Prinsjesdag

De glazen koets tijdens Prinsjesdag op het Lange Voorhout © FaceMePLS

De derde dinsdag van september is het Prinsjesdag. De koning rijdt op die dag in de Glazen Koets naar het Binnenhof en leest in de Ridderzaal de troonrede voor. Dat gebeurt in een Verenigde Vergadering van Eerste en Tweede Kamer. In de troonrede staan de plannen van de regering voor het komende jaar.

Later op de dag gaat de minister van Financiën naar de Tweede Kamer. Daar overhandigt hij aan de voorzitter van de Tweede Kamer de Miljoenennota en de Rijksbegroting voor het volgend jaar. Daarin staat hoe de regering aan het geld denkt te komen om de voorgenomen plannen uit te voeren en hoeveel geld voor elk plan beschikbaar is. De Tweede Kamer bespreekt in de algemene politieke beschouwingen de plannen. De premier verdedigt die dan.

De eerstvolgende Prinsjesdag is op 17 september 2019. De laatste Prinsjesdag vond op 18 september 2018 plaats.

Inhoudsopgave van deze pagina:


1.

Hoe rijdt de Glazen Koets?

Prinsjesdag 2017
Bron: © Kevin Bergenhenegouwen / PDC

Gewoonlijk rijden Koning Willem-Alexander en Koningin Máxima op Prinsjesdag in de Gouden Koets. Deze wordt echter gerestaureerd. Daarom wordt sinds 2016 de Glazen Koets gebruikt. Naar verwachting duurt de restauratie van de Gouden Koets zeven jaar.

De koninklijke stoet met de Glazen Koets vertrekt op Prinsjesdag om ongeveer 13:00 uur in optocht vanuit het Haagse paleis Noordeinde via het Lange Voorhout en de Korte Vijverberg naar het Binnenhof.

Rond 14:00 uur keert de koninklijke stoet terug naar het paleis Noordeinde. De koninklijke familie verschijnt daar op het balkon.

Langs de route van de Glazen Koets, op het Binnenhof en voor het paleis Noordeinde komen ieder jaar weer veel mensen het spektakel bekijken.

2.

Wie zitten in de Ridderzaal?

Vooroorlogs voorlezen van de troonrede in de Ridderzaal

In de Ridderzaal zitten de leden van de Eerste en Tweede Kamer. Officieel gebeurt het voorlezen van de troonrede namelijk in een gezamenlijke vergadering van de Eerste en Tweede Kamer. Dit heet de 'Verenigde Vergadering'. Er zijn wel eens enkele Kamerleden die expres wegblijven bij het voorlezen van de troonrede, omdat ze het er principieel niet mee eens zijn dat Nederland een koning heeft en geen president.

De Verenigde Vergadering op de derde dinsdag van september is tegelijkertijd het begin van het nieuwe parlementaire vergaderjaar. De voorzitter van de Eerste Kamer treedt op als voorzitter van deze vergadering.

In de Ridderzaal zitten niet alleen de koning en de Eerste en Tweede Kamerleden. Ook andere leden van de koninklijke familie en natuurlijk de ministers en staatssecretarissen zijn bij de plechtigheid aanwezig. Daarnaast zijn er gasten, zoals leden van de Raad van State en de Algemene Rekenkamer, en vertegenwoordigers van andere landen. Er zijn ook enkele plaatsen beschikbaar voor de pers en 'gewone' burgers.

De laatste jaren proberen de aanwezige vrouwelijke politici elkaar te overtreffen in het dragen van opvallende hoeden (en vaak ook met de rest van hun kleding). Jan Pronk baarde ooit als minister van het kabinet-Kok II opzien door voor het oog van de televisiecamera in te dommelen terwijl koningin Beatrix de troonrede voorlas (overigens na terugkomst van een buitenlandse reis).

3.

De aanwezigheid van prinsen en prinsessen

Op Prinsjesdag wordt de troonrede voorgelezen en het nieuwe parlementaire jaar geopend. Bij de allereerste opening van de Staten-Generaal (die toen nog maar uit één Kamer bestond) op 2 mei 1814 was niet alleen de vorst, Willem I, aanwezig, maar ook zijn tweede zoon prins Frederik. De kroonprins, de latere Willem II, was toen afwezig. Later was het gebruikelijk dat zonen (en broers) van de koning de plechtigheid bijwoonden. Dat gold niet voor de echtgenotes van de koning. De prins-gemalen van onze koninginnen waren daarentegen wel meestal aanwezig, evenals de echtgenoten van kinderen van de regerende vorstin.

