Mr.dr. A.M. (Dolf) Joekes

foto Mr.dr. A.M. (Dolf) Joekesvergrootglas

Vooraanstaande VDB- en later PvdA-politicus. Geboren in Nederlands-Indië waar hij bij een spoorwegmaatschappij werkte. Kwam in 1925 in de Kamer en was vanaf 1933 fractievoorzitter tijdens het de kabinetten-Colijn waaraan ook de VDB met Oud op financiën deelnam. Na de oorlog kozen Joekes en Oud wel voor de stap naar de PvdA, maar bedankte Oud daarvoor al spoedig. In de PvdA-fractie steunde Joekes de Indië-politiek hoewel hij altijd gematigd voorstander van zelfstandigheid van Indië was geweest. Als minister van Sociale Zaken in de kabinetten-Drees I en Drees II bracht hij belangrijke wetten tot stand zoals de Wet op de ondernemingsraden en de Werkloosheidswet. Stond bekend als een innemende gentleman, maar kropte gevoelens van onvrede soms te veel op.

VDB , PvdA
in de periode 1925-1960: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK, minister, lid Raad van State

Voornamen (roepnaam)

Adolf Marcus (Dolf)

Personalia

geboorteplaats en -datum
Boea (Sumatra, Ned.-Indië), 5 mei 1885

overlijdensplaats en -datum
's-Gravenhage, 1 april 1962

levensbeschouwing
Remonstrants

Partij/stroming

partij(en)
  • VDB (Vrijzinnig-Democratische Bond), tot 9 februari 1946
  • PvdA (Partij van de Arbeid), vanaf 9 februari 1946

Hoofdfuncties/beroepen

  • medewerker Semarang-Joanna en Semarang-Cheribon Stoomtram-Maatschappijen te Semarang (Ned-Indië), van 1910 tot 1911
  • secretaris van de hoofdvertegenwoordiger Semarang-Joanna en Semarang-Cheribon Spoortram-Maatschappijen te Semarang, van 1911 tot 1918
  • secretaris hoofddirectie Semarang-Joanna en Semarang-Cheribon Spoortram-Maatschappijen te 's-Gravenhage, van 1918 tot 1920
  • ambtenaar afdeling internationale arbeidswetgeving (rang: referendaris, 1 april 1923 administrateur), ministerie van Arbeid, van 1920 tot 15 september 1925
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 15 september 1925 tot 7 augustus 1948
  • fractievoorzitter VDB Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 1 juni 1933 tot 20 september 1937
  • fractievoorzitter VDB Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 16 oktober 1938 tot 9 februari 1946
  • lid gemeenteraad van 's-Gravenhage, van 5 september 1939 tot 1 september 1941
  • minister van Sociale Zaken, van 7 augustus 1948 tot 15 september 1951 (naam departement gewijzigd)
  • minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid, van 15 september 1951 tot 2 september 1952
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 23 juli 1952 tot 1 november 1952
  • lid Raad van State, van 1 november 1952 tot 1 juni 1960 (benoemd bij K.B. van 21 oktober 1952)

gevangenschap/internering
  • geïnterneerd gijzelaarskamp te Sint-Michielsgestel, van 5 mei 1942 tot december 1942
  • geïnterneerd strafgevangenis te Scheveningen, van 1 april 1943 tot april 1944
  • geïnterneerd concentratiekamp te Buchenwald (Dld.), van april 1944 tot april 1945

Activiteiten

als parlementariër
  • Werd in 1925 gekozen als nieuwe koloniale specialist van de vrijzinnig-democraten. Hield zich verder bezig met sociale zaken, omroepzaken en later ook met handelsbetrekkingen.
  • Interpelleerde op 2 augustus 1946 minister Gielen over de reorganisatie bij het ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen
  • Voerde in december 1946 namens zijn fractie het woord in het debat over het Akkoord van Linggadjati. Was in 1947-1948 woordvoerder Indische aangelegenheden van de PvdA-fractie.
  • Interpelleerde op 22 april 1947 de minister Huysmans, Mansholt, Lieftinck en Van Maarseveen over fraude in de volkshuisvesting

opvallend stemgedrag
  • In 1935 stemden hij en Schilthuis als enigen van hun fractie vóór de begroting van het Defensiefonds

