 juli 1948 10
22 juli 1948 benoeming (in)formateur L.J.M. Beel 29 juli 1948 8
30 juli 1948 benoeming (in)formateur J.R.H. van Schaik 6 augustus 1948 8
7 augustus 1948 beëdiging nieuwe bewindslieden Prinses Juliana 23 januari 1951 900
24 januari 1951 kabinet demissionair   14 maart 1951 50
15 maart 1951 ontslag verleend Koningin Juliana    

Regeringsverklaring

Document

Datum 12 augustus 1948

Letterlijke tekst (PDF)

Samenstelling kabinet

Minister-President
W. Drees (pvda)

Viceminister-president
Mr. J.R.H. van Schaik (kvp)

Algemene Zaken
minister: W. Drees (pvda)

Buitenlandse Zaken
minister: Mr. D.U. Stikker (vvd)
staatssecretaris: Mr. N.S. Blom (partijloos) (16 februari 1950 - 15 maart 1951)

Justitie
minister: Mr. Th.R.J. Wijers (kvp) (6 augustus 1948 - 15 mei 1950)
minister a.i.: Mr. J.H. van Maarseveen (kvp) (15 mei 1950 - 10 juli 1950)
minister: Mr. A.A.M. Struycken (kvp) (10 juli 1950 - 15 maart 1951)

Binnenlandse Zaken
minister: Mr. J.H. van Maarseveen (kvp) (7 augustus 1948 - 15 juni 1949)
minister a.i.: Mr. J.R.H. van Schaik (kvp) (15 juni 1949 - 20 september 1949)
minister: Mr. F.G.C.J.M. Teulings (kvp) (20 september 1949 - 15 maart 1951)

Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen
minister: Dr. F.J.Th. Rutten (kvp)
staatssecretaris: Mr. J.M.L.Th. Cals (kvp) (15 maart 1950 - 15 maart 1951)

Financiën
minister: Mr.Dr. P. Lieftinck (pvda)

Oorlog
minister: Mr. W.F. Schokking (chu) (7 augustus 1948 - 16 oktober 1950)
minister: Mr. H.L. s' Jacob (chr. hist., maar partijloos) (16 oktober 1950 - 15 maart 1951)
staatssecretaris: Mr. W.H. Fockema Andreae (vvd) (1 mei 1949 - 27 november 1950)
staatssecretaris: H.C.W. Moorman (kvp) (23 oktober 1950 - 15 maart 1951)

Marine
minister a.i.: Mr. W.F. Schokking (chu) (7 augustus 1948 - 14 mei 1949)
minister: Mr. W.F. Schokking (chu) (14 mei 1949 - 16 oktober 1950)
minister: Mr. H.L. s' Jacob (chr. hist., maar partijloos) (16 oktober 1950 - 15 maart 1951)
staatssecretaris: H.C.W. Moorman (kvp) (1 mei 1949 - 15 maart 1951)

Wederopbouw en Volkshuisvesting
minister: Dr. J. in 't Veld (pvda)

Verkeer en Waterstaat
minister a.i.: Mr. J.R.H. van Schaik (kvp) (7 augustus 1948 - 1 november 1948)
minister: Mr. D.G.W. Spitzen (partijloos) (1 november 1948 - 15 maart 1951)

Economische Zaken
minister: Dr. J.R.M. van den Brink (kvp)
staatssecretaris: Dr. W.Ch.L. van der Grinten (kvp) (29 januari 1949 - 15 maart 1951)

Landbouw, Visserij en Voedselvoorziening
minister: S.L. Mansholt (pvda)

Sociale Zaken
minister: Mr.dr. A.M. Joekes (pvda)
staatssecretaris: Mr.dr. A.A. van Rhijn (pvda) (15 februari 1950 - 15 maart 1951)
staatssecretaris: Dr. P. Muntendam (pvda) (1 april 1950 - 15 maart 1951)

Overzeese Gebiedsdelen
minister: Mr. E.M.J.A. Sassen (kvp) (7 augustus 1948 - 14 februari 1949)
minister a.i.: Mr. J.H. van Maarseveen (kvp) (14 februari 1949 - 15 juni 1949)
minister: Mr. J.H. van Maarseveen (kvp) (15 juni 1949 - 27 december 1949)

