Drs. H.A. (Henk) Korthals

foto Drs. H.A. (Henk) Korthalsvergrootglas

Vooraanstaand naoorlogs liberaal politicus, tweede man van de VVD-fractie. Was als Tweede Kamerlid actief op het gebied van de europese samenwerking, economische zaken en defensie, en maakte deel uit van de enquêtecommissie regeringsbeleid 1940-1945. Europeaan in hart en nieren. Vicepremier en minister van Verkeer en Waterstaat in het kabinet-De Quay. Stimuleerde in een tijd van welvaartsgroei sterk de aanleg van wegen. Werd door Oud als zijn opvolger gezien, maar trok zich in 1963 terug, omdat hij de confrontatie met partijgenoot-senator Van Riel vreesde. Deftige, integere politicus, die duidelijk tot de vooruitstrevende vleugel van zijn partij behoorde en die uit was op consensus.

Vrijheidsbond, PvdV, VVD
in de periode 1945-1976: lid Tweede Kamer, minister, viceminister-president, lid Europees Parlement (vóór 1979), lid Raad van State

voornamen (roepnaam)

Hendrik Albertus (Henk)

personalia

geboorteplaats en -datum
Dordrecht, 3 juli 1911

overlijdensplaats en -datum
Tarrytown (New York, VS), 3 november 1976

levensbeschouwing
Hervormd: vrijzinnig

partij/stroming

partij(en)
  • Liberale Staatspartij "De Vrijheidsbond", tot 14 maart 1946 (vanaf februari 1938 zonder de toevoeging "de Vrijheidsbond")
  • PvdV (Partij van de Vrijheid), van 14 maart 1946 tot 24 januari 1948
  • VVD (Volkspartij voor Vrijheid en Democratie), vanaf 24 januari 1948

hoofdfuncties en beroepen

  • redacteur-overzichtschrijver NRC (Nieuwe Rotterdamsche Courant), van 1936 tot oktober 1940
  • ambtenaar afdeling middenstand, ministerie van Handel, Nijverheid en Scheepvaart, van oktober 1940 tot 1942
  • ambtenaar afdeling secretariaat, directie Handel en Nijverheid, ministerie van Handel, Nijverheid en Scheepvaart, van 1942 tot 1945
  • adjunct-secretaris College van Handel en Nijverheid, van 1942 tot 1945
  • redacteur illegale blad "Slaet op den Trommele"
  • politiek redacteur NRC (Nieuwe Rotterdamsche Courant), van mei 1945 tot december 1945
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 20 november 1945 tot 19 mei 1959
  • lid gemeenteraad van Voorschoten, van 2 september 1946 tot 6 september 1949
  • lid gemeenteraad van Voorschoten, van 28 november 1949 tot 2 september 1958
  • lid Gemeenschappelijke Vergadering van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, van 10 september 1952 tot 1 januari 1958
  • lid Europees Parlement, van 1 januari 1958 tot 19 mei 1959 (aangewezen door de Staten-Generaal)
  • minister van Verkeer en Waterstaat en viceminister-president, van 19 mei 1959 tot 24 juli 1963
  • minister van Zaken Overzee ad interim, van 19 mei 1959 tot 1 september 1959 (departement opgeheven bij besluit van 18 augustus 1959)
  • minister belast met coördinatie van aangelegenheden Suriname en de Nederlandse Antillen betreffend en met de zorg voor aan Suriname en de Nederlandse Antillen te verlenen hulp en bijstand, van 1 september 1959 tot 24 juli 1963
  • lid Raad van State, van 1 april 1964 tot 3 november 1976 (benoemd bij K.B. van 5 maart 1964)

partijpolitieke functies

  • lid hoofdbestuur Bond van Jonge-Liberalen, van 1935 tot 1937
  • algemeen voorzitter Bond van Jong-Liberalen, van 1937 tot 1940
  • lid hoofdbestuur Liberale Staatspartij "De Vrijheidsbond", van 1938 tot 1946
  • lid bestuur PvdV, van 27 april 1946 tot januari 1948
  • fractiesecretaris PvdV Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 28 mei 1946 tot 7 juli 1948
  • (mede-)hoofdredacteur partijweekblad "Vrij"
  • lid hoofdbestuur VVD, van 1948 tot 1950
  • hoofdredacteur partijweekblad "Vrijheid en Democratie", van april 1948 tot januari 1954
  • fractiesecretaris VVD Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 15 juli 1948 tot juli 1952
  • vicefractievoorzitter VVD Tweede Kamer der Staten-Generaal, van juli 1952 tot 19 mei 1959
  • erelid JOVD, 1949
  • erevoorzitter JOVD, 1949
  • vicefractievoorzitter Liberale fractie, Europees Parlement

lijsttrekkerschap etc.
  • lijstaanvoerder PvdV Tweede Kamerverkiezingen 1946 (kieskringen Rotterdam, Leiden, Dordrecht en Middelburg)

