G. (Gerben) Wagenaar

foto G. (Gerben) Wagenaarvergrootglas

Bekende communistische voorman van de CPN na de Tweede Wereldoorlog die met Paul de Groot de CPN leidde. Bij vier verkiezingen lijsttrekker. Had Friese ouders; zijn vader werkte bij de tram in Amsterdam. Werkte zelf voor de oorlog als meterhersteller bij het Gemeentelijk elektriciteitsbedrijf van Amsterdam. Speelde als 'blonde Freek' een belangrijke rol in het verzet. Na de oorlog fel tegenstander van onder meer het bondgenootschap met de VS en van de Binnenlandse Veiligheidsdienst. Kwam daarbij enkele malen in aanvaring met de Kamervoorzitter, omdat hij de orde verstoorde. Mocht desondanks toch op sympathie van zijn medeleden rekenen. Brak in 1958 samen met onder anderen Gortzak met de CPN na een conflict over de positie van de Eenheids Vakcentrale. In 1959 via een eigen lijst niet herkozen.

CPN, groep-Gortzak (ex-CPN)
in de periode 1945-1959: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK

voornaam (roepnaam)

Gerben (Gerben)

personalia

geboorteplaats en -datum
Amsterdam, 27 september 1912

overlijdensplaats en -datum
Amsterdam, 31 augustus 1993

levensbeschouwing
geen godsdienst

partij/stroming

partij(en)
  • CPH (Communistische Partij Holland), vanaf 1935 (geheim lidmaatschap vanwege ambtenarenverbod)
  • CPN (Communistische Partij van Nederland), tot 4 april 1958 (geroyeerd)
  • lid "Vereniging Vrienden van de Waarheid", vanaf 1945
  • Brug-groep, 1959
  • SWP (Socialistische Werkerspartij), van 12 juni 1959 tot 18 december 1965

lid tussentijds gevormde fractie(s)
groep-Gortzak, van 15 april 1958 tot 20 maart 1959

hoofdfuncties en beroepen

  • electricien-instrumentenmaker te Amsterdam
  • ijker en meterhersteller, GEB (Gemeentelijk Energie Bedrijf) te Amsterdam
  • leider Militair Contact (de 'Mil') buiten Amsterdam (sabotagegroep), van mei 1941 tot mei 1943
  • lid Raad van Verzet, van mei 1943 tot november 1944
  • voorzitter en bevelhebber Raad van Verzet, van november 1944 tot mei 1945
  • vertegenwoordiger Raad van Verzet bij leiding Binnenlandse Strijdkrachten, van november 1944 tot mei 1945
  • wapenchef, belast met verdeling wapens over verzetsgroepen
  • lid tijdelijke gemeenteraad van Amsterdam, van 19 november 1945 tot 2 september 1946
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 20 november 1945 tot 20 maart 1959
  • fractievoorzitter CPN Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 6 juni 1946 tot 15 juli 1952
  • lid gemeenteraad van Amsterdam, van 2 september 1946 tot 1947
  • lid Provinciale Staten van Noord-Holland, van 1 juli 1958 tot 6 juni 1962
  • handelsvertegenwoordiger voor diverse kleine ondernemingen
  • vervroegd pensioen

partijpolitieke functies

  • lid illegale Centrale Comité van de CPN, van januari 1944 tot mei 1945
  • voorzitter CPN, van januari 1946 tot 1955
  • fractiesecretaris CPN Tweede Kamer der Staten-Generaal, van november 1956 tot 4 april 1958
  • voorzitter SWP, van 12 juni 1959 tot 1965

lijsttrekkerschap etc.
  • lijsttrekker CPN Tweede Kamerverkiezingen 1946
  • lijsttrekker CPN Tweede Kamerverkiezingen 1948
  • lijsttrekker CPN Tweede Kamerverkiezingen 1952
  • lijsttrekker CPN Tweede Kamerverkiezingen 1956
  • lijsttrekker Brug-groep Tweede Kamerverkiezingen 1959

nevenfuncties

  • lid bestuur Amsterdamse sportclub "De Volewijckers" te Amsterdam
  • lid Nationale Advies Commissie (adviescollege voor de samenstelling van de Voorlopige Staten-Generaal), van 20 juli 1945 tot november 1945
  • lid commissie vervullen opengevallen plaatsen Staten-Generaal (Nationale Advies Commissie), oktober 1945
  • lid Staatscommissie onderzoek wijziging procedure Grondwetsherziening, van 1 maart 1946 tot 1 april 1946
  • lid Legercommissie, van 10 juli 1948 tot juli 1948
  • lid Vlootcommissie, van 10 juli 1948 tot juli 1948

