Mr. D.U. (Dirk) Stikker

foto Mr. D.U. (Dirk) Stikkervergrootglas

Liberale naoorlogse voorman met een nuchtere, zakelijke inslag. Zoon van een Groningse herenboer. Begon als bankier en was later directeur van bierbrouwerij Heineken. Legde als organisator van de Stichting van de Arbeid tijdens de Tweede Wereldoorlog de basis voor de naoorlogse overlegeconomie. In 1946 medeoprichter van de Partij van de Vrijheid en in 1948 van de VVD . Werd in dat jaar als minister van Buitenlandse Zaken opgenomen in het kabinet-Drees I . Tijdens zijn ministerschap werd de NAVO opgericht en de aanzet gegeven voor Europese samenwerking. Hijzelf was vooral atlanticus en tegenstander van Europees federalisme. Kwam in 1951 in conflict met partijleider Oud over Nieuw-Guinea. Na zijn vertrek uit de politiek ambassadeur en daarna secretaris-generaal van de NAVO.

partijloze liberaal, PvdV , VVD
in de periode 1945-1952: lid Eerste Kamer, minister, partijvoorzitter

Voornamen (roepnaam)

Dirk Uipko (Dirk)

Personalia

geboorteplaats en -datum
Winschoten, 5 februari 1897

overlijdensplaats en -datum
Wassenaar, 23 december 1979

levensbeschouwing
Hervormd (gelovig, doch niet aangesloten in enige kerkelijke verbondenheid)

Partij/stroming

partij(en)
  • PvdV (Partij van de Vrijheid), van 23 maart 1946 tot 24 januari 1948 (medeoprichter)
  • VVD (Volkspartij voor Vrijheid en Democratie), van 24 januari 1948 tot 1954 (medeoprichter)

Hoofdfuncties/beroepen

  • medewerker Groninger Bank te Groningen, van 1922 tot 1923
  • medewerker Twentsche Bank te Amsterdam, van 1923 tot 1926
  • directeur Lissensche Bankvereniging te Lisse, van 1926 tot 1931 (Lissensche Bank was een zelfstandige dochteronderneming van de Twentsche Bank)
  • directeur Lissensche Bankvereniging te Leiden, van 1931 tot 1934
  • directeur Lissensche Bankvereniging te Haarlem, van 1934 tot 1935
  • lid bestuur westelijk rayon van de Twentsche Bank, van 1926 tot 1935
  • lid Raad van Bestuur N.V. Heineken's Bierbrouwerij Maatschappij, van 1 juli 1935 tot augustus 1948
  • lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 20 november 1945 tot 7 augustus 1948
  • minister van Buitenlandse Zaken, van 7 augustus 1948 tot 2 september 1952
  • voorzitter OEES (Organisatie voor Europese Economische Samenwerking), van 1 juni 1950 tot 1 juni 1952
  • ambassadeur te Londen, van oktober 1952 tot juni 1958 (tevens geaccrediteerd bij de Republiek IJsland)
  • hoofd Permanente Vertegenwoordiging bij de Noord-Atlantische Raad en de OEES (Organisatie voor Europese Economische Samenwerking), van 15 juni 1958 tot april 1961
  • secretaris-generaal van de NAVO (Noord-Atlantische Verdrags Organisatie), van 21 april 1961 tot 1 augustus 1964 (wegens ziekte afgetreden)

(in)formateurschap(pen)
  • informateur, van 28 januari 1951 tot 1 februari 1951

Activiteiten

als parlementariër
  • Hield zich in de Eerste Kamer bezig met economische zaken, sociale zaken, financiën, buitenlandse zaken en overzeese gebiedsdelen. Voerde in 1947 het woord bij de behandeling van de ontwerp-Noodwet ouderdomsvoorziening.

als bewindspersoon (beleidsmatig)
  • Onderhandelde tussen 27 november en 5 december 1948 met Sassen in Batavia met Hatta over bestandsschendingen en over de bevoegdheid van de Hoge Vertegenwoordiger van de Kroon om zo nodig troepen in te zetten in de Republiek Indonesië. Deze onderhandelingen mislukten.
  • Stemde op 14 december 1948 in de ministerraad met Spitzen en de PvdA-ministers tegen het direct starten van een militaire actie tegen de Republiek Indonesië
  • Ondertekende op 22 april 1949 samen met vertegenwoordigers van vijf andere westese landen (waaronder de VS) een protocol over toevoeging van Duits grondgebied aan Nederland
  • Tijdens zijn ministerschap trad Nederland toe tot de NAVO en werd de Raad van Europa ingesteld (1949)
  • Was eerste verantwoordelijke voor de (de jure) erkenning op 16 januari 1950 van Israël en op 27 maart 1950 van de regering van de Volksrepubliek China
  • Ontvouwde in juni 1950 in Parijs een plan voor Europese economische integratie ('Plan-Stikker')
  • Ondertekende op 4 november 1950 in Rome het verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden
  • Leidde in december 1950 de Nederlandse delegatie, waarin ook Van Maarseveen, Joekes en Blom zaten, op de Nederlands-Indonesische conferentie in Den Haag over de toekomstige status van Nieuw-Guinea. Kwam tijdens het overleg met het voorstel om de soevereiniteit over Nieuw-Guinea over te dragen aan de Nederlands-Indonesische Unie. De Indonesische delegatie o.l.v. Mohammed Roem wees dit echter af. Nederland stelde hierna voor de assistentie van de VN-commissie voor Indonesië in te roepen bij voortzetting van de onderhandelingen.
  • Ondertekende op 18 april 1951 in Parijs het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, waarbij naast Frankrijk en Duitsland ook Italië, België en Luxemburg toetraden
  • Ondertekende op 8 september 1951 in San Francisco het Vredesverdrag met Japan, ondanks de geringe bereidheid van Japan om herstelbetalingen te doen. In de Stikker-Yoshida-overeenkomst werd wel vastgelegd dat nader zou worden onderhandeld over smartengeld, hetgeen in 1955 tot (enig) resultaat leidde. Het verdrag werd in 1952 door Nederland geraticieerd. (2.377)
  • Ondertekende op 27 mei 1952 in Parijs het Verdrag over de Europees Defensie Gemeenschap (2.605)