nevenfuncties

  • voorzitter Rotterdamse Wester Volkshuis (voor 1940)
  • redacteur illegale blad "Het Dagelijks Nieuws" te Voorschoten
  • lid Commissie van Bijstand RIOD (Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie), vanaf 1946
  • lid Vlootcommissie, van 10 juli 1947 tot 8 juli 1947
  • lid Defensiecommissie, van 9 juli 1948 tot maart 1959
  • plaatsvervangend lid Raadgevende Vergadering van de Raad van Europa, van 13 augustus 1949 tot 7 augustus 1950
  • lid bestuur RNW (Radio Nederland Wereldomroep), van 1950 tot 1959
  • lid Raadgevende Vergadering van de Raad van Europa, van 7 augustus 1950 tot 5 mei 1951
  • plaatsvervangend lid Raadgevende Vergadering van de Raad van Europa, van 5 mei 1951 tot 26 mei 1952
  • lid Assemblee ad hoc in Straatsburg ter voorbereiding van een Europese Grondwet (Europees Statuut), van september 1952 tot maart 1953
  • lid Nederlandse delegatie naar de Tweede Conferentie van parlementsleden uit de NAVO-landen, van 19 november 1956 tot 23 november 1956
  • lid Raadgevende Vergadering van de Raad van Europa, van 2 september 1957 tot 14 januari 1958
  • lid bestuur Sticusa (Stichting Culturele Samenwerking Nederland-Suriname), vanaf 1963
  • voorzitter VVN (Veilig Verkeer Nederland), van 15 oktober 1963 tot 24 oktober 1967
  • lid bestuur RNW (Radio Nederland Wereldomroep), vanaf 1963
  • voorzitter NOVIB (Nederlandse Organisatie voor Internationale bijstand), van april 1964 tot 1970
  • voorzitter Persraad, van 30 oktober 1969 tot 3 november 1976

afgeleide functies, presidia etc.
  • lid parlementaire delegatie naar Nederlands-Indië, van 21 februari 1946 tot maart 1946
  • lid parlementaire enquêtecommissie regeringsbeleid 1940-1945 (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 12 november 1947 tot 14 september 1954
  • lid delegatie uit de Tweede Kamer naar Indonesië, november 1948 (in verband met onderhandelingen van Stikker en Sassen met Hatta)
  • lid commissie van voorbereiding voor de voorstellen tot Grondwetsherziening inzake Nederlands-Indië en het ontwerp-Unieverdrag (Commissie van Negen) (Eerste en Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1949 tot november 1949
  • lid parlementaire delegatie naar Duitsland (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van februari 1950 tot maart 1950
  • vicevoorzitter parlementaire enquêtecommissie regeringsbeleid 1940-1945 (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 14 september 1954 tot 21 december 1956
  • ondervoorzitter begrotingscommissie voor Buitenlandse Zaken (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 16 november 1956 tot 19 mei 1959
  • ondervoorzitter vaste commissie voor Handelspolitiek (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 30 september 1958 tot 19 mei 1959
  • eerste ondervoorzitter Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 20 maart 1959 tot 19 mei 1959
  • lid afdeling Algemene Zaken (Raad van State)
  • lid afdeling Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (Raad van State)
  • lid afdeling Verkeer en Waterstaat (Raad van State)
  • lid afdeling Economische Zaken (Raad van State)
  • lid afdeling geschillen van bestuur (Raad van State) (voorzitter dienstplichtkamer)

opleiding

lager-/basisonderwijs
  • Openbare lagere school te Dordrecht, van 1917 tot 1923

voortgezet onderwijs
  • h.b.s.-b, Gemeentelijke Hogere Burgerschool te Dordrecht, van 1923 tot 1929

academische studie
  • economie: staatkundig-economische richting, Nederlandsche Handels-Hoogeschool te Rotterdam, van 18 september 1929 tot 14 mei 1936

activiteiten

als parlementariër
  • Hield zich in de Tweede Kamer vooral bezig met defensie, buitenlandse zaken en economische zaken en aanvankelijk ook met binnenlandse zaken, sociale zaken en volksgezondheid
  • Voerde in 1949 het woord bij de behandeling van de ontwerp-Wet op de bedrijfsorganisatie
  • Was in 1957 één van de woordvoerders van zijn fractie bij de behandeling van het wetsvoorstel tot goedkeuring van het E.E.G.-verdrag
  • Droeg medio 1960 een belangrijk deel van de aangelegenheden betreffende het binnenlands vervoer over aan staatssecretaris Stijkel

