Tweede Kamerverkiezingen

De leden van de Tweede Kamer worden in principe eens in de vier jaar gekozen op basis van het stelsel van evenredige vertegenwoordiging. Ook na de val van een kabinet worden bijna altijd verkiezingen gehouden. Kiesgerechtigd zijn alle Nederlanders die op de dag van de kandidaatstelling 18 jaar of ouder zijn, mits niet het kiesrecht vanwege een veroordeling is ontnomen. De stemming is geheim. Alles rond verkiezingen is geregeld in de Kieswet.

De Tweede Kamerverkiezingen vinden plaats in maart, tenzij er in het verkiezingsjaar Staten- of raadsverkiezingen zijn. Dan zijn de verkiezingen in mei. Als er een Kamerontbinding is geweest, dan moeten er binnen veertig dagen na het besluit daartoe verkiezingen worden gehouden. De verkiezingen zijn de 43ste dag na de kandidaatstelling tussen 7 uur 's ochtends en 9 uur 's avonds.

Kiezers brengen een stem uit op een kandidaat die op het stembiljet staat. Zij krijgen daarvoor een oproep. Er is geen stem- of opkomstplicht. Voor de kandidaatstelling gelden regels. Zo moeten politieke groeperingen die kandidatenlijsten inleveren zich laten registeren. Verder moeten ondersteuningsverklaringen worden ingeleverd.

De stemmen worden in ieder stembureau geteld en de uitslagen per gemeente verzameld. Het Centraal Stembureau (de Kiesraad) stelt uiteindelijk de uitslag vast en bepaalt wie er zijn gekozen.

De laatste verkiezingen waren op 17 maart 2017. De eerstvolgende verkiezingen voor de Tweede Kamer vinden plaats in 2021.

Kandidaatstelling

Wie in de Tweede Kamer wil komen, zal zich kandidaat moeten stellen. Meestal sluit iemand zich aan bij een politieke partij maar dat hoeft niet. Dus zowel een politieke groepering, mits geregistreerd, als een 'particuliere' kiezer kunnen een kandidatenlijst inleveren.

De kandidatenlijst moet op een vastgestelde dag tussen 9:00 en 17:00 uur volgens een vastgesteld model worden ingeleverd bij de Kiesraad (het Centraal Stembureau). Als bij de vorige verkiezingen geen zetels zijn behaald, moet de lijst vergezeld gaan van ten minste 30 ondersteuningsverklaringen (alleen in de kieskring Bonaire is dat aantal 10). Bovendien moet dan ook een waarborgsom worden betaald.

Lijstencombinatie

Partijen die zijn geregistreerd voor deelname aan de Tweede Kamerverkiezingen en in alle kieskringen een lijst hebben ingediend, kunnen als lijstencombinatie (lijstverbinding) deelnemen aan de verkiezingen voor de Tweede Kamer. Een voorwaarde daarbij is dat ze dat in alle kieskringen doen. In het verleden waren de lijsten van SGP en ChristenUnie vaak verbonden, dat was ook in 2010, 2012 en 2017 het geval. In 2012 was er een lijstverbinding tussen PvdA, SP en GroenLinks. In 2017 tussen de PvdA en GroenLinks.

Stemmen

Op de verkiezingsdag zijn de stembureaus van half acht 's ochtends tot negen uur 's avonds open. Iedereen die stemgerechtigd is, kan dan zijn stem uit brengen. Wie niet zelf kan stemmen, kan iemand anders machtigen. In het stembureau mag geen campagne gevoerd worden. Het stembureau bestaat uit drie leden die door burgemeester en wethouders worden benoemd. In het midden zit de voorzitter.

Voorkeurstem

Voorkeurstemmen zijn stemmen die niet op de nummer 1 van de kandidatenlijst (de lijsttrekker) worden uitgebracht, maar op een andere kandidaat van dezelfde lijst. Het uitbrengen van voorkeurstemmen komt veel voor. Zo zijn er bijvoorbeeld altijd veel (vrouwelijke) kiezers die op de hoogstgeplaatste vrouwelijke kandidaat stemmen (als nummer 1 geen vrouw is). Ook bekendheid van een kandidaat in een bepaalde regio speelt soms een rol.

Zetelverdeling

Nadat de stembussen zijn afgesloten, worden de stemmen geteld. Aan de hand van het behaald aantal stemmen per lijst, worden de beschikbare zetels verdeeld. Per lijst worden de behaalde zetels aan de kandidaten toegekend. De kiesdeler, het aantal stemmen gedeeld door het aantal beschikbare zetels, bepaalt hoeveel stemmen nodig zijn om een zetel te behalen. Vervolgens worden de restzetels verdeeld. Voor de verdeling van zetels kunnen partijen lijstencombinaties met elkaar aangaan.

Verkiezingen 1918 - heden

Van alle verkiezingen in de Tweede Kamer sinds 1918 is een beschrijving te vinden, waarbij tevens een aantal kerngegevens is opgenomen. Om enige structuur aan te brengen in de veelheid van verkiezingen is een onderverdeling gemaakt naar periode.

Wetenswaardigheden

  • Opkomst Tweede Kamerverkiezingen

    Tot 1970 bestond opkomstplicht voor verkiezingen en schommelde het opkomstpercentage rond de 94 procent. De opkomst bij de verkiezingen in 1998 was 73,3 procent (8,6 miljoen geldige stemmen); een historisch dieptepunt. Gemiddeld ligt de opkomst tegen de 80 procent.

  • Wetenswaardigheden Tweede Kamerverkiezingen

    Wat is er te zeggen over Tweede Kamerverkiezingen in het verleden, bijvoorbeeld over de grootste winst en het grootste verlies, over resultaten van regeringspartijen en over de kansen op succes van nieuwe partijen.


Meer over