Mr. D.U. (Dirk) Stikker

foto Mr. D.U. (Dirk) Stikkervergrootglas

Liberale naoorlogse voorman met een nuchtere, zakelijke inslag. Zoon van een Groningse herenboer. Begon als bankier en was later directeur van bierbrouwerij Heineken. Legde als organisator van de Stichting van de Arbeid tijdens de Tweede Wereldoorlog de basis voor de naoorlogse overlegeconomie. In 1946 medeoprichter van de Partij van de Vrijheid en in 1948 van de VVD. Werd in dat jaar als minister van Buitenlandse Zaken opgenomen in het kabinet-Drees I. Tijdens zijn ministerschap werd de NAVO opgericht en de aanzet gegeven voor Europese samenwerking. Hijzelf was vooral atlanticus en tegenstander van Europees federalisme. Kwam in 1951 in conflict met partijleider Oud over Nieuw-Guinea. Na zijn vertrek uit de politiek ambassadeur en daarna secretaris-generaal van de NAVO.

partijloze liberaal, PvdV, VVD
in de periode 1945-1952: lid Eerste Kamer, minister, partijvoorzitter

voornamen (roepnaam)

Dirk Uipko (Dirk)

personalia

geboorteplaats en -datum
Winschoten, 5 februari 1897

overlijdensplaats en -datum
Wassenaar, 23 december 1979

levensbeschouwing
Hervormd (gelovig, doch niet aangesloten in enige kerkelijke verbondenheid)

partij/stroming

partij(en)
  • PvdV (Partij van de Vrijheid), van 23 maart 1946 tot 24 januari 1948 (medeoprichter)
  • VVD (Volkspartij voor Vrijheid en Democratie), van 24 januari 1948 tot 1954 (medeoprichter)

hoofdfuncties en beroepen

  • medewerker Groninger Bank te Groningen, van 1922 tot 1923
  • medewerker Twentsche Bank te Amsterdam, van 1923 tot 1926
  • directeur Lissensche Bankvereniging te Lisse, van 1926 tot 1931 (Lissensche Bank was een zelfstandige dochteronderneming van de Twentsche Bank)
  • directeur Lissensche Bankvereniging te Leiden, van 1931 tot 1934
  • directeur Lissensche Bankvereniging te Haarlem, van 1934 tot 1935
  • lid bestuur westelijk rayon van de Twentsche Bank, van 1926 tot 1935
  • lid Raad van Bestuur N.V. Heineken's Bierbrouwerij Maatschappij, van 1 juli 1935 tot augustus 1948
  • lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 20 november 1945 tot 7 augustus 1948
  • minister van Buitenlandse Zaken, van 7 augustus 1948 tot 2 september 1952
  • voorzitter OEES (Organisatie voor Europese Economische Samenwerking), van 1 juni 1950 tot 1 juni 1952
  • ambassadeur te Londen, van oktober 1952 tot juni 1958 (tevens geaccrediteerd bij de Republiek IJsland)
  • hoofd Permanente Vertegenwoordiging bij de Noord-Atlantische Raad en de OEES (Organisatie voor Europese Economische Samenwerking), van 15 juni 1958 tot april 1961
  • secretaris-generaal van de NAVO (Noord-Atlantische Verdrags Organisatie), van 21 april 1961 tot 1 augustus 1964 (wegens ziekte afgetreden)

(in)formateurschap(pen)
  • informateur, van 28 januari 1951 tot 1 februari 1951

partijpolitieke functies

  • lid comité van initiatief PvdV
  • voorzitter voorlopig hoofdbestuur PvdV, van 23 maart 1946 tot 24 januari 1948
  • politiek leider PvdV, van 23 maart 1946 tot 24 januari 1948
  • voorzitter VVD, van 24 januari 1948 tot augustus 1948
  • erelid VVD, van 13 april 1973 tot 23 december 1979

