Kabinet-Kok II (1998-2002)

Foto kabinet-Kok IIvergrootglas

Dit kabinet, in de wandelgangen veelal Paars II genoemd, is een voortzetting van het kabinet-Kok I. Hoewel het kabinet het bijna de volle vier jaar uithoudt, verloopt de samenwerking minder soepel dan in Paars I. D66, verliezer bij de Kamerverkiezingen, ziet in 1999 haar 'kroonjuweel', het referendum, stranden in de Senaat.

Het bestaat uit vijftien ministers: zes van de PvdA, zes van de VVD en drie van D66. Er zijn veertien staatssecretarissen: zeven PvdA'ers, vijf VVD'ers en twee D66'ers.

Het kabinet treedt op 3 augustus 1998 aan. Op 16 april 2002 biedt het kabinet zijn ontslag aan vanwege het NIOD-rapport over Srebrenica. Op 22 juli 2002 volgt het eerste kabinet-Balkenende het kabinet-Kok II op.

Bijzonderheden

financieel-economisch beleid

Het kabinet streeft naar versterking van de economische positie van het land. Bij die grotere economische slagkracht moet rekening worden gehouden met het leefmilieu. Andere speerpunten zijn versterking van de sociale cohesie (het wegwerken van achterstanden, integratie, toegankelijke zorg), verbetering van de kwaliteit van de overheid en veiligheid in de woonomgeving.

Doordat de economie goed draait, ontstaat er krapte op de arbeidsmarkt en dat zorgt voor een iets oplopende inflatie. Tussen PvdA en VVD bestaat verschil van inzicht over de vraag of financiële meevallers moeten worden gebruikt voor terugdringing van de staatsschuld of voor overheidsinvesteringen.

Spotprent kabinet Kok IIvergrootglas

correctief referendum

Op 19 mei 1999 dient het kabinet zijn ontslag in, nadat het voorstel tot invoering van een correctief referendum in de Eerste Kamer niet de vereiste tweederde meerderheid heeft verkregen. Op 22 mei wordt de vice-president van de Raad van State, Tjeenk Willink, aangewezen als informateur. Hij krijgt de opdracht te onderzoeken of de breuk gelijmd kan worden.

Nadat de drie 'paarse' partijen een akkoord bereiken over het invoeren van een tijdelijk raadgevend referendum via een gewone wet trekt het kabinet op 8 juni zijn ontslagaanvrage in.

ruimtelijke ordening

Minister Pronk komt met de Vijfde Nota Ruimtelijke Ordening, waarin een grotere verantwoordelijkheid voor het ruimtelijk beleid bij provincies en gemeenten wordt gelegd. Er worden door het Rijk 'rode' en 'groene' contouren aangegeven voor bebouwing en natuurontwikkeling.

milieubeleid

Vierde Nationaal Milieubeleidsplan (NMP4). Uitgangspunt daarvan is een omvorming in dertig jaar naar een duurzaam functionerende samenleving.

Problemen die daarbij onder meer aandacht moeten krijgen zijn: verlies aan biodiversiteit door verdroging en verzuring en het gebruik van bestrijdingsmiddelen, klimaatverandering, uitputting van natuurlijke hulpbronnen, externe veiligheid door luchtvaart en vervoer van gevaarlijke stoffen, en afnemende kwaliteit van de leefomgeving.

Deze problemen moeten worden aangepakt door drie zgn. transities: overgang naar een duurzame energiehuishouding, overgang naar duurzaam gebruik van biodiversiteit en natuurlijke hulpbronnen en overgang naar duurzame landbouw. Om dit te bereiken zullen heffingen en subsidies worden ingevoerd en moeten internationale afspraken worden gemaakt.

huwelijk kroonprins

Op 3 juli 2001 wordt de toestemmingswet voor het huwelijk van Kroonprins Willem Alexander en mevrouw Máxima Zorreguieta aangenomen. Mevrouw Zorreguieta, van oorsprong Argentijnse, had eerder het Nederlanderschap gekregen.

Omdat haar vader staatssecretaris van Landbouw in het omstreden regime-Videla was, ontstaat in de eerste maanden van 2001 een felle publieke discussie over het mogelijke huwelijk en de aanwezigheid van de vader daarbij. Na een gesprek met minister van staat Van der Stoel, die door het kabinet als bemiddelaar was aangezocht, besluit vader Zorreguieta niet bij het huwelijk van zijn dochter aanwezig te zijn. Het voornaamste bezwaar tegen een huwelijk is hiermee weggenomen.

terreurdreiging

Op 11 september 2001 schrikt de wereld op door terreuraanslagen op het World Trade Centre in New York en het Pentagon in Washington. Deze aanslagen kosten aan rond de 3000 mensen het leven. Het kabinet zegt de Verenigde Staten alle medewerking toe bij het opsporen van de daders. Op nationaal niveau komt het kabinet met een pakket anti-terreurmaatregelen.

