G. (Gerben) Wagenaar

foto G. (Gerben) Wagenaarvergrootglas

Bekende communistische voorman van de CPN na de Tweede Wereldoorlog die met Paul de Groot de CPN leidde. Bij vier verkiezingen lijsttrekker. Had Friese ouders; zijn vader werkte bij de tram in Amsterdam. Werkte zelf voor de oorlog als meterhersteller bij het Gemeentelijk elektriciteitsbedrijf van Amsterdam. Speelde als 'blonde Freek' een belangrijke rol in het verzet. Na de oorlog fel tegenstander van onder meer het bondgenootschap met de VS en van de Binnenlandse Veiligheidsdienst. Kwam daarbij enkele malen in aanvaring met de Kamervoorzitter, omdat hij de orde verstoorde. Mocht desondanks toch op sympathie van zijn medeleden rekenen. Brak in 1958 samen met onder anderen Gortzak met de CPN na een conflict over de positie van de Eenheids Vakcentrale. In 1959 via een eigen lijst niet herkozen.

CPN , groep-Gortzak (ex-CPN)
in de periode 1945-1959: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK

Voornaam (roepnaam)

Gerben (Gerben)

Personalia

geboorteplaats en -datum
Amsterdam, 27 september 1912

overlijdensplaats en -datum
Amsterdam, 31 augustus 1993

levensbeschouwing
geen godsdienst

Partij/stroming

partij(en)
  • CPH (Communistische Partij Holland), vanaf 1935 (geheim lidmaatschap vanwege ambtenarenverbod)
  • CPN (Communistische Partij van Nederland), tot 4 april 1958 (geroyeerd)
  • lid "Vereniging Vrienden van de Waarheid", vanaf 1945
  • Brug-groep, 1959
  • SWP (Socialistische Werkerspartij), van 12 juni 1959 tot 18 december 1965

lid tussentijds gevormde fractie(s)
groep-Gortzak, van 15 april 1958 tot 20 maart 1959

Hoofdfuncties/beroepen

  • elektricien-instrumentenmaker te Amsterdam, vanaf 1928
  • ijker en meterhersteller, GEB (Gemeentelijk Energie Bedrijf) te Amsterdam
  • leider Militair Contact (de 'Mil') buiten Amsterdam (sabotagegroep), van mei 1941 tot mei 1943
  • wapenchef, belast met verdeling wapens over verzetsgroepen
  • bevelhebber Raad van Verzet en vertegenwoordiger Raad van Verzet bij leiding Binnenlandse Strijdkrachten, van november 1944 tot mei 1945
  • lid tijdelijke gemeenteraad van Amsterdam, van 19 november 1945 tot 2 september 1946
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 20 november 1945 tot 20 maart 1959
  • fractievoorzitter CPN Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 6 juni 1946 tot 15 juli 1952
  • lid Provinciale Staten van Noord-Holland, van 1 juli 1958 tot 6 juni 1962
  • handelsvertegenwoordiger voor diverse kleine ondernemingen
  • vervroegd pensioen

Activiteiten

als parlementariër
  • Hield zich in de Tweede Kamer bezig met uiteenlopende onderwerpen, met name over buitenlands beleid, defensie, financieel-economisch beleid en justitie (vervolging oorlogsmisdadigers).
  • Interpelleerde op 25 september 1946 minister Fiévez over ongeregeldheden in Amsterdam bij verschepingen van dienstplichtigen naar Nederlands-Indië
  • Interpelleerde op 14 oktober 1947 minister Huysmans over verlaging van het brood-, kaas- en melkrantsoen
  • Interpelleerde op 5 juli 1951 minister Stikker over het Nederlandse beleid ten aanzien van Korea
  • Interpelleerde op 15 maart 1955 de ministers Donker en Beyen over de ontvluchting van zeven Duitse oorlogsmisdadigers uit Breda
  • Interpelleerde op 21 mei 1957 minister-president Drees over het bezoek van de West-Duitse generaal Speidel aan Nederland

Wetenswaardigheden

uit de privésfeer
  • Groeide op in de Amsterdamse Jordaan
  • Organiseerde in 1941 de militaire tak van de CPN, die sabotagedaden pleegde
  • Was van mei 1943 tot november 1944 lid van de Raad van Verzet en daarna tot mei 1945 daarvan voorzitter
  • Zijn vader was lijnwerker bij de gemeentetram te Amsterdam

pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen
  • "De Witte" (schuilnaam als communist voor 1940)
  • "Freek, ook wel Blonde Freek" (verzetsnaam)
  • "Klaas" (verzetsnaam)

Publicaties/bronnen

literatuur/documentatie
  • A.A. de Jonge, "Wagenaar, Gerben (1912-1993)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel V, 534
  • NRC Handelsblad, 2 september 1993

Uitgebreide versie

In het digitale biografisch archief van PDC, partner van het Montesquieu Instituut, is een uitgebreide versie van deze pagina aanwezig met bijvoorbeeld partijpolitieke functies, maatschappelijke nevenfuncties, opleiding en wetenswaardigheden. Laat het ons weten als u daar belangstelling voor heeft.

Op bovenstaande tekst en gegevens zijn auteursrechten van PDC van toepassing; overname, in welke vorm dan ook, is zonder expliciete goedkeuring niet toegestaan. Ook de afbeeldingen zijn niet rechtenvrij.

De biografieën betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was. PDC ontvangt graag gemotiveerde aanvullingen of correcties.