4.

De troonrede in de Ridderzaal

Na zijn rit in de Glazen Koets stapt de koning uit voor de deur van de Ridderzaal op het Binnenhof. Begeleid door een 'commissie van in- en uitgeleide', bestaande uit Eerste en Tweede Kamerleden, gaat hij de Ridderzaal in en leest daar om 13:15 uur de troonrede voor. Het voorlezen van de troonrede vloeit voort uit artikel 65 van de Grondwet.

Nadat de koning de troonrede heeft voorgelezen, roept de voorzitter van de vergadering: 'Leve de koning!'. Dominee Donner, de overovergrootvader van de latere minister Donner, begon daar in 1897 mee, vermoedelijk omdat het de eerste keer was dat de toen nog minderjarige Koningin Wilhelmina bij het voorlezen van de troonrede aanwezig was. Deze hulde (tot 2013 dus 'Leve de koningin!') is daarna een traditie geworden.

De koning trekt zich na de hulde even terug in een kamertje en rijdt dan in de Glazen Koets naar Paleis Noordeinde.

Vanaf 1904 vindt het voorlezen van de Troonrede in de Ridderzaal plaats. Alleen in 1907 was dat niet het geval vanwege een internationale conferentie in de Ridderzaal.

5.

Het koffertje

Minister van Financiën Dijsselbloem biedt Miljoenennota en begroting aan

Halverwege de middag op Prinsjesdag biedt de minister van Financiën de Rijksbegroting aan in de Tweede Kamer. De minister doet dat door de stukken mee te nemen in een speciaal koffertje.

Op het koffertje staat aan één kant de tekst 'derde dinsdag in september'. Op de andere kant staat 'Je maintiendrai' (Frans voor 'ik zal handhaven'), de lijfspreuk van Nederland. Het koffertje is een geschenk van de Staatsdrukkerij. Het is gemaakt van geitenperkament. Van binnen is het bekleed met blauwe zijde.

Omdat de Rijksbegroting zo groot is dat niet alle stukken in het koffertje passen, zitten er in werkelijkheid maar een paar stukken in. De rest krijgt de Tweede Kamer per post toegestuurd. Minister Zalm heeft een aantal jaren geleden in de Tweede Kamer voor de grap ook wel eens een cd-rom met begrotingen uit het koffertje gehaald.

Minister Lieftinck was in 1946 de eerste die het koffertje gebruikte, maar minister Hofstra schafte dat in 1956 af en nam de stukken gewoon in een aktetas mee. In 1963 herstelde minister Witteveen de traditie in ere en sindsdien nemen alle ministers van Financiën het koffertje op Prinsjesdag mee naar de Tweede Kamer.

6.

Embargoregeling

Het vooraf ter beschikking stellen van begrotingen, Miljoenennota en andere stukken die formeel op Prinsjesdag worden gepresenteerd, was al enige tijd onderwerp van discussie. Zowel Kamerleden als journalisten willen goed voorbereid commentaar kunnen geven op de plannen van het kabinet voor het komende jaar. Het gevaar bestaat echter dan al vóór Prinsjesdag documenten naar buiten komen en discussies voortijdig beginnen. Daarom kwam er een embargoregeling, zowel voor media als Kamerleden.

7.

Geschiedenis van Prinsjesdag

Koningin Juliana en prins Bernhard in de Ridderzaal

Het voorlezen van de troonrede op Prinsjesdag gebeurt sinds 1814, maar dat vond de eerste jaren niet op de derde dinsdag in september plaats. Dat is 'pas' sinds 1887 het geval. De Gouden Koets is er sinds 1903 maar is ook niet ieder jaar gebruikt. In het najaar van 2015 is een ingrijpende restauratie van de Gouden Koets begonnen, die naar verwachting vier jaar zal duren. In de tussentijd wordt de Glazen Koets gebruikt.

Van 1815 tot 1830 werd de troonrede afwisselend in Den Haag en Brussel voorgelezen. Na het uitbreken van de Belgische Opstand in 1830 werd hiermee gebroken. Sindsdien is uitsluitend Den Haag plaats van handeling.

Pas sinds 1904 wordt de troonrede in de Ridderzaal voorgelezen. Daarvoor gebeurde dat in de toenmalige zaal van de Tweede Kamer, de voormalige balzaal van de stadhouders.

Er zijn jaren geweest dat de troonrede niet door de koning(in) werd voorgelezen, maar door de minister-president. Dat was voor het laatst het geval in 1947.


Meer over



© PDC Informatie Architectuur - Alle rechten voorbehouden