Overige onderwerpen:

  • de problematiek van de wachtlijsten in de zorg
  • personeelstekorten in het onderwijs en de zorgsector
  • het hoge aantal mensen dat een beroep doet op de WAO. De Wet verbetering poortwachter moet zorgen voor ziektepreventie en betere reïntegratie
  • de invoering van een nieuwe structuur voor uitvoering van de sociale zekerheid en van de arbeidsbemiddeling
  • de invoering van het homohuwelijk
  • de Wet dualisering gemeentebestuur brengt een strikte scheiding tussen B&W en gemeenteraad
  • een uitbraak van MKZ (Mond- en Klauwzeer), waarbij vee moet worden afgemaakt en boeren in ernstige problemen komen
  • toenemende chaos bij de Nederlandse Spoorwegen
  • plannen tot vermindering van de files, waarvoor aanvankelijk een systeem van tolpoorten wordt bedacht, maar dat later wordt vervangen door invoering (op termijn) van een kilometerheffing
  • problemen van geluidshinder rond Schiphol en de plannen tot uitbreiding van die luchthaven
  • definitieve regeling voor euthanasie (levensbeëindiging op verzoek)
  • de invoering van de euro per 1 januari 2002
  • Nederlandse deelname aan vredesmissies in onder meer Kosovo, Ethiopië en Eritrea

  Samenstelling kabinet

Minister-President
W. Kok (pvda)

Viceminister-president
Dr. E. Borst-Eilers (d66)
A. Jorritsma-Lebbink (vvd)

Algemene Zaken
minister: W. Kok (pvda)

Buitenlandse Zaken
minister: J.J. van Aartsen (vvd)
staatssecretaris: Drs. D.A. Benschop (pvda)

minister voor Ontwikkelingssamenwerking
minister: Mr. E.L. Herfkens (pvda)

Justitie
minister: Mr. A.H. Korthals (vvd)
staatssecretaris: Dr. M.J. Cohen (pvda) (3 augustus 1998 - 1 januari 2001)
staatssecretaris: Mr. N.A. Kalsbeek (pvda) (2 januari 2001 - 22 juli 2002)

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
minister: Dr. A. Peper (pvda) (3 augustus 1998 - 13 maart 2000)
minister: Mr. R.H.L.M. van Boxtel (d66) (13 maart 2000 - 20 maart 2000)
minister: Mr. K.G. de Vries (pvda) (24 maart 2000 - 22 juli 2002)
staatssecretaris: Drs. G.M. de Vries (vvd)

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap(pen)
minister: Drs. L.M.L.H.A. Hermans (vvd)
staatssecretaris: Drs. K.Y.I.J. Adelmund (pvda)
staatssecretaris: Prof.Dr. F. van der Ploeg (pvda)

Financiën
minister: Drs. G. Zalm (vvd)
staatssecretaris: Dr. W.A.F.G. Vermeend (pvda) (2 augustus 1998 - 24 maart 2000)
staatssecretaris: Drs. W.J. Bos (pvda) (24 maart 2000 - 22 juli 2002)

Defensie
minister: Mr. F.H.G. de Grave (vvd)
staatssecretaris: H.A.L. van Hoof (vvd)

Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
minister: Drs. J.P. Pronk (pvda)
staatssecretaris: J.W. Remkes (vvd)

Verkeer en Waterstaat
minister: T. Netelenbos (pvda)
staatssecretaris: Drs. J.M. de Vries (vvd)

Economische Zaken
minister: A. Jorritsma-Lebbink (vvd)
staatssecretaris: Drs. G. Ybema (d66)

Landbouw, Natuurbeheer en Visserij
minister: Drs. H.H. Apotheker (d66) (3 augustus 1998 - 7 juni 1999)
minister: Mr. K.G. de Vries (pvda) (7 juni 1999 - 9 juni 1999)
minister: Mr. L.J. Brinkhorst (d66) (8 juni 1999 - 22 juli 2002)
staatssecretaris: G.H. Faber (pvda)

Sociale Zaken en Werkgelegenheid
minister: Mr. K.G. de Vries (pvda) (3 augustus 1998 - 24 maart 2000)
minister: Dr. W.A.F.G. Vermeend (pvda) (24 maart 2000 - 22 juli 2002)
staatssecretaris: Mr. A.E. Verstand-Bogaert (d66)
staatssecretaris: Drs. J.F. Hoogervorst (vvd)

Volksgezondheid, Welzijn en Sport
minister: Dr. E. Borst-Eilers (d66)
staatssecretaris: A.M. Vliegenthart (pvda)

minister voor Grotesteden- en Integratiebeleid
minister: Mr. R.H.L.M. van Boxtel (d66)

   Mutaties

Op 7 juni 1999 treedt minister Apotheker van Landbouw af, omdat hij vindt dat hij in de ministerraad te weinig steun krijgt voor zijn herstructeringsvoorstellen in de varkenshouderij. Deze was net geplaagd door een uitbraak van varkenspest. Hij wordt opgevolgd door L.J. Brinkhorst.