Uniezaken en Overzeese Rijksdelen
minister: Mr. J.H. van Maarseveen (kvp) (27 december 1949 - 15 maart 1951)

Zonder portefeuille
minister voor staatkundige hervormingen Koninkrijk: Mr. J.R.H. van Schaik (kvp)
minister voor begrotingstechnische zaken Overzeese Gebiedsdelen: L. Götzen (a.r., maar partijloos)

Mutaties

Tussentijds treden de ministers Sassen, Wijers en Schokking af. Sassen (KVP) kan zich in februari 1949 niet langer verenigen met het Indië-beleid. Hij is voorstander van harder optreden tegen de Republiek Indonesia. Zijn vervanger is minister van Binnenlandse Zaken Van Maarseveen, die op zijn beurt door zijn partijgenoot, senator Teulings wordt opgevolgd.

Minister Wijers (KVP) treedt in 1950 af vanwege zijn gezondheid. De Bredase wethouder Struycken volgt hem op.

Een meerderheid van de Tweede Kamer laat in oktober 1950 weten geen vertrouwen meer te hebben in minister Schokking. Het duurt volgens de Kamer te lang voor hij met plannen komt over de reorganisatie van defensie. Een geestverwant (maar geen partijgenoot), H.L. s'Jacob, volgt hem op.

Parlementaire verhoudingen

  Tweede Kamer Eerste Kamer minister­raad/(kabinet)
KVP 32 17 8 (12)
PvdA 27 14 5 (7)
CHU 9 5 2
VVD 8 3 1 (2)
partijloos - - 1 (2)
totaal 76
(76%)
39
(78%)
 

Bijzonderheden

Spotprent kabinet Drees Ivergrootglas

Op 4 september 1948 doet Koningin Wilhelmina afstand van de troon ten gunste van prinses Juliana, die overigens al enige tijd als regentes is opgetreden. In die rol is Prinses Juliana ook bij de formatie van dit kabinet betrokken.

In 1948 geeft de regering opdracht tot een tweede politionele actie in Indonesië. Maar onder internationale druk, met name van de Verenigde Staten, moeten onderhandelingen worden gestart, die op 27 december 1949 leiden tot de Soevereiniteitsoverdracht.

In 1949 treedt Nederland toe tot de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO). Verder komen enkele grenscorrecties met Duitsland tot stand, waarbij gebieden rond Elten en Tudderen (tijdelijk) bij Nederland komen.

In 1950 is er als gevolg van de Korea-oorlog een tijdelijke economische inzinking.

Minister Van den Brink brengt in 1949 een eerste, in 1950 een tweede en in 1951 een derde Nota over de industrialisatie uit. In deze nota's wordt een beleid uitgezet van verregaande industrialisatie.

Deze industrialisatie is mede mogelijk door de hulpverlening van de Verenigde Staten op grond van het Europees Herstel Programma (Marshall-hulp). Industrialisatie is wenselijk vanwege de groei van de bevolking en de daarmee samenhangende behoefte aan werkgelegenheid. Verder bestaat er een noodzaak om het nationaal product te vergroten om zo tot een sluitende betalingsbalans te komen.

In 1952/1953 moeten er circa 215.000 nieuwe banen zijn, onder meer door investeringen in outillage en gebouwen. Middelen om de industrialisatie te bevorderen zijn een gunstig fiscaal klimaat, meer vrijheid voor bedrijven om zich te mogen vestigen, betere scholingsmogelijkheden, versterking van research (o.a. bij TNO), modernisering van de elektriciteitsvoorziening, kredietfaciliteiten en staatsgaranties.

Twee belangrijke wetten op sociaaleconomisch gebied zijn de Wet op de ondernemingsraden en de Wet op de bedrijfsorganisatie, die onder meer de SER in het leven roept.

Het kabinet stelde in 1950 een Staatscommissie ter voorbereiding van een algehele grondwetsherziening in.

Troonredes

Beeldmateriaal

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •