Kabinet-Heemskerk (1908-1913)

Foto kabinet-Heemskerk grootvergrootglas

Dit christeiijke coalitiekabinet is tot 1909 een minderheidskabinet. Na de verkiezingen van dat jaar kan het kabinet wel op een Kamermeerderheid rekenen. Centraal staan in deze kabinetsperiode de pogingen van minister Talma om sociale wetgeving tot stand te brengen.

Minister Talma komt met een omvangrijk pakket aan sociale wetgeving. In 1911 brengt hij een wijziging van de Arbeidswet tot stand die vrouwen- en kinderarbeid beperkt. In 1913 brengt hij een Ziektewet (met Radenwet, waarbij de uitvoeringsinstanties worden ingesteld) tot stand, alsmede een Invaliditeits- en Ouderdomswet. De wetten worden echter nog niet ingevoerd.

Het kabinet telt naast ministers van de Katholieken en de ARP enkele partijloze bewindslieden. Het treedt op 12 februari 1908 aan en biedt, na de verkiezingen, op 26 juni 1913 zijn ontslag aan. Op 29 augustus van dat jaar volgt het kabinet-Cort van der Linden het kabinet-Heemskerk op.

Data en feiten formatie

datum wat wie tot en met dagen
16 januari 1908 benoeming (in)formateur Th. Heemskerk 11 februari 1908 27
12 februari 1908 beëdiging nieuwe bewindslieden Koningin Wilhelmina 25 juni 1913 1960
26 juni 1913 kabinet demissionair   28 augustus 1913 64
29 augustus 1913 ontslag verleend Koningin Wilhelmina    

Samenstelling kabinet

Buitenlandse Zaken
minister: Jhr.Mr.dr. R. de Marees van Swinderen (partijloos)

Justitie
minister: Mr. A.P.L. Nelissen (r.k. kiesver.) (12 februari 1908 - 11 mei 1910)
minister a.i.: Mr. Th. Heemskerk (arp) (11 mei 1910 - 7 juni 1910)
minister: Mr. E.R.H. Regout (r.k. kiesver.) (7 juni 1910 - 18 januari 1913)
minister a.i.: Mr. Th. Heemskerk (arp) (18 januari 1913 - 29 augustus 1913)

Binnenlandse Zaken
minister: Mr. Th. Heemskerk (arp) (11 februari 1908 - 29 augustus 1913)

Financiën
minister: Mr. M.J.C.M. Kolkman (r.k. kiesver.)

Oorlog
minister: F.H.A. Sabron (partijloos) (12 februari 1908 - 27 juli 1909)
minister: W. Cool (partijloos) (27 juli 1909 - 4 januari 1911)
minister: H. Colijn (arp) (4 januari 1911 - 29 augustus 1913)

Marine
minister: J. Wentholt (lib.-partijloos) (12 februari 1908 - 14 mei 1912)
minister a.i.: H. Colijn (arp) (14 mei 1912 - 29 augustus 1913)

Waterstaat
minister: Mr. J.G.S. Bevers (r.k. kiesver.) (12 februari 1908 - 5 januari 1909)
minister a.i.: A.S. Talma (arp) (7 januari 1909 - 21 januari 1909)
minister: Mr. L.H.W. Regout (r.k. kiesver.) (21 januari 1909 - 29 augustus 1913)

Landbouw, Nijverheid en Handel
minister: A.S. Talma (arp)

Koloniën
minister a.i.: Mr. Th. Heemskerk (arp) (12 februari 1908 - 18 mei 1908)
minister: A.W.F. Idenburg (arp) (18 mei 1908 - 16 augustus 1909)
minister: J.H. de Waal Malefijt (arp) (16 augustus 1909 - 29 augustus 1913)

Mutaties

In juli 1909 neemt minister Sabron van Oorlog ontslag vanwege zijn gezondheid. Zijn opvolger is generaal-majoor Cool, de inspecteur van het militair onderwijs.

Minister van Koloniën Idenburg wordt in augustus 1909 benoemd tot Gouverneur-Generaal van Nederlands-Indië. Hij wordt opgevolgd door het Tweede Kamerlid De Waal Malefijt.

In 1910 treedt minister Nelissen vanwege zijn gezondheid af. Het katholieke Tweede Kamerlid Robert Regout volgt hem op.

De Tweede Kamer brengt in 1910 minister Cool ten val vanwege zijn voorstellen met betrekking tot de pensionering van officieren.

Het afstemmen van een nieuw pantserschip door de Tweede Kamer is in 1912 voor minister Wentholt reden om af te treden.

Bijzonderheden

Op de derde dinsdagen van september van 1911 en 1912 worden in Den Haag door de socialisten massabetogingen gehouden voor algemeen kiesrecht.

Een wetsvoorstel om de arbeidstijden in het bakkersbedrijf te reguleren, wordt in de Tweede Kamer op 5 juni 1912 met 49 tegen 42 stemmen verworpen door tegenstand van een deel van de coalitiepartijen. Tegen stemmen behalve de liberalen (uitgezonderd De Klerk) en vrijzinnig-democraten, enkele antirevolutionairen en katholieken en vrijwel alle christelijk-historischen.

Het kabinet stelt een Grondwetscommissie in, die onder meer voorstellen moet doen voor uitbreiding van het kiesrecht. Tot herziening van de Grondwet komt het echter niet.

Minister Colijn brengt in 1913 een nieuwe Militiewet tot stand, waardoor de dienstplicht wordt uitgebreid.

Een wetsvoorstel van minister Kolkman om de invoerrechten te verhogen, komt in 1913 niet meer in behandeling.

positie Abraham Kuyper

Abraham Kuyper is weinig te spreken over de formatie van het kabinet in 1908 en zijn relatie met minister-president Heemskerk is slecht. De machtige ARP-leider keert in november 1908 terug als Tweede Kamerlid. In 1909 speelt echter de 'lintjeskwestie' waardoor Kuyper in opspraak komt. Zijn positie als partijleider blijft weliswaar onaangetast, maar een terugkeer als minister (in 1909) wordt er door verhinderd. Door doofheid is hij bovendien in 1912 genoodzaakt zich uit de Kamer terug te trekken.

De slechte verhouding tussen Abraham Kuyper en de ARP-ministers in het kabinet levert enkele keren spanningen op. In 1911 doet Kuyper een felle aanval op minister De Waal Malefijt van Koloniën, omdat die te weinig zou doen voor het christelijk onderwijs in Nederlands-Indië.

Meer over