Nevenfuncties bij Kamerlidmaatschap

Voor zowel leden van Eerste als Tweede Kamer is het mogelijk om nevenfuncties te hebben naast het Kamerlidmaatschap. Er is echter een groot verschil in hoe dit ingevuld kan worden. Eerste Kamerleden besteden gewoonlijk slechts één dag per week aan de werkzaamheden in de Eerste Kamer. Zij hebben hierdoor voldoende tijd om ernaast een ander beroep uit te oefenen. Het Eerste Kamerlidmaatschap wordt soms zelfs gezien als nevenfunctie naast andere werkzaamheden.

Tweede Kamerleden zijn fulltime politici. Dit maakt het lastiger om nevenfuncties uit te voeren die veel tijd vergen. Voor de Eerste en Tweede Kamerleden bestaat wel het risico dat hen belangenverstrengeling wordt verweten vanwege nevenfuncties. Soms ontstaat daardoor zelfs ophef.

Inhoudsopgave van deze pagina:


1.

Tweede Kamer

Het Tweede Kamerlidmaatschap werd lang door velen gecombineerd met andere functies, bijvoorbeeld bestuursfuncties op gemeentelijk of provinciaal niveau, of functies in het maatschappelijk middenveld zoals vakbond en landbouworganisatie. Sommige leden hadden naast hun Kamerlidmaatschap een vrij beroep of waren actief als bijzonder hoogleraar.

Vanaf de jaren zeventig van de vorige eeuw was het vrijwel niet meer mogelijk om het Kamerlidmaatschap te combineren met andere functies. Slechts een beperkt aantal deeltijdfuncties, zoals advies- en toezichtsfuncties en soms bestuurlijke activiteiten waren nog te combineren.

Sinds 1976 houdt de griffie een openbaar register van betaalde en niet betaalde nevenfuncties van leden van de Tweede Kamer bij. Kamervoorzitter Vondeling had al jaren gepleit voor openbaarheid van nevenfuncties om een publieke controle op eventuele particuliere loyaliteiten van Kamerleden mogelijk te maken. De Kamerleden moesten zelf hun nevenfuncties melden. De griffie vroeg jaarlijks om een totaalopgave, deze werd vervolgens in de Staatscourant gepubliceerd.

In 1996-1997 heeft de Kamer de regeling bevestigd in een debat over een verdergaande regeling van nevenfuncties. Dit naar aanleiding van enkele brieven die VVD-fractieleider Bolkestein vanuit zijn positie als commissaris van het farmaceutisch bedrijf MSD aan minister Borst van Volksgezondheid had gestuurd. De Kamer zag er daarbij echter van af om extra regels in een zogenaamde gedragscode op te nemen.

Sinds 2011 publiceert de Tweede Kamer wel op haar website de nevenfuncties van de Kamerleden.

Behalve de lijst met nevenfuncties worden sinds 1984 de buitenlandse reizen, die Kamerleden geheel of ten dele op kosten van derden maken, geregistreerd. Vanaf 2003-2004 is ook de ontvangst van geschenken vastgelegd. Ook deze gegevens zijn te vinden op de website van de Tweede Kamer.

2.

Eerste Kamer

Tweede Kamerleden zijn fulltime beroepspolitici, terwijl Eerste Kamerleden deeltijdpolitici zijn, die dikwijls nog andere functies bekleden. De leden van de Eerste Kamer komen in principe slechts één dag in de week (op dinsdag) bijeen. Zo zitten er in de Senaat burgemeesters, hoogleraren, bestuurders van belangenorganisaties en managers in het bedrijfsleven.

De leden van de Eerste Kamer zijn wettelijk verplicht hun nevenfuncties (dat wil zeggen: de functies die zij naast het lidmaatschap van de Eerste Kamer vervullen, waaronder de eventuele hoofdfunctie) openbaar te maken door terinzagelegging van een opgave bij de griffie van de Eerste Kamer der Staten-Generaal. De functies die Kamerleden vervullen, zijn op de website van de Eerste Kamer te vinden onder de korte biografie van de leden.

3.

Discussie

Eerste Kamer

17-21 juni 2013 heeft de Group of States against Corruption (GRECO) van de Raad van Europa een evaluatierapport met betrekking tot Nederland vastgesteld over de preventie van corruptie onder parlementariërs, rechters en leden van het Openbaar Ministerie.

Het GRECO-rapport stelt dat het goed is dat leden van de Eerste Kamer doorgaans andere functies naast het lidmaatschap van de Kamer uitoefenen. Dit stelt hen in staat met een andere bril naar wetsvoorstellen en beleidsdossiers te kijken dan de leden van de Tweede Kamer.

