Partij van de Arbeid (PvdA)

Logo PvdA

De Partij van de Arbeid (PvdA) is een progressieve, sociaaldemocratische partij. Politiek leider is sinds 18 maart 2012 Diederik Samsom, nadat Job Cohen op 20 februari 2012 zijn vertrek bekendmaakte. De partij werd opgericht in 1946 als een voortzetting van de vooroorlogse Sociaal-Democratische Arbeiders Partij (SDAP), de Vrijzinnig-Democratische Bond (VDB) en de Christelijk-Democratische Unie (CDU).

De PvdA heeft bij de Tweede Kamerverkiezingen van 12 september 2012 38 zetels behaald. Dat waren er acht meer dan in 2010. De partij heeft acht zetels in de Eerste Kamer.

Sinds 5 november 2012 is de PvdA regeringspartij. De PvdA heeft in het kabinet-Rutte II zes ministers en vier staatssecretarissen.

Beginselen

De PvdA is een sociaaldemocratische partij. In haar Beginselmanifest uit 2005 staan het recht op een fatsoenlijk bestaan en volwaardige deelname aan de samenleving centraal.

Belangrijke beginselen zijn verder het streven naar gelijke kansen, spreiding van macht en inkomens en een duurzame ontwikkeling. Ook internationale solidariteit en een democratisch en sterk Europa zijn voorname uitgangspunten.

De PvdA is voor het opnemen van politieke vluchtelingen, maar wil geen onbeperkte instroom van vreemdelingen. Immigranten moeten integreren, maar hebben wel recht op een eigen cultuur.

PvdA en Tweede Kamerverkiezingen 

Jaar

Affiche

Lijsttrekker

Kandidaten

Programma (VP)

Zetels

Percentage

2012

Diederik Samson

Lijst 2012

Nederland sterker en socialer

38

24,8

2010

PvdA affiche 2010

Job Cohen

Lijst 2010

Iedereen telt mee

30

19,6

2006

PvdA affiche 2006

Wouter Bos

Lijst 2006

Het Nederland van morgen

33

21,2

2003

PvdA affiche 2003

Wouter Bos

Lijst 2003

PvdA verkiezingsmanifest 2003-2007

42

27,3

PvdA en Eerste Kamerverkiezingen

Jaar

Lijsttrekker

Kandidaten

Zetels

Percentage

2015

Marleen Barth

EK-lijst 2015

8

10,4

2011

Marleen Barth

EK-lijst 2011

14

18,5

2007

Han Noten

EK-lijst 2007

14

19,0

2003

Johan Stekelenburg

EK-lijst 2003

19

25,1 

verkiezingen Europees parlement

In de periode 2014-2019 wordt de PvdA door drie afgevaardigden vertegenwoordigd in het Europees Parlement. Deze maken deel uit van de S&D-fractie

Historische ontwikkeling

De Partij van de Arbeid werd op 9 februari 1946 opgericht. Zij streefde ernaar een volkspartij te worden, met niet alleen ruimte voor het socialistische gedachtegoed, maar ook ruimte voor liberale, gelovige en humanistische ideeën.

Tot een echte doorbraak van het vooroorlogse partijenstelsel kwam het niet, doordat de confessionelen na de oorlog verder gingen in aparte partijen en de conservatieven geen eenduidig evenwicht tegen de PvdA boden. Bovendien vonden de liberalen dat zij te weinig aan bod kwamen. Zij stapten uit de PvdA en richtten de VVD op.

De PvdA heeft wortels in de socialistische beweging uit de jaren '70 en '80 van de 19e eeuw. De Sociaal-Democratische Arbeiders Partij (SDAP), opgericht in 1894, zette zich volgens de theorie van Engels en Marx in voor de klassenstrijd in Nederland en de 'internationale strijd der arbeidende klasse'. De Vrijzinnig-Democratische Bond was de vooroorlogse progressief liberale partij. De Christelijk-Democratische Unie was een pacifistische en progressieve christelijk-sociale partij.