nevenfuncties

  • hoofd Heineken's Nederlands-Indische Bierbrouwerij Maatschappij te Soerabaja
  • hoofd Koloniale Brouwerij Cobra te Amsterdam
  • plaatsvervangend voorzitter Bedrijfsschap Akkerbouwproduktenverwerkende-industrie, vanaf 1941
  • voorzitter vakgroep Brouwerijen en Mouterijen, vanaf 1941
  • voorzitter Ondervakgroep Brouwerijen, vanaf 1941
  • voorzitter Raad van bestuur in Arbeidszaken, van 1 maart 1941 tot 11 augustus 1941
  • lid Raad van Commissarissen Hotel de l'Europe
  • lid Raad van Commissarissen Societé Internationale de Brasserie Intubra te Brussel
  • lid Raad van Commissarissen Brasserie Saint Eloi te Tours
  • lid Raad van Commissarissen Bomonti Pyramides te Cairo
  • lid Raad van Commissarissen Brasserie de Leopoldville
  • lid commissie van advies Twentsche Bank
  • voorzitter Centraal Overleg in Arbeidszaken, vanaf mei 1945
  • voorzitter Stichting van de Arbeid, van 17 mei 1945 tot 7 augustus 1948 (oprichter)
  • lid Nationale Advies Commissie (adviescollege voor de samenstelling van de Voorlopige Staten-Generaal), van 20 juli 1945 tot november 1945
  • voorzitter CSWV (Centraal Sociaal Werkgevers Verbond), van 25 oktober 1945 tot 7 augustus 1948
  • lid commissie inzake PBO (commissie-Van de Ven), van 24 januari 1947 tot 1 maart 1948
  • lid College van Curatoren Rijksuniversiteit Groningen, van 1 oktober 1947 tot juli 1948
  • politiek directeur OEES (Organisatie voor Europese Economische Samenwerking), van januari 1950 tot april 1950
  • voorzitter Centraal Brouwerijkantoor
  • voorzitter Stichting Algemeen Handelsblad
  • lid Raad van Commissarissen N.V. Nehamij (Nederlandsche Handel-Maatschappij)
  • lid Raad van Commissarissen Friesch-Groningsche Hypotheekbank
  • lid Raad van Commissarissen Bataafse Hypotheekbank
  • lid Raad van Commissarissen Nederlandse Hypotheekbank
  • lid Raad van Commissarissen verzekeringsmaatschappij "Rotterdamse"
  • lid Raad van Commissarissen N.V. KPM (Koninklijke Petroleum Maatschappij)
  • lid Raad van Commissarissen N.V. ABN (Algemene Bank Nederland)
  • voorzitter Noordwijkse tennisclub
  • adviseur UNCTAD

afgeleide functies, presidia etc.
lid commissie van voorbereiding voor de Grondwetsherziening inzake Nederlands-Indië en het ontwerp-Unieverdrag (Commissie van Negen) (Eerste en Tweede Kamer der Staten-Generaal), van februari 1948 tot augustus 1948

opleiding

voortgezet onderwijs
  • gymnasium te Groningen

academische studie
  • Nederlands recht: publiekrecht, Rijksuniversiteit Groningen, tot 31 maart 1922

eredoctoraten
  • eredoctoraat Brown University te Providence (R.I., VS), 1964

activiteiten

als parlementariër
  • Hield zich in de Eerste Kamer bezig met economische zaken, sociale zaken, financiën, buitenlandse zaken en overzeese gebiedsdelen. Voerde in 1947 het woord bij de behandeling van de ontwerp-Noodwet ouderdomsvoorziening.

als bewindspersoon (beleidsmatig)
  • Onderhandelde tussen 27 november en 5 december 1948 met Sassen in Batavia met Hatta over bestandsschendingen en over de bevoegdheid van de Hoge Vertegenwoordiger van de Kroon om zo nodig troepen in te zetten in de Republiek Indonesië. Deze onderhandelingen mislukten.
  • Stemde op 14 december 1948 in de ministerraad met Spitzen en de PvdA-ministers tegen het direct starten van een militaire actie tegen de Republiek Indonesië
  • Ondertekende op 22 april 1949 samen met vertegenwoordigers van vijf andere westese landen (waaronder de VS) een protocol over toevoeging van Duits grondgebied aan Nederland
  • Tijdens zijn ministerschap trad Nederland toe tot de NAVO en werd de Raad van Europa ingesteld (1949)
  • Was eerste verantwoordelijke voor de (de jure) erkenning op 16 januari 1950 van Israël en op 27 maart 1950 van de regering van de Volksrepubliek China
  • Ontvouwde in juni 1950 in Parijs een plan voor Europese economische integratie ('Plan-Stikker')
  • Ondertekende op 4 november 1950 in Rome het verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden
  • Leidde in december 1950 de Nederlandse delegatie, waarin ook Van Maarseveen, Joekes en Blom zaten, op de Nederlands-Indonesische conferentie in Den Haag over de toekomstige status van Nieuw-Guinea. Kwam tijdens het overleg met het voorstel om de soevereiniteit over Nieuw-Guinea over te dragen aan de Nederlands-Indonesische Unie. De Indonesische delegatie o.l.v. Mohammed Roem wees dit echter af. Nederland stelde hierna voor de assistentie van de VN-commissie voor Indonesië in te roepen bij voortzetting van de onderhandelingen.
  • Ondertekende op 18 april 1951 in Parijs het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, waarbij naast Frankrijk en Duitsland ook Italië, België en Luxemburg toetraden
  • Ondertekende op 8 september 1951 in San Francisco het Vredesverdrag met Japan, ondanks de geringe bereidheid van Japan om herstelbetalingen te doen. In de Stikker-Yoshida-overeenkomst werd wel vastgelegd dat nader zou worden onderhandeld over smartengeld, hetgeen in 1955 tot (enig) resultaat leidde. Het verdrag werd in 1952 door Nederland geraticieerd. (2.377)
  • Ondertekende op 27 mei 1952 in Parijs het Verdrag over de Europees Defensie Gemeenschap (2.605)

