H.F. (Hans) Dijkstal

foto H.F. (Hans) Dijkstalvergrootglas

Flamboyante, goedlachse liberale voorman en minister die wars was van populisme. Kwam na een loopbaan als zelfstandig adviseur en het wethouderschap van Wassenaar in 1982 voor de VVD in de Tweede Kamer. Aanvankelijk een niet zo opvallende woordvoerder minderheden en welzijn. Werd in 1990 echter vicefractievoorzitter. Betoonde zich voorstander van samenwerking met de PvdA en werd in 1994 als 'bruggenbouwer' vicepremier in het (paarse) kabinet-Kok I . Na de verkiezingen van 1998 fractievoorzitter en politiek leider van de VVD. Verliet na de teleurstellende verkiezingen van 2002 de politiek en vervulde daarna vele bestuurs- en adviesfuncties. Jazzliefhebber