Kabinet-Beel I (1946-1948)

Beel I (1946-1948)

Het eerste kabinet-Beel I werd gevormd na de verkiezingen van 1946, de eerste verkiezingen na de oorlog. Het bestond uit ministers van KVP en PvdA, alsmede drie partijloze bewindslieden en was de opvolger van het kabinet-Schermerhorn/Drees. Minister-president Beel was afkomstig uit de KVP. Het kabinet-Beel was het eerste van de rooms-rode kabinetten. Tot 1958 zouden KVP en PvdA blijven samenwerken als regeringspartijen.

De samenwerking tussen KVP en PvdA stond bekend als 'het nieuwe bestand' en legde de basis voor een gematigd progressief beleid. De wederopbouw van Nederland na de Duitse bezetting werd door dit kabinet verder ter hand genomen. Daarnaast werden de eerste stappen gezet op weg naar de verzorgingsstaat. Onderhandelingen over een Nederlands-Indonesische Unie en de daaruit voortvloeiende onrust in Nederlands-Indië vroegen de nodige aandacht.

Het kabinet bood op 7 juli 1948 zijn ontslag aan, de dag waarop er vervroegde Tweede Kamerverkiezingen. Deze waren nodig voor een grondwetswijziging in verband met de naderende onafhankelijkheid van Indonesië. Op 7 augustus 1948 volgde het kabinet-Drees/Van Schaik het kabinet-Beel I op.

Inhoudsopgave van deze pagina:


1.

Formatie, regeringsprogramma en regeringsverklaring

Formatie

De eerste naoorlogse verkiezingen leverden overwinningen op voor de KVP en de PvdA, waardoor samenwerking tussen deze twee voor de hand lag, temeer omdat de PvdA een nationaal kabinet afwees. Formateur werd de katholiek Beel, die in twee weken een uitvoerig programma opstelde. Het kabinet werd daarmee feitelijk het eerste parlementaire kabinet sinds de val van het kabinet-Colijn I in 1925. Formateur Beel sprak daarom van een Nieuw Bestand. In betrekkelijk korte tijd bracht de formateur een kabinet met vijf katholieken, vijf socialisten en vier partijlozen tot stand.

Regeringsprogramma en regeringsverklaring

Formateur Beel stelde in korte tijd het regeringsprogramma 'Nieuw Bestand' op, dat de basis zou worden van dit en volgende kabinetten. Op 5 juli 1946 legde premier Beel de regeringsverklaring af.

2.

Data en zittingsduur

datum

wat

tot en met

dagen

3 juli 1946

Beëdiging nieuwe bewindslieden

6 juli 1948

735

7 juli 1948

Ontslag gevraagd, kabinet demissionair

7 augustus 1948

31

 

Totale zittingsduur kabinet

 

766

3.

Zetelverdeling in parlement en kabinet

De regeringspartijen KVP en PvdA beschikten samen over een ruime meerderheid in zowel de Eerste als de Tweede Kamer. De verhoudingen in de Eerste Kamer wijzigden als gevolg van de Eerste Kamerverkiezingen van 1946.

 
 

KVP

PvdA

Partijloos

Totaal

Kabinet: ministers

7

7

4

18

Tweede Kamer op 3 juli 1946

32

29

-

61 (61%)

Eerste Kamer tot 23 juli 1946

16

16

-

32 (64%)

Eerste Kamer vanaf 27 juli 1946

17

14

-

31 (62%)

4.