als bewindspersoon (wetgeving)
  • Bracht in 1949 samen met minister Van Maarseveen een wet tot stand inzake de bevoegdheid tot het treffen van voorlopige voorzieningen in verband met verwezenlijking van bepaalde correcties in de Nederlands-Duitse grens (1.176)
  • Bracht in 1949 de zogenaamde Grenscorrectiewet tot stand, waarbij enkele gebieden (o.a. Elten en Tudderen) overgingen van Duitsland naar Nederland. Hiermee werd het Grenscorrectiebesluit 1949 (Stb. J 181) vervangen. (1.441)
  • Bracht in 1949 de wet tot stand tot goedkeuring van het Noord-Atlantisch Verdrag, ondertekend te Washington op 4 april 1949 (1.237)
  • Bracht in 1949 de wet tot stand houdende goedkeuring van het Statuut van de Raad van Europa, ondertekend te Londen op 5 mei 1949 (1.247)
  • Bracht in 1952 een wet tot stand tot Goedkeuring van het Protocol bij het Noord-Atlantisch Verdrag inzake de toetreding van Griekenland en Turkije, ondertekend te Londen op 17 october 1951 (2.401)

als (in)formateur
  • Kreeg op 28 januari 1951 de opdracht te onderzoeken of er een kabinet kon worden gevormd dat kon rekenen op het vertrouwen van de Kamer. Toen hij voorstelde de PvdA slechts vier zetels toe te delen en Drees slechts viceminister-president te laten zijn, was dat voor de PvdA reden om geen verdere medewerking aan de informatie te verlenen, waarna hij zijn onderzoekingen staakte.

wetenswaardigheden

algemeen
  • Was als woordvoerder Indonesië in de Eerste Kamer nog voorstander van de harde lijn tegen de Republiek Indonesia
  • Had een slechte verstandhouding met minister Sassen en was fel tegenstander van diens voorstel om Nederlands-Indië te abandonneren
  • Sprak op 21 april 1949 in de Eerste Kamer uit dat verwerping van een wetsvoorstel over grenscorrecties met Duitsland de internationale positie van Nederland dusdanig zou verzwakken, dat het kabinet daarvoor niet de verantwoordelijkheid zou kunnen dragen
  • Was in december 1949 met Van Maarseveen de voornaamste verdediger van het wetsvoorstel Soevereiniteitsoverdracht Indonesië
  • Kwam in mei 1950 in conflict met de VVD-fractie, nadat die de regering had verweten dat zij zich te weinig inzette om het zelfbeschikkingsrecht van minderheden in de Verenigde Staten van Indonesië zeker te stellen. Een motie van afkeuring werd echter verworpen (waarbij de VVD voorstemde).
  • Vroeg 24 januari 1951 ontslag als minister naar aanleiding van de motie-Oud over het Nieuw-Guineabeleid, omdat hij zich niet langer gesteund wist door zijn geestverwanten in de Tweede Kamer. De motie werd weliswaar verworpen, maar de VVD-fractie stemde vóór. De VVD-fractie verweet hem geen afstand te hebben genomen van een plan van minister Van Maarseveen om de soevereniteit over Nieuw-Guinea over te dragen aan de Nederlands-Indonesische Unie. Stikker was zelf overigens voorstander van overdracht van de soevereiniteit aan Indonesië om zo het voortbestaan van de Unie te waarborgen.
  • Wist in maart 1951 instemming van de VVD-fractie met vorming van een nieuw kabinet te bewerkstelligen door te dreigen met het vertrek uit zijn partij

uit de privésfeer
  • Had een zwakke gezondheid
  • Zijn onkosten als ambassadeur in Londen waren aanzienlijk groter dan de regering in Den Haag hem vergoedde. Toen daardoor zijn vermogen uitgeput raakte, heeft hij enige tijd op de beurs gespeculeerd en zo een nieuw vermogen opgebouwd.
  • Bij zijn ministersbenoeming gaf hij 70 nevenfuncties op
  • Zijn vader was kassier en later directeur van effectenkantoor "Schortinghuis en Stikker" te Groningen

verkiezingen
  • Werd in 1946 en 1948 tot Eerste Kamerlid gekozen door Groep III: Noord-Holland en Friesland