Voor alle senatoren geldt dat hun lidmaatschap van de Eerste Kamer geen volledige werkweek in beslag neemt. Anders dan hun collega’s in de Tweede Kamer zijn senatoren geen fulltime politici. Dit komt ook tot uitdrukking in de vergoeding die leden van de Eerste Kamer ontvangen: deze bedraagt iets meer dan een kwart van de schadeloosstelling die leden van de Tweede Kamer ontvangen.

Bovendien bouwen senatoren geen pensioenaanspraken op en hebben zij na hun aftreden geen recht op wachtgeld. Het GRECO-rapport benadrukt dat de meerwaarde van de Eerste Kamer juist ligt in het feit dat Eerste Kamerleden doorgaans elders hun hoofdfunctie hebben (of hebben gehad) en hun maatschappelijke ervaring en specifieke expertise kunnen benutten bij de beoordeling van wetsvoorstellen en andere dossiers.

Het GRECO-rapport benoemt echter ook dat het juist deze combinatie van functies is die senatoren kwetsbaar maakt voor verwijten van “dubbele petten” en belangenconflicten. Het rapport concludeert echter ook dat de bijzondere positie van de Eerste Kamer met zich mee brengt dat integriteitsregels voor senatoren niet op alle onderdelen hetzelfde hoeven te zijn als die voor de fulltime politici van de Tweede Kamer.

Er zijn echter wel gevallen waarin de functie naast het Kamerlidmaatschap heeft geleid tot aftreden. VVD-fractievoorzitter Loek Hermans verliet in november 2015 de Senaat, nadat hij door de rechter was bekritiseerd vanwege zijn rol in het faillissement van zorgaanbieder MeaVita. Hermans leidde de raad van commissarissen bij dat bedrijf.

Tweede Kamer

Er was soms ook ophef over nevenfuncties van Tweede Kamerleden. Juist Tweede Kamerleden lopen risico op belangenverstrengeling, wanneer zij naast het Kamerlidmaatschap nog een andere (vooral betaalde) functie bekleden.

Zo kwam in 1976 ARP-Kamerlid Roolvink in opspraak vanwege een geheim adviseurschap van olieconcern 'Gulf'. Ook nadien waren er soms kleine affaires. In 1996 werd VVD-fractieleider Bolkestein bekritiseerd, omdat hij uit hoofde van een nevenfunctie bij een farmaceutisch bedrijf een brief aan minister Borst had geschreven. Verdiensten uit nevenfuncties hebben in deze discussies nooit een grote rol gespeeld.

Het belangrijkste criterium om te bepalen of nevenfuncties van Tweede Kamerleden een probleem zijn, is de mate waarin nevenfuncties qua tijdsbeslag zijn te combineren met het Kamerlidmaatschap. Zolang dat geen probleem oplevert, zien partijen nevenfuncties als een goede methode om voeling te houden met de samenleving.

4.

Onverenigbare functies

Er bestaan wettelijk regels over welke ambten niet verenigbaar zijn met het Kamerlidmaatschap (de zogenoemde incomptabiliteiten). Zo kan iemand niet tegelijk Tweede en Eerste Kamerlid zijn en is het eveneens niet toegestaan om naast minister of staatssecretaris Kamerlid te zijn. Een uitzondering daarop geldt overigens wel voor de tijd na verkiezingen, tot er een nieuw kabinet is gevormd.

Onverenigbaar met het Kamerlidmaatschap zijn verder bijvoorbeeld het lidmaatschap (maar ook de functie van staatsraad) van de Raad van State en van de Algemene Rekenkamer, functies bij de Hoge Raad en de functie van Nationale ombudsman. Verder kan een Kamerlid niet tevens Commissaris van de Koning, ambtenaar of beroepsmilitair zijn. Op grond van Europese regels is het lidmaatschap van het Europees Parlement niet te combineren met dat van een nationaal parlement.

Een Kamerlid mag wel tegelijkertijd burgemeester of raads- of Statenlid zijn, maar sommige partijen hebben zelf regels die dat verbieden.


Meer over


Bent u als journalist of wetenschapper op zoek naar statistische gegevens over personen uit het biografisch archief, bijvoorbeeld gemiddelde leeftijd, ervaring, herkomst, beroep, m/v of zittingsduur? De redactie van PDC kan deze gegevens onder voorwaarden beschikbaar stellen voor wetenschappelijk onderzoek en journalistieke publicaties. Neem voor meer informatie contact op.

Op bovenstaande tekst en gegevens zijn auteursrechten van PDC van toepassing; overname, in welke vorm dan ook, is zonder expliciete goedkeuring niet toegestaan. Ook de afbeeldingen zijn niet rechtenvrij.