als bewindspersoon (wetgeving)
  • Bracht in 1949 de Wet betreffende verplichte deelneming in een bedrijfspensioenfonds (Stb. J 121) tot stand, die de minister van Sociale Zaken de bevoegdheid geeft alle of bepaalde groepen van bedrijfsgenoten te verplichten deel te nemen in een bedrijfspensioenfonds. Het wetsvoorstel was in 1948 ingediend door minister Drees. (785)
  • Bracht in 1949 de Werkloosheidwet (Stb. J 423) tot stand, die een verplichte verzekering (80% van het laatst verdiende loon voor gehuwden) voor werknemers tegen (tijdelijke) werkloosheid invoerde. De premie werd door het Rijk, en werkgevers en werknemers betaald. De wet werd uitgevoerd door bedrijfsverenigingen. Het wetsvoorstel was in 1948 ingediend door minister Drees. (704)
  • Bracht in 1950 samen met staatssecretaris Van der Grinten en de ministers Van den Brink en Mansholt de Wet op de bedrijfsorganisatie (Stb. K 22) tot stand, waarbij de Sociaal-Economische Raad werd ingesteld en de instelling van product-, hoofdbedrijf- en bedrijfsschappen mogelijk werd. Het wetsvoorstel was in 1948 ingediend met minister-president Beel als eerste ondertekenaar. (873)
  • Bracht in 1950 de Wet op de ondernemingsraden (Stb. K 174) tot stand. Deze wet verplicht de directeur van een onderneming met 25 of meer werknemers een ondernemingsraad (OR) in te stellen. De OR, die bestaat uit vertegenwoordigers van het personeel, moet bijdragen aan het zo goed mogelijk functioneren van de onderneming en kan door het personeel naar voren gebrachte wensen of bezwaren behandelen. Verder moet er met de OR overleg worden gepleegd over werkroosters, vakantietijden etc. Het wetsvoorstel was in 1948 ingediend door minister Drees. (884)
  • Bracht in 1951 de Silicosewet (Stb. 134) tot stand, die regels bevatte over het voorkomen en bestrijden van de longaandoening silicose (een beroepsziekte van met name mijnwerkers). (1.507)
  • Bracht in 1951 samen met staatssecretaris Van Rhijn de Noodwet Kinderbijslag kleine zelfstandigen (Stb. 212) tot stand. Dit was een tijdelijke uit de algemene middelen gefinancierde voorziening voor middenstanders en land- en tuinbouwers. Een zelfstandige met drie kinderen onder de zestien jaar kreeg afhankelijk van het inkomen een bijslag. Ook kinderen onder de eenentwintig jaar die onderwijs volgden of blijvend arbeidsongeschikt waren, vielen onder de bijslagregeling. (1.638)
  • Bracht in 1951 een wet inzake een wekelijkse rustdag voor toonkunstenaars, die dans- en amusementsmuziek verzorgen (Stb. 281) tot stand. (1.762)
  • Bracht in 1952 de Wet op de gevaarlijke werktuigen (Stb. 104) tot stand, die voorschriften bevatte waaraan gevaarlijke werktuigen (bijvoorbeeld zaagmachines, lieren, landbouwwerktuigen) en beveiligingsmiddelen moesten voldoen. (2.222)
  • Bracht in 1952 een wet (Stb. 274) tot herziening van de Hinderwet tot stand. De belangrijkste wijzigingen waren dat bij AMvB kon worden bepaald welke inrichtingen onder de wet vielen, actualisering van de wet op het punt van aan lagere overheden toegedeelde bevoegdheden, en modernisering van administratieve voorschriften. (1.972)
  • Bracht in 1952 samen met minister Mulderije de Pensioen- en Spaarfondswet (Stb. 275) tot stand, die er zorg voor moet dragen dat aan werknemers gedane toezeggingen over pensioen gerealiseerd worden. Werknemers kunnen toetreden tot een pensioenfonds of een spaarregeling treffen. De verzekeringskamer wordt belast met het toezicht op de fondsen. (1.730)
  • Bracht in 1952 de Emigratiewet (Stb. 279) tot stand, die organen, zoals de Raad voor de Emigratie, in het leven riep die emigratie begeleidden. (2.245)
  • Bracht in 1952 samen met staatssecretaris Van Rhijn de Organisatiewet Sociale Verzekering (Stb. 342) tot stand. Deze wet belastte bedrijfsverenigingen met de uitvoering van de sociale zekerheid. Zij konden zelf de administratie voeren of deze opdragen aan een Gemeenschappelijk Administratiekantoor. Ook konden Gemeenschappelijke Medische Diensten worden opgericht. Met het toezicht op de uitvoering werd de Sociale Verzekeringsraad belast. (1.679)

Wetenswaardigheden

uit de privésfeer
Zijn vader was gouverneur van Celebes en van Sumatra's Westkust

niet-aanvaarde politieke functies
  • minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen, augustus 1939 (geweigerd)

Publicaties/bronnen

publicaties
"Schets van de bevoegdheden der Nederlandsche consuls" (dissertatie, 1911)

literatuur/documentatie
  • P.G.T.W. van Griensven, "Het sociale beleid van minister Joekes", in: P.F. Maas (ed.), "Het kabinet-Drees-Van Schaik. Liberalisatie en ordening". Band A 1948-1951, 529 e.v.
  • P.G.T.W. van Griensven, "Sociale Zaken: spanning tussen het sociaal wenselijke en economisch mogelijke", in: J.J.M. Rademakers (ed.), "Het kabinet-Drees II. In de schaduw van de Koreacrisis". 1951-1952, 159 e.v.
  • J. Bosmans, "Joekes, Adolf Marcus (1885-1962)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel III, 296
  • Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld (1938)

Uitgebreide versie

In het digitale biografisch archief van PDC, partner van het Montesquieu Instituut, is een uitgebreide versie van deze pagina aanwezig met bijvoorbeeld partijpolitieke functies, maatschappelijke nevenfuncties, opleiding en wetenswaardigheden. Laat het ons weten als u daar belangstelling voor heeft.

Op bovenstaande tekst en gegevens zijn auteursrechten van PDC van toepassing; overname, in welke vorm dan ook, is zonder expliciete goedkeuring niet toegestaan. Ook de afbeeldingen zijn niet rechtenvrij.

De biografieën betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was. PDC ontvangt graag gemotiveerde aanvullingen of correcties.