Staatscommissie Rechtsstaat

De Staatscommissie Rechtsstaat (commissie-Kummeling) werd in november 2022 ingesteld door het kabinet Rutte-IV om onderzoek te doen naar het functioneren van, en de onderlinge samenhang tussen de wetgevende, rechtsprekende en uitvoerende macht. Het werk van de staatscommissie moet bijdragen aan het voorkomen dat burgers verstrikt raken in het web van de drie machten.

De toeslagenaffaire en analyses die daarover verschenen zijn, vormden de directe aanleiding voor de oprichting van de commissie. Uit een rapport over deze affaire volgde dat de grondbeginselen van de rechtsstaat tijdens deze affaire geschonden zijn.

Naar verwachting zal de Staatscommissie Rechtsstaat voor 1 juni 2024 advies uitbrengen aan het kabinet. Aan de hand van haar analyse zal de commissie voorstellen doen voor de versterking van de rechtsstaat. Het kabinet heeft de commissie gevraagd met name aandacht te besteden aan hoe burgers beter beschermd kunnen worden tegen onvoorziene en negatieve gevolgen van overheidsbeleid.

Inhoudsopgave van deze pagina:


1.

Aanleiding

Het rapport 'Ongekend Onrecht' over de toeslagenaffaire, dat gepubliceerd werd in december 2020, vormt de aanleiding voor de oprichting van de commissie. Het rapport concludeerde dat de affaire het gevolg was van een langere reeks verhardingen binnen het fraudebeleid. Het ministerie van Financiën zou een te harde 'alles of niets' aanpak hebben gehanteerd en het ministerie van Sociale Zaken kreeg het verwijt dat het niet oplettend genoeg was geweest. Er was ook kritiek op de rechtspraak en de Raad van State die burgerrechten in deze affaire onvoldoende zouden hebben beschermd. 'Ongekend onrecht' wees in het kort op een schending van de grondbeginselen van de rechtsstaat.

Als reactie op het rapport dienden Pieter Omtzigt (groep-Omtzigt) en Chris van Dam (CDA) in januari 2021 een motie in om een staatscommissie in het leven te roepen om het functioneren van de rechtsstaat te onderzoeken. Met steun van de fracties van PvdA, Krol, GroenLinks, 50PLUS, Van Kooten-Arissen, DENK, D66, SGP, CDA, ChristenUnie, PVV en DENK werd deze motie in de Tweede Kamer aangenomen. Dit leidde tot de oprichting van de Staatscommissie Rechtsstaat in november 2022.

2.

Samenstelling

Voorzitter van de commissie is rector en hoogleraar vergelijkend constitutioneel recht aan Universiteit Utrecht Henk Kummeling.

Leden:

 

naam

functie(s)

prof.dr. Henk Kummeling

(voorzitter)

rector magnificus en hoogleraar vergelijkend constitutioneel recht in Utrecht

Eva González Pérez

advocate

Corissa Abdoeljamil

registermediator en negotiator

prof.dr. Kutsal Yesilkagit

hoogleraar International Governance in Leiden

Ernst Numann

jurist en oud-vicepresident van de Hoge Raad

drs. Kees Vendrik

econoom en oud-Tweede Kamerlid

Fatma Çapkurt

promovenda verbonden aan afdeling Staats- en bestuursrecht in Leiden

dr. Diantha Vliet

assistent-professor departement media en cultuurwetenschappen in Utrecht

prof.dr. Marc Hertogh

hoogleraar Rechtssociologie

3.

Opdracht

Op 27 september 2022 zijn de Eerste Kamercommissies voor Justitie en Veiligheid en voor Binnenlandse Zaken en de Hoge Colleges van de Staat / Algemene Zaken en Huis van de Koning akkoord gegaan met de conceptopdracht voor de staatscommissie rechtsstaat. De staatscommissie moet de regering adviseren over mogelijke verbeteringen met betrekking tot de rechtsstaat en de verhoudingen tussen de staatsmachten. Dit zal moeten leiden tot de bescherming van burgers tegen negatieve en onvoorziene gevolgen van beslissingen van de staat en tot een versterking van hun positie in de Nederlandse rechtsstaat.

In haar analyse dient de commissie in het bijzonder aandacht te besteden aan:

  • mogelijke verbeteringen van de toegankelijkheid van de staatsmachten.
  • mogelijke verbeteringen van de informatie-uitwisseling tussen staatsmachten, zodat deze beter hun rol kunnen vervullen.
  • manieren waarop met concrete maatregelen invulling gegeven kan worden aan het mechanisme van een rechtsagenda.