Eerste Kamer - Hoofdinhoud

Bij de verkiezingen van 23 mei 2011 hebben 12 partijen zetels in de Eerste Kamer gekregen. De VVD werd de grootste partij, gevolgd door PvdA en het CDA. De PVV en 50 Plus zijn voor het eerst in de Eerste Kamer vertegenwoordigd.

Via deze rubriek vraagt u biografische gegevens op uit het biografisch archief van het PDC over alle Eerste Kamerleden sinds 1815. U kunt een selectie maken aan de hand van door u aan te geven voorwaarden, zoals periode, functie, geslacht, ministerie, politieke stroming.

Veel landen hebben een parlement dat uit twee Kamers bestaat (denk aan het Britse Lagerhuis en Hogerhuis, aan de Belgische en Franse Kamers en senaten en aan de Bondsdag en Bondsraad in Duitsland). Ook Nederland heeft sinds 1815 twee Kamers en daarmee een tweekamerstelsel ('bicameralisme').

Het bestaan van twee Kamers kan tot conflicten tussen beide Kamers leiden. Dat gebeurt echter niet vaak, en dat komt doordat de Eerste Kamer - hoewel er formeel geen rangorde bestaat tussen beide Kamers - zichzelf als regel terughoudend opstelt. Hoe zit het precies met de verhoudingen tussen beide Kamers?

De trias politica vereist scheiding van wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht. In Nederland heeft het parlement, samen met de regering, wetgevende macht. Er is wel sprake van een dualistisch stelsel, want ministers en staatssecretarissen mogen geen lid van het parlement zijn.

De Eerste Kamer speelt, net als de Tweede Kamer, een belangrijke rol bij de wetgeving. De Eerste Kamer stemt als laatste over alle wetsvoorstellen. Bovendien kunnen door de regering tijdens de behandeling van een wetsvoorstel in de Eerste Kamer nog toezeggingen worden gedaan, die van belang zijn voor de uitvoering van de wet.

Eerste Kamerleden hebben net als hun collega's in de Tweede Kamer recht op inlichtingen. Kamerleden kunnen daarnaast vragen stellen bij de behandeling van wetsvoorstellen en tijdens debatten over begrotingen. Verder zijn in het reglement van orde van de Eerste Kamer bepalingen opgenomen over het vragenrecht en het recht van interpellatie. Bovendien heeft de Eerste Kamer ook het recht van enquête.

De behandeling van een wetsvoorstel door de Eerste Kamer houdt meer in dan alleen een debat en een stemming. Aan het debat gaat een schriftelijke voorbereiding vooraf, waarbij leden commentaar kunnen geven op het voorstel en vragen kunnen stellen.

Op maandag 23 mei 2011 werd een nieuwe Eerste Kamer gekozen. De (gedoog)coalitie VVD-CDA-PVV kreeg 37 zetels, net een zetel te weinig voor een meerderheid: De PVV komt voor het eerst in de Eerste Kamer met 10 zetels. De nieuwe patij 50plus, de partij van Jan Nagel, is met een zetel in de Kamer vertegenwoordigd. Door een stemfout van een Noord-Hollands D66-Statenlid, hij vulde zijn stembiljet met zijn blauwe ballpoint in en niet met het rode potlood, verloor D66 een zetel aan de SP. Het stembiljet werd namelijk ongeldig verklaard.

De Eerste Kamer bestaat uit 75 parlementariërs: volksvertegenwoordigers die op basis van evenredige vertegenwoordiging voor een periode van vier jaar worden gekozen via de kieslijst van een politieke partij. De leden worden indirect gekozen: eerst kiezen burgers leden van de Provinciale Staten. Zij kiezen daarna de Eerste Kamerleden.

Een groep partijleden die via de kandidatenlijst van een partij verkozen zijn, noemen we een fractie. Een fractie coördineert de activiteiten van zo'n groep politici en tijdens de wekelijkse fractievergadering bepalen de leden gezamenlijk standpunten over onderwerpen die in de Kamer worden behandeld.

De fractievoorzitter geeft leiding aan een fractie. Hij zit de fractievergaderingen voor en treedt op als woordvoerder bij de algemene politieke beschouwingen over de rijksbegroting en bij belangrijke debatten.

In de Eerste Kamer zijn alle fracties vertegenwoordigd in de commissies. De Kamervoorzitter benoemt de (plaatsvervangende) commissieleden. Hij overlegt daarbij met de fracties in de Kamer.

Het College van Senioren van de Eerste Kamer adviseert de Eerste Kamervoorzitter over besluiten die hij op basis van het Reglement van Orde moet nemen en over de agenda van de plenaire vergadering.

De Kamervoorzitter heeft een aantal vaste taken. Hij zit de vergadering van de Eerste Kamer voor en is tevens voorzitter van het College van Senioren en van de Huishoudelijke Commissie, die onder andere over de interne organisatie gaat.

De Eerste Kamer kent feitelijk twee soorten organisaties: een politieke en een ambtelijke. De ambtelijke organisatie dient ter ondersteuning van de Eerste Kamerleden. Aan het hoofd van deze organisatie staat de Griffier. De dienst zorgt onder meer voor verslaglegging, informatievoorziening, documentatie, archivering, beheer van het gebouw, personeelszaken en externe voorlichting.

De plenaire vergadering is de vergadering van de voltallige Eerste Kamer. Deze vergaderingen worden geleid door de Eerste Kamervoorzitter en worden gehouden in de historische plenaire vergaderzaal, de voormalige vergaderzaal van de Staten van Holland.

Vaste Eerste Kamercommissies vergaderen (als regel) op dinsdagen. De voornaamste taak is de voorbereiding van debatten over wetsvoorstellen. Dat gebeurt inhoudelijk grotendeels schriftelijk, waarbij namens de fracties schriftelijk inbreng wordt geleverd voor een verslag.

Aan het einde van de openbare behandeling, nadat het debat over een (wets)voorstel afgerond is, stelt de Voorzitter voor tot stemming over te gaan.

De gezamenlijke vergadering van beide Kamers van de Staten-Generaal (de Tweede en Eerste Kamer) heet Verenigde Vergadering. De voorzitter van de Eerste Kamer leidt deze vergadering (artikel 62 Grondwet).