afgeleide functies, presidia etc.
lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van juli 1946 tot april 1948

opleiding

lager-/basisonderwijs
  • lagere school te Amsterdam

voortgezet onderwijs
  • Lagere Technische School te Amsterdam

activiteiten

als parlementariër
  • Hield zich in de Tweede Kamer bezig met uiteenlopende onderwerpen, met name over buitenlands beleid, defensie, financieel-economisch beleid en justitie (vervolging oorlogsmisdadigers).
  • Interpelleerde op 25 september 1946 minister Fiévez over ongeregeldheden in Amsterdam bij verschepingen van dienstplichtigen naar Nederlands-Indië
  • Interpelleerde op 14 oktober 1947 minister Huysmans over verlaging van het brood-, kaas- en melkrantsoen
  • Interpelleerde op 5 juli 1951 minister Stikker over het Nederlandse beleid ten aanzien van Korea
  • Interpelleerde op 15 maart 1955 de ministers Donker en Beyen over de ontvluchting van zeven Duitse oorlogsmisdadigers uit Breda
  • Interpelleerde op 21 mei 1957 minister-president Drees over het bezoek van de West-Duitse generaal Speidel aan Nederland

wetenswaardigheden

algemeen
  • Werd in 1945 genoemd als minister zonder portefeuille, belast met zorg voor oorlogsgetroffenen. De formateurs weigerden echter tegemoet te komen aan de wens van de CPN om een tweede ministerspost (Voedselvoorziening) te krijgen voor Paul de Groot.
  • Werd 1 maart 1950 voor één dag uitgesloten de vergadering bij te wonen. De Voorzitter nam die maatregel wegens ordeverstoring bij de spreektijdverdeling voor de behandeling van het wetsvoorstel inzake goedkeuring van een samenwerkingsverdrag met de VS op defensiegebied. Toen hij weigerde de vergaderzaal te verlaten, werd hij door de politie verwijderd.
  • Werd 3 april 1958 samen met Gortzak, Brandsen en Reuter uit de CPN gezet. Vormde vanaf april 1958 samen met de twee eerstgenoemden en met mevrouw Lips-Odinot een afzonderlijke Tweede Kamerfractie.

uit de privésfeer
  • Groeide op in de Amsterdamse Jordaan
  • Organiseerde in 1941 de militaire tak van de CPN, die sabotagedaden pleegde
  • Zijn vader was lijnwerker bij de gemeentetram te Amsterdam

pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen
  • "De Witte" (schuilnaam als communist voor 1940)
  • "Freek, ook wel Blonde Freek" (verzetsnaam)
  • "Klaas" (verzetsnaam)

woonplaats(en)/adres(sen)
  • Amsterdam, Clemantisstraat 5, omstreeks 1947 en nog in 1957
  • Amsterdam, Paltrok 35, tot 1993

verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
  • lid AJC (Arbeiders Jeugdcentrale)
  • lid Amsterdamse sportclub "De Volewijckers" te Amsterdam (rechtshalf, aanvoerder voetbalelftal; 60 jaar lid)
  • lid Moderne Bond van Personeel in Overheidsdienst

militaire dienst
  • dienstplichtig militair bij de Verbindingstroepen (tijdens de mobilisatie in Amersfoort gelegerd)

publicaties/bronnen

literatuur/documentatie
  • A.A. de Jonge, "Wagenaar, Gerben (1912-1993)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel V, 534
  • NRC Handelsblad, 2 september 1993

Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Amsterdam, 28 oktober 1937

echtgeno(o)t(e)/partner
G.C. Hiensch, Gerritje Cornelia

kinderen
1 dochter

vader
D. Wagenaar, Dirk

geboorteplaats en/of -datum
Blija (gem. Ferwerderadeel), 27 september 1872

moeder
Tj. Zoethout, Tjitske

geboorteplaats en/of -datum
Sneek, 26 januari 1884

Bovenstaande gegevens zijn ontleend aan het biografisch archief van het Parlementair Documentatiecentrum (PDC) van de Universiteit Leiden en betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was.
Aanvullingen en gemotiveerde correcties ontvangt PDC graag. U kunt hiervoor de "reageer-keuze" aan de rechterzijde van deze pagina gebruiken of uw aanvullingen per post sturen naar PDC, antwoordnummer 10801, 2501 BW Den Haag of per email aan info@biografieen.com.