als bewindspersoon (beleidsmatig)
  • Tijdens zijn ministerschap werd begonnen met de droogmaking van de Lauwerszee, met de aanleg van de IJ-tunnel en met de modernisering van Schiphol. Verder werden onder meer rijkswegen aangelegd van Schiphol naar de Velsertunnel, door de Betuwe, van Hoevelaken naar Zwolle, van Eindhoven naar Venlo en bij de Brienenoordbrug.
  • Bevorderde verdere financiële steun aan Suriname en de Nederlandse Antillen onder meer ten behoeve van wegenaanleg, havenverbetering en verbetering van vliegvelden
  • Had een belangrijk aandeel in de begin 1961 gehouden Rondetafelconferentie over de staatkundige toekomst van Suriname en de Nederlandse Antillen. Voorzichtige plannen voor grotere zelfstandigheid werden in 'de ijskast' gezet. Er werd slechts een studie ingang gezet naar fasegewijze aanpassing van het Statuut.
  • Bepaalde in 1961 dat voetgangers op officiële oversteekplaatsen (zebrapaden) voorrang krijgen. Het is verboden om binnen 30 meter van een zebrapad de rijweg over te steken.
  • Diende in 1961 de ontwerp-Ontgrondingenwet in. Deze werd door zijn opvolger Suurhoff in 1966 in het Staatsblad gebracht. (6.338)
  • Bracht in 1963 samen met minister Zijlstra de Nota inzake de KLM uit over financiële problemen bij die luchtvaartmaatschappij. Op basis van een rapport van McKinsey werd besloten tot een reorganisatie in de raad van bestuur. (7.022)
  • Diende in 1963 samen met de ministers Toxopeus en Zijlstra de ontwerp-Wet Uitkeringen Wegen in. De wet zou in 1966 in het Staatsblad komen. (6.294)

als bewindspersoon (wetgeving)
  • Bracht in 1961 een wijziging van de Wegenverkeerswet tot stand, waardoor ook buiten de bebouwde kom een maximumsnelheid kan worden ingevoerd. In eerste instantie ging om snelheidsbeperking bij bijvoorveeld wegwerkzaamheden of op gevaarlijke wegen. Vaststelling geschiedt bij AMvB. (6.266)
  • Bracht in 1962 een wijziging (Stb. 533) van de Motorrijtuigenbelastingwet tot stand, waardoor het gebruik van parkeermeters mogelijk werd om langparkeerders uit binnensteden te kunnen weren. (6511)

wetenswaardigheden

algemeen
  • Werd in 1949 herkozen als gemeenteraadslid, maar zond te laat zijn geloofsbrieven in
  • Verving tijdens de kabinetsformatie in 1956 enige weken fractievoorzitter Oud als onderhandelaar van de VVD, omdat Oud was uitgeschakeld door een blindedarmoperatie
  • Werd in maart 1959 als tweede op de voordracht voor het Tweede Kamervoorzitterschap gezet
  • Deelnemer aan het Des Indes-beraad over samenwerking tussen VVD en PvdA

uit de privésfeer
Zijn vader was hoofd van een technische dienst bouw- en woningdienst en directeur van de stichting tot exploitatie van het gemeentelijk woningbezit

niet-aanvaarde politieke functies
  • minister van Binnenlandse Zaken of Verkeer, september 1956 (tijdens formatie-De Gaay Fortman)
  • minister van Verkeer en Waterstaat, oktober 1956 (tijdens formatie-Burger; trok zich op het laatste moment terug)

woonplaats(en)/adres(sen)
  • Rotterdam, Kon. Emmaplein 8, tot 1941
  • Voorschoten, Leidse weg 196, van 1941 tot 1959
  • Leiden, Witte Singel, vanaf 1959

ridderorden
  • Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 29 april 1953
  • Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau, 27 juli 1963

hobby's
  • watersport
  • toneel
  • literatuur, geschiedenis

publicaties/bronnen

literatuur/documentatie
  • A.W. Abspoel, "Van Binnen- en Buitenhof" (1956), 99-101
  • J.L. Heldring, "Korthals, Hendrik Albertus (1911-1976)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel IV, 267
  • H.J.L. Vonhoff, "Liberalen onder één dak" (1998), 76
  • Wie is dat? 1956

Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland

archivalia via site Nationaal Archief
vindplaatsen en beschrijvingen verzameld door het Nationaal Archief

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Leiden, 7 mei 1940

echtgeno(o)t(e)/partner
M.C. Hamming, Marie Cécile (Mieke)

kinderen
2 zoons en 2 dochters

vader
A.H. Korthals, Albertus Hendrik

geboorteplaats en/of -datum
Dordrecht, 1 januari 1884

moeder
P.G. de Korver, Pieternella Gerdina

geboorteplaats en/of -datum
Dubbeldam, 5 juni 1887

beroep grootvader (vaderskant)
bouwkundige

beroep grootvader (moederskant)
landbouwer

familierelaties

Bovenstaande gegevens zijn ontleend aan het biografisch archief van het Parlementair Documentatiecentrum (PDC) van de Universiteit Leiden en betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was.
Aanvullingen en gemotiveerde correcties ontvangt PDC graag. U kunt hiervoor de "reageer-keuze" aan de rechterzijde van deze pagina gebruiken of uw aanvullingen per post sturen naar PDC, antwoordnummer 10801, 2501 BW Den Haag of per email aan info@biografieen.com.