als bewindspersoon (wetgeving)
  • Bracht in 1949 samen met minister Van Maarseveen een wet tot stand inzake de bevoegdheid tot het treffen van voorlopige voorzieningen in verband met verwezenlijking van bepaalde correcties in de Nederlands-Duitse grens (1.176)
  • Bracht in 1949 de zogenaamde Grenscorrectiewet tot stand, waarbij enkele gebieden (o.a. Elten en Tudderen) overgingen van Duitsland naar Nederland. Hiermee werd het Grenscorrectiebesluit 1949 (Stb. J 181) vervangen. (1.441)
  • Bracht in 1949 de wet tot stand tot goedkeuring van het Noord-Atlantisch Verdrag, ondertekend te Washington op 4 april 1949 (1.237)
  • Bracht in 1949 de wet tot stand houdende goedkeuring van het Statuut van de Raad van Europa, ondertekend te Londen op 5 mei 1949 (1.247)
  • Bracht in 1952 een wet tot stand tot Goedkeuring van het Protocol bij het Noord-Atlantisch Verdrag inzake de toetreding van Griekenland en Turkije, ondertekend te Londen op 17 october 1951 (2.401)

als (in)formateur
  • Kreeg op 28 januari 1951 de opdracht te onderzoeken of er een kabinet kon worden gevormd dat kon rekenen op het vertrouwen van de Kamer. Toen hij voorstelde de PvdA slechts vier zetels toe te delen en Drees slechts viceminister-president te laten zijn, was dat voor de PvdA reden om geen verdere medewerking aan de informatie te verlenen, waarna hij zijn onderzoekingen staakte.

Wetenswaardigheden

uit de privésfeer
  • Had een zwakke gezondheid
  • Zijn onkosten als ambassadeur in Londen waren aanzienlijk groter dan de regering in Den Haag hem vergoedde. Toen daardoor zijn vermogen uitgeput raakte, heeft hij enige tijd op de beurs gespeculeerd en zo een nieuw vermogen opgebouwd.
  • Bij zijn ministersbenoeming gaf hij 70 nevenfuncties op
  • Zijn vader was kassier en later directeur van effectenkantoor "Schortinghuis en Stikker" te Groningen

Publicaties/bronnen

publicaties
"Memoires. Herinneringen uit de lange jaren waarin ik betrokken was bij de voortdurende wereldcrisis" (1966)

literatuur/documentatie
  • L.G.M. Jaquet, "Minister Stikker en de Souvereiniteitsoverdracht aan Indonesië. Nederland op de tweesprong tussen Azië en het Westen" (1982)
  • P.F. Maas, "Stikker in Kaliurang, laatste halte op weg naar de tweede politiële actie, november-december 1948", in: Politiek(e) opstellen 1982 (1983)
  • C. Wiebes en B. Zeeman, "Stikker, Indonesië en het Noordatlantisch verdrag. Of: hoe Nederland in de pompe ging", in: Bijdragen en Mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederlanden, 100 (1985)
  • M.F. Westers, "D.U. Stikker - Een zakenman in de politiek", in: W.J.A. van den Berg e.a. (red.), "Kopstukken van de VVD. 16 Biografische schetsen" (1988), 11
  • M.F. Westers, "Mr D.U. Stikker en de na-oorlogse reconstructie van het liberalisme in Nederland" (1988)
  • J.W.L. Brouwer, "Buitenlandse Zaken: de strijd om meer parlementaire invloed, 1948-1951", in: P.F. Maas en J.M.M.J. Clerx (eds.), "Het kabinet-Drees-Van Schaik 1948-1951", band C, 50-55
  • H.N. Boon, "Stikker, Dirk Uipko (1897-1979)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel II, 536
  • J.J. Lindner, "D.U. Stikker. Een maatje te groot voor het Haagse moralisme", in: P. Brill (red.), "Kopstukken van het Laagland. Een eeuw Nederland in honderd portretten" (1999)
  • J.Th.M. Bank, "Overal een ondernemer", in: D. Hellema e.a. (red.) "De Nederlandse ministers van Buitenlandse Zaken in de twintigste eeuw"
  • H.J.L. Vonhoff, "Liberalen onder één dak" (1998), 42
  • Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld (1938)
  • A.H. Stikker, "Het nageslacht van Gerrit Hendriks gehuwd met Hermeke". lijst van nakomelingen, die de naam Stikker dragen (1955)
  • NRC Handelsblad, 27-12-1979 (necrologie)

Uitgebreide versie

In het digitale biografisch archief van PDC, partner van het Montesquieu Instituut, is een uitgebreide versie van deze pagina aanwezig met bijvoorbeeld partijpolitieke functies, maatschappelijke nevenfuncties, opleiding en wetenswaardigheden. Laat het ons weten als u daar belangstelling voor heeft.

Op bovenstaande tekst en gegevens zijn auteursrechten van PDC van toepassing; overname, in welke vorm dan ook, is zonder expliciete goedkeuring niet toegestaan. Ook de afbeeldingen zijn niet rechtenvrij.

De biografieën betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was. PDC ontvangt graag gemotiveerde aanvullingen of correcties.