In de jaren 1946-1958 waren de PvdA en de katholieke KVP de grootste politieke partijen en vormden in die periode de zogeheten 'brede-basiskabinetten' (rooms-rode coalitie), vanaf 1948 onder leiding van de PvdA'er Drees. Deze kabinetten legden de basis voor de sociale voorzieningen van de verzorgingsstaat zoals we die nu kennen. Verder speelden tijdens deze kabinetten de wederopbouw en de dekolonisatie van Indonesië een belangrijk rol.

Vanaf het begin van de jaren '60 liep het aantal kiezers voor de PvdA steeds verder terug. Dit leidde eind jaren '60 tot een initiatief van PvdA-jongeren om de koers en de organisatie van de partij te wijzigen. De beweging noemde zich 'Nieuw Links' en tornde, geheel in de geest van die tijd, aan de gevestigde macht binnen de partij.

Om aan te sluiten bij de actiegroepen die sinds de tweede helft van de jaren '60 sterk in opkomst waren, werd besloten dat de partij een 'aktiepartij' moest worden. Dat betekende dat er een grotere rol weggelegd werd voor jongeren en vrouwen en dat er meer aandacht kwam voor thema's als milieubescherming, feminisme en solidariteit met de Derde Wereld.

Uit protest tegen de toenemende invloed van Nieuw Links verliet een aantal prominente leden de partij, onder wie Drees jr., en richtte DS'70 (Democratisch-Socialisten 1970) op. Van een negatief electoraal effect voor de PvdA was echter nauwelijks sprake.

Den Uyl was één van de weinige van de 'oude garde' die de vernieuwingen van Nieuw Links in de partijtop overleefde. In deze tijd steeg ook het aantal leden van de partij tot ruim 120.000 en domineerde de PvdA het politieke debat.

Er werd tussen 1970 en 1977 nauw samengewerkt met PPR en D66. Met de PvdA kwamen deze 'progressieve drie' voor de verkiezingen van 1971 met een alternatief kabinet, waarvan Den Uyl de beoogde leider was. Voor de verkiezingen van 1972 werd een ploeg van kandidaat-bewindslieden (deelkabinet) samengesteld. In 1972 brachten de drie partijen een gezamenlijk verkiezingsprogramma uit onder de naam 'Keerpunt 72'.

Na een moeizame formatie werd in 1973 het kabinet-Den Uyl geformeerd, waarin de progressieve drie de meerderheid hadden (het 'meest linkse kabinet aller tijden').

Traumatisch voor vele PvdA'ers was dat de partij na de verkiezingen van 1977, ondanks 10 zetels winst, in de oppositiebanken terecht kwam en dat Van Agt, van het nieuwgevormde CDA, premier werd.

In een vernieuwde partij werd in de jaren '80 afstand genomen van de vroegere 'akties'. In 1986 volgde oud-FNV-voorzitter Wim Kok Den Uyl op als politiek leider. Na de val van kabinet-Lubbers II kwam de PvdA in 1989 weer in de regering.

In 1994 werd de PvdA'er Wim Kok minister-president van het eerste paarse kabinet. Tijdens dit kabinet werd de sociale zekerheid hervormd en werd het asiel- en minderhedenbeleid steeds meer onderwerp van discussie. Veel 'traditionele' PvdA-leden verweten de partij te veel te verrechtsen. In 1998 werd 'Paars II' gevormd, met opnieuw Kok als minister-president. Na de verkiezingen van 2002 kwam de PvdA weer in de oppositie.

Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 22 november 2006 werd de PvdA de tweede partij van Nederland. Vooraf werd PvdA-leider Wouter Bos als sterke kanshebber gezien voor het premierschap. De campagne werd in 2006 vooral gevoerd tussen CDA en PvdA, die elk de ander als tegenpool voorstelden. Het CDA slaagde erin Bos neer te zetten als een 'draaier' die zich niet aan zijn woord zou houden. Ondanks de felle campagne zouden CDA en PvdA samen gaan regeren met de ChristenUnie als derde partij, nadat de SP tijdens de formatie-onderhandeling te hoge eisen had gesteld.