Samenstelling kabinet

Minister-President
Dr. L.J.M. Beel (kvp)

Algemene Zaken
minister: Dr. L.J.M. Beel (kvp) (13 oktober 1947 - 7 augustus 1948)

Buitenlandse Zaken
minister: Mr. C.G.W.H. baron van Boetzelaer van Oosterhout (partijloos)

Justitie
minister: Mr. J.H. van Maarseveen (kvp)

Binnenlandse Zaken
minister: Dr. L.J.M. Beel (kvp) (3 juli 1946 - 15 september 1947)
minister: Mr.dr. P.J. Witteman (kvp) (15 september 1947 - 7 augustus 1948)

Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen
minister: Dr. J.J. Gielen (kvp)

Financiën
minister: Mr.Dr. P. Lieftinck (pvda)

Oorlog
minister: A.H.J.L. Fiévez (kvp)

Marine
minister a.i.: A.H.J.L. Fiévez (kvp) (3 juli 1946 - 7 augustus 1946)
minister: J.J.A. Schagen van Leeuwen (partijloos) (7 augustus 1946 - 25 november 1947)
minister a.i.: A.H.J.L. Fiévez (kvp) (25 november 1947 - 7 augustus 1948)

Openbare Werken en Wederopbouw
minister: Dr. J.A. Ringers (lib.-partijloos) (3 juli 1946 - 15 november 1946)
minister a.i.: Ir. H. Vos (pvda) (15 november 1946 - 1 maart 1947)

Wederopbouw en Volkshuisvesting
minister: L. Neher (pvda) (3 maart 1947 - 1 maart 1948)
minister: Dr. J. in 't Veld (pvda) (1 maart 1948 - 7 augustus 1948)

Verkeer
minister: Ir. H. Vos (pvda) (3 juli 1946 - 1 maart 1947)

Verkeer en Waterstaat
minister: Ir. H. Vos (pvda) (1 maart 1947 - 8 augustus 1948)

Economische Zaken
minister: Dr. G.W.M. Huysmans (kvp) (3 juli 1946 - 14 januari 1948)
minister a.i.: S.L. Mansholt (pvda) (14 januari 1948 - 21 januari 1948)
minister: Dr. J.R.M. van den Brink (kvp) (21 januari 1948 - 7 augustus 1948)

Landbouw, Visserij en Voedselvoorziening
minister: S.L. Mansholt (pvda)

Sociale Zaken
minister: W. Drees (pvda)

Overzeese Gebiedsdelen
minister: Mr. J.A. Jonkman (pvda)

Zonder portefeuille
minister voor Buitenlandse Zaken: Mr. E.N. van Kleffens (partijloos) (3 juli 1946 - 1 juli 1947)
minister voor begrotingstechnische zaken Overzeese Gebiedsdelen: L. Götzen (a.r., maar partijloos) (11 november 1947 - 7 augustus 1948)

5.

Wijzigingen in de samenstelling van het kabinet

Het kabinet Beel I wijzigde acht keer van samenstelling. Bijzonder aan de samenstelling van dit kabinet was verder dat het nog geen staatssecretarissen kende. De functie van staatssecretaris werd pas in het volgende kabinet ingesteld.

  • Ringers opgevolgd door Neher (Openbare Werken); Schagen van Leeuwen opgevolgd door Fiévez (Marine)

    Twee partijloze ministers traden af, omdat ze vonden dat er krachtiger moest worden opgetreden tegen de Republiek Indonesia. In november 1946 trad minister Ringers van Openbare Werken af en een jaar later minister Schagen van Leeuwen van Marine.

  • Beel werd Minister van Algemene Zaken; Witteman volgde Beel op als minister van Binnenlandse Zaken

    Omdat minister Jonkman overwerkt dreigde te raken door de Indonesische kwestie en Beel zich daarmee bovendien mee wilde bemoeien, werd hij in 1947 minister van het opnieuw ingestelde Algemene Zaken. Beel werd op Binnenlandse Zaken opgevolgd door de Noord-Hollandse gedeputeerde Witteman.

  • Götzen trad aan als minister Begrotingszaken Overzeese Gebiedsdelen

    In 1947 werd naast de portefeuille Overzeese Gebiedsdelen een minister voor Begrotingszaken Overzeese Gebiedsdelen ingesteld. Als minister werd de partijloze Götzen benoemd.

