Zomernieuws in het verleden: 1994 eerste paarse kabinet, 1956 uitbreiding ledental Tweede en Eerste Kamer

In de zomermaanden is het ook in de politiek vaak komkommertijd. Er waren in juli en augustus in het verleden echter ook enkele belangrijke politieke gebeurtenissen. Wat gebeurde er in de derde week van augustus?

Inhoudsopgave van deze pagina:


1.

1994: Het eerste paarse kabinet

Bij de verkiezingen van 3 mei verloren de regeringspartijen CDA en PvdA fors. De oppositiepartijen D66 en VVD wonnen veel zetels. Voortzetting van de coalitie CDA-PvdA lag daarom niet voor de hand.

De voorzitter van de Eerste Kamer, de PvdA'er Herman Tjeenk Willink, werd benoemd tot informateur. Op grond van zijn advies benoemde de koningin drie informateurs: Van Aardenne (VVD), Vis (D66) en De Vries (PvdA). Zij moesten een kabinet van VVD, PvdA en D66 vormen, dat al snel als de paarse coalitie werd betiteld. VVD en PvdA hadden elkaar in het verleden lange tijd uitgesloten als regeringspartners.

Uiteindelijk slaagden de informateurs er niet in een kabinet te vormen, omdat er onoverkomelijke verschillen waren tussen met name VVD en PvdA. Tjeenk Willink werd daarna opnieuw informateur. Hij constateerde dat er twee mogelijke alternatieven waren voor 'Paars': VVD, CDA, D66 of CDA, PvdA, D66. De eerste combinatie was voor D66 echter niet bespreekbaar en de tweede voor het CDA.

PvdA-leider Wim Kok werd daarop gevraagd een regeringsprogramma op hoofdlijnen te schrijven. Na gesprekken met de andere partijen bleek dat alsnog een combinatie PvdA, VVD, D66 kon worden gevormd. Kok werd daarvan de formateur.

Het nieuwe kabinet was op 22 augustus 1994 gereed. Opvallende namen erin waren Hans Dijkstal, tot dan vice-fractievoorzitter, die namens de VVD vice-premier werd. Verder kwam oud-VVD-leider Voorhoeve op Defensie en werd CPB-topman Gerrit Zalm minister van Financiën. De PvdA'ers Ritzen en Pronk waren, met Kok die uiteraard premier werd, de enige zittende minister die overgingen naar het nieuwe kabinet.

De grote initiator van paars was echter D66-leider Hans van Mierlo. Hij werd vice-premier en minister van Buitenlandse Zaken.

2.

1981: Moeizame kabinetsformatie

Ook in 1981 verloren de twee regeringspartijen, in dit geval CDA en VVD, hun meerderheid. Hoewel CDA-leider Van Agt graag de samenwerking met de VVD van Hans Wiegel had willen voortzetten, moest hij met de PvdA van zijn 'rivaal' Joop den Uyl gaan onderhandelen. D66-leider Jan Terlouw probeerde daarbij een bemiddelende rol te spelen.

De CDA-informateurs Lubbers en De Koning (later aangevuld met de PvdA'er Van Thijn) legden de basis voor een kabinet van CDA, PvdA en D66. De formatie, waarbij Van Thijn en de Limburgse Commissaris van de Koningin Sjeng Kremers (CDA) als formateurs optraden, strandde echter op inhoudelijke gronden.

De CDA-Tweede Kamerfractie stemde het ontwerp-regeerakkoord af, hoewel er in die fractie feitelijk een meerderheid vóór was. Zestien leden, onder wie Lubbers en De Koning, wilden echter niet CDA-leider Van Agt afvallen, en stemden daarom tegen.

Op 20 augustus benoemde de koningin, voor wie het de eerste formatie was waarbij zij als staatshoofd betrokken was, de CDA-politicus W.F. de Gaay Fortman tot informateur. Dries van Agt meldde zich een dag later ziek, maar werkte uiteindelijk wel mee aan de poging om alsnog een kabinet van CDA, PvdA en D66 te vormen. Dat kabinet zou er uiteindelijk op 11 september komen.

3.

1956: Uitbreiding ledental Tweede en Eerste Kamer

In 1956 lukte het eindelijk de uitbreiding van het ledental van de Tweede en Eerste Kamer tot stand te brengen. Vier jaar eerder was daartoe ook al een poging ondernomen. In beide gevallen strandden de voorstellen echter in de Eerste Kamer. Het voorstel om het aantal leden van de Tweede Kamer uit te breiden, kreeg toen in de tweede lezing geen tweederde meerderheid, omdat 17 senatoren tegen stemden.

De voorstellen kwamen er in 1956 wel vlot door. Op 23 augustus stemde de Eerste Kamer in met de uitbreiding. In november 1956 zouden 25 nieuwe Eerste Kamerleden en 50 nieuwe Tweede Kamerleden worden beëdigd.

4.

En verder...

  • Op 17 augustus 1972 legde Biesheuvel een regeringsverklaring af over het mislukken van de lijmpoging
  • Op 17 augustus 2011 werd in de Tweede Kamer gedebatteerd over de financiële problemen in de eurozone
  • 19 augustus 2015 kwam de Tweede Kamer terug van reces om het nieuwste steunpakket voor Griekenland te bespreken.
  • Op 19 augustus 1986 overleed Jaap Burger, die lange tijd fractievoorzitter van de PvdA was en in 1973 architect van het kabinet-Den Uyl.
  • Op 24 augustus 1956 verscheen het rapport van een Commissie van Drie over de kwestie-Soestdijk (ook wel Greet Hofmansaffaire). Die affaire had zowel met de gebedsgenezeres Greet Hofmans te maken als met spanningen in het huwelijk van koningin Juliana. Nadat daar een reorganisatie was uitgevoerd, waartoe de Commissie had geadviseerd, keerde de rust terug.