De interne verdeeldheid tussen vooral CDA en PvdA in het kabinet-Balkenende IV leidde er uiteindelijk toe dat de regering in februari 2010 ten val kwam. Partijleider Wouter Bos trad vóór de verkiezingen terug, om plaats te maken voor de nieuwe lijsttrekker, Job Cohen. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 9 juni werd de PvdA opnieuw tweede. De partij kwam met een verlies van drie zetels uit op een zetelaantal van dertig, één minder dan winnaar VVD. Na de formatie van 2010 kwam de PvdA in de oppositie terecht.

In 2012 concludeerde Job Cohen dat hij er onvoldoende in was geslaagd effectief als politiek leider te opereren.

Kerngegevens

Partijleider

Diederik Samsom

Partijvoorzitter:

Hans Spekman

   

Adres secretariaat:

Herengracht 54, Postbus 1310, 1000 BH Amsterdam

   

Opgericht:

9 februari 1946 (fusie)

Oprichter:

J.J. Vorrink, M. van der Goes van Naters, W. Drees, A.M. Joekes, P.J. Oud, W. Banning, W. Schermerhorn, R. van der Brug, J.M. Willems, G. Ruygers, G.E. van Walsum e.a.

   

Bestuursvorm/invloed leden:

hoogste orgaan is het Congres, bestaande uit afgevaardigden van de afdelingen; een lid is automatisch lid van de lokale afdeling in zijn of haar gemeente

Afdelingen:

500+ afdelingen (gemeenten) en 12 gewesten (provincies)

Burgemeesters:

80 van de 395 (22,9%) (3 februari 2014)

Leden:

hoogste aantal 147.047 (1959); 54.279 (2012); 55.564 (2013)

Contributie:

naar inkomen (vanaf € 24,- per jaar; 2013)

Kiezers:

1.436.023 (15 mei 2002), 2.631.363 (22 januari 2003), 2.085.077 (22 november 2006), 1.848.805 (9 juni 2010), 2.340.750 (12 september 2012)

Zetels Tweede Kamer:

38 zetels (12 september 2012)

Zetels Eerste Kamer:

8 zetels (18 mei 2015)

Zetels Provinciale Staten:

63 zetels (26 maart 2015)

Zetels Europees Parlement:

3 zetels (22 mei 2014)

   

Logo/beeldmerk:

gestyleerde rode roos met in het centrum een vuist

Bekendste slogan(s):

'Kies de minister-president' (1977); 'Sterk en sociaal' (1998)

Instituten en Organisaties

Instituten:

 

Scholingsinstituut:

Opleidings Instituut PvdA (OIP)

Wetenschappelijk instituut:

Wiardi Beckman Stichting (WBS)

Wetenschappelijk tijdschrift:

'Socialisme & Democratie'

   

Organisaties:

 

Jongerenorganisaties:

Jonge Socialisten in de PvdA (JS), aangesloten bij de European Community Organisation of Socialist Youth (ECOSY) en de International Union of Socialist Youth (IUSY) en Jong WBS (jongerenclub van het wetenschappelijk instituut)

Vrouwenorganisatie:

PvdA-vrouwen netwerk (PVN) en het Multi-etnisch Vrouwennetwerk (MEV); Socialist International Women (SIW)

Europese organisaties:

Partij van Europese Socialisten (PES); de PvdA-Eurodelegatie in de PES-fractie is verenigd in de Anne Vondeling Stichting

Internationale organisatie:

Foundation Max van der Stoel for Democracy, Development and Dialogue (FMS) (vanaf 2013)

Oost-Europa-organisatie:

Alfred Mozer Stichting (AMS) (tot 2013)

Derde Wereldorganisatie:

Evert Vermeer Stichting (EVS) voor internationale solidariteit (tot 2013)

Mondiale organisatie:

Socialist International (SI)

Bladen

Partijblad:

'Rood' (8x per jaar)

Jongerenblad:

'Lava'

Vrouwenblad:

geen

Europees blad:

geen

Uitgebreide informatie DNPP

Het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen is dé bron voor informatie  van en over de Nederlandse politieke partijen. Rond de PVDA is onder meer de volgende informatie online beschikbaar:

Op 9 februari 2016 verscheen het boek "Zeventig jaar Partij van de Arbeid" onder redactie van het DNPP.