Op 13 maart 2000 treedt minister Peper van Binnenlandse Zaken af, omdat zijn declaratiegedrag ten tijde van zijn burgemeesterschap van Rotterdam ter discussie staat en hij zich als 'vrij man' wil kunnen verdedigen.

Minister De Vries van Sociale Zaken volgt Peper op, staatssecretaris Vermeend van Financiën gaat naar Sociale Zaken en PvdA-Tweede Kamerlid Bos wordt de nieuwe staatssecretaris van Financiën.

Op 2 januari 2001 volgt mevrouw Kalsbeek als staatssecretaris van Justitie de heer Cohen op, die aftrad vanwege zijn benoeming tot burgemeester van Amsterdam.

   Formatie

Reeds voor de verkiezingen geven de drie coalitie-partijen PvdA, VVD en D66 te kennen dat zij streven naar een vervolg op Paars I. Hierdoor kan een snelle formatie verwacht worden. Toch zijn er enkele hobbels te nemen.

De coalitie wint namelijk wel als geheel, maar er vinden belangrijke verschuivingen plaats. Vooral het grote verlies van D66 moet worden verdisconteerd in de samenstelling van het kabinet. Ook zijn er de traditionele tegenstellingen tussen met PvdA en VVD op financieel gebied.

De formatie begint met een kort onderzoek door SER-voorzitter De Vries naar de mogelijkheid om een kabinet te vormen. Hij concludeert al snel dat voortzetting van paars mogelijk is.

Onder leiding van drie informateurs, Kok (PvdA), Borst (D66) en Zalm (VVD) worden de problemen opgelost. Zij leiden de onderhandelingen over een ontwerp-regeerakkoord, waartoe ook werkgroepen worden ingesteld. Vooral de financieel-economische problemen en de begroting staan centraal. Begin juli wordt overeenstemming bereikt over een concept-tekst en de fracties stemmen daarmee op 18 juli in.

Demissionair premier Kok voltooit hierna de formatie. D66 krijgt een derde ministerspost, zij het dat dit een minister zonder portefeuille is. Formateur Kok ontvangt op 29 en 30 juli de kandidaat-ministers. Op 3 augustus vindt het constituerende beraad plaats.

   Regeerakkoord en regeringsverklaring

Document

Datum

Letterlijke tekst (PDF)

Regeerakkoord

3 augustus 1998

Regeerakkoord 1998

CPB-analyse

augustus 1998

Economische gevolgen van het regeerakkoord 1998

Regeringsverklaring

25 augustus 1998

Regeringsverklaring

   Kerngegevens

  Tweede Kamer tot 23 mei 2002 Tweede Kamer vanaf 23 mei 2002 Eerste Kamer tot 8 juni 1999 Eerste Kamer vanaf 8 juni 1999 minister­raad/(kabinet)
PvdA 45 23 14 15 6 (13)
VVD 38 24 23 19 6 (11)
D66 14 7 7 4 3 (5)
totaal 97
(64.7%)
54
(36%)
44
(58.7%)
38
(50.7%)
 

   data en feiten formatie

datum wat wie tot en met dagen
6 mei 1998 Tweede Kamer­verkiezingen      
8 mei 1998 benoeming (in)formateur K.G. de Vries 13 mei 1998 6
14 mei 1998 benoeming (in)formateur E. Borst-Eilers, W. Kok en G. Zalm 19 juli 1998 67
20 juli 1998 benoeming (in)formateur W. Kok 2 augustus 1998 14
3 augustus 1998 beëdiging nieuwe bewindslieden Koningin Beatrix 18 mei 1999 289
19 mei 1999 kabinet demissionair   7 juni 1999 20
20 mei 1999 benoeming (in)formateur H.D. Tjeenk Willink 31 mei 1999 12
8 juni 1999 ontslagaanvraag ingetrokken en verder geregeerd Koningin Beatrix 15 april 2002 1043
16 april 2002 kabinet demissionair   21 juli 2002 97
22 juli 2002 ontslag verleend Koningin Beatrix