  • Van Kleffens trad af als minister voor Buitenlandse Zaken

    Minister Van Kleffens voor Buitenlandse Zaken trad per 1 juli 1947 af, omdat hij voorzitter werd van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Er werd geen opvolger benoemd.

  • Huysmans werd opgevolgd door Van den Brink als minister van Economische Zaken

    In januari 1948 trad minister Huysmans (KVP) van Economische Zaken af vanwege gezondheidsklachten. Zijn opvolger, de Nijmeegse hoogleraar Van den Brink, was met zijn 31 jaar de jongste minister uit de parlementaire geschiedenis.

  • Neher werd opgevolgd door In 't Veld als minister van Wederopbouw en Volkshuisvesting

    De opvolger van Ringers, Neher, werd in maart 1948 gedelegeerde van het Opperbestuur in Nederlands-Indië. Zijn vervanger was de Zaanse burgemeester In 't Veld (PvdA).

6.

Financieel-economisch beleid

Onder het kabinet-Beel I daalde de inflatie van 9,1% in 1946 naar rond de 3½% in 1947 en 1948. Het kabinet richtte zich op de wederopbouw en begon de naoorlogse opbouw van een verzorgingsstaat. Minister Drees (Sociale Zaken) bracht in 1947 de Noodwet Ouderdomsvoorziening tot stand, de voorloper van de AOW. De Wet inzake het Centraal-Economisch Plan van minister Huysmans (Economische Zaken) gaf in 1947 een wettelijke basis aan het Centraal Planbureau (CPB).

7.

Wetgeving

Neem contact op met de redactie van PDC voor een volledig overzicht van de wetgeving van dit kabinet.

8.

Bijzonderheden

Spotprent kabinet Beel Ivergrootglas

Indonesische kwestie: Akkoord van Linggadjati en Eerste Politionele Actie

In november 1946 kwam het Akkoord van Linggadjati tot stand over de vorming van een Nederlands-Indonesische Unie. Nederland was bereid de soevereiniteit van de Republiek Indonesia over Java en Sumatra te erkennen. Omdat Nederland op aandrang van de Tweede Kamer (motie-Romme/Van der Goes van Naters) het akkoord anders uitlegde dan Indonesië kwam er geen einde aan het conflict.

In juli 1947 besloot het kabinet tot een militaire actie tegen de Republiek Indonesië, de eerste politionele actie. Nederland verweet de Republiek de uitvoering van het Akkoord van Linggadjati te frustreren. Na ingrijpen van de Verenigde Naties wordt de actie beëindigd en het overleg hervat.

9.

Troon- en openingsredes

Openingsrede

Naar aanleiding van de eerst Tweede Kamerverkiezingen na de oorlog en het in ere herstellen van de Staten-Generaal hield Koningin Wilhelmina een openingsrede.

Troonredes

Naast de openingsrede werd er twee keer een troonrede voorgedragen. Beide redes werden uitgesproken door minister-president Beel, omdat de Koningin verhinderd was.

10.

Einde van het kabinet

Het kabinet trad af op de dag van de vervroegde Tweede Kamerverkiezingen. Deze verkiezingen waren noodzakelijk voor een Grondwetswijziging in verband met de naderende onafhankelijkheid van Indonesië. Het kabinet werd op 7 juli 1948, demissionair. Een maand later trad als opvolger het kabinet-Drees I aan.


Meer over


Bent u als journalist of wetenschapper op zoek naar statistische gegevens over personen uit het biografisch archief, bijvoorbeeld gemiddelde leeftijd, ervaring, herkomst, beroep, m/v of zittingsduur? De redactie van PDC kan deze gegevens onder voorwaarden beschikbaar stellen voor wetenschappelijk onderzoek en journalistieke publicaties. Neem voor meer informatie contact op.

Op bovenstaande tekst en gegevens zijn auteursrechten van PDC van toepassing; overname, in welke vorm dan ook, is zonder expliciete goedkeuring niet toegestaan. Ook de afbeeldingen zijn niet rechtenvrij.