woonplaats(en)/adres(sen)
  • Groningen, vanaf 1905
  • Amsterdam, Albert Hahnplantsoen 16, omstreeks 1938 en nog in 1947
  • Managgio (Italië), van 1964 tot 1972
  • Wassenaar, Stoephoutflat, vanaf 1972

ridderorden
  • Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 17 september 1946
  • Grootofficier in de Orde van Oranje-Nassau, 30 september 1952
  • Grootkruis Orde van Oranje-Nassau, 29 april 1965

overige onderscheidingen en prijzen
Wateler-Vredeprijs, 1952

relevante buitenlandse reizen
  • reis naar Indonesië, van 28 oktober 1948 tot 10 november 1948
  • reis naar Indonesië, van 22 november 1948 tot 5 december 1948 (met minister Sassen en parlementaire delegatie)

verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
  • rector Groninger Studentencorps "Vindicat Atque Polit"
  • lid Nationaal Comité Handhaving Rijkseenheid, van 14 december 1946 tot 1948

hobby's
tennissen

publicaties/bronnen

publicaties
"Memoires. Herinneringen uit de lange jaren waarin ik betrokken was bij de voortdurende wereldcrisis" (1966)

literatuur/documentatie
  • L.G.M. Jaquet, "Minister Stikker en de Souvereiniteitsoverdracht aan Indonesië. Nederland op de tweesprong tussen Azië en het Westen" (1982)
  • P.F. Maas, "Stikker in Kaliurang, laatste halte op weg naar de tweede politiële actie, november-december 1948", in: Politiek(e) opstellen 1982 (1983)
  • C. Wiebes en B. Zeeman, "Stikker, Indonesië en het Noordatlantisch verdrag. Of: hoe Nederland in de pompe ging", in: Bijdragen en Mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederlanden, 100 (1985)
  • M.F. Westers, "D.U. Stikker - Een zakenman in de politiek", in: W.J.A. van den Berg e.a. (red.), "Kopstukken van de VVD. 16 Biografische schetsen" (1988), 11
  • M.F. Westers, "Mr D.U. Stikker en de na-oorlogse reconstructie van het liberalisme in Nederland" (1988)
  • J.W.L. Brouwer, "Buitenlandse Zaken: de strijd om meer parlementaire invloed, 1948-1951", in: P.F. Maas en J.M.M.J. Clerx (eds.), "Het kabinet-Drees-Van Schaik 1948-1951", band C, 50-55
  • H.N. Boon, "Stikker, Dirk Uipko (1897-1979)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel II, 536
  • J.J. Lindner, "D.U. Stikker. Een maatje te groot voor het Haagse moralisme", in: P. Brill (red.), "Kopstukken van het Laagland. Een eeuw Nederland in honderd portretten" (1999)
  • J.Th.M. Bank, "Overal een ondernemer", in: D. Hellema e.a. (red.) "De Nederlandse ministers van Buitenlandse Zaken in de twintigste eeuw"
  • H.J.L. Vonhoff, "Liberalen onder één dak" (1998), 42
  • Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld (1938)
  • A.H. Stikker, "Het nageslacht van Gerrit Hendriks gehuwd met Hermeke". lijst van nakomelingen, die de naam Stikker dragen (1955)
  • NRC Handelsblad, 27-12-1979 (necrologie)

Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland

archivalia via site Nationaal Archief
vindplaatsen en beschrijvingen verzameld door het Nationaal Archief

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te 's-Gravenhage, 2 mei 1922

echtgeno(o)t(e)/partner
C.P. van der Scheer, Catharina Paulina (Paulina)

kinderen
2 zoons (en 1 zoon en 1 dochter die jong overleden)

vader
Mr. U.O. Stikker, Uipko Obbo

geboorteplaats en/of -datum
Midwolda, 11 november 1862

moeder
I. Meursing, Ida

geboorteplaats en/of -datum
Nieuwendam (N.H.), 26 maart 1864

beroep grootvader (vaderskant)
  • landbouwer in de Oostwolderpolder
  • lid Provinciale Staten van Friesland

beroep grootvader (moederskant)
scheepsbouwer en reder te Amsterdam, tot 1886

Bovenstaande gegevens zijn ontleend aan het biografisch archief van het Parlementair Documentatiecentrum (PDC) van de Universiteit Leiden en betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was.
Aanvullingen en gemotiveerde correcties ontvangt PDC graag. U kunt hiervoor de "reageer-keuze" aan de rechterzijde van deze pagina gebruiken of uw aanvullingen per post sturen naar PDC, antwoordnummer 10801, 2501 BW Den Haag of per email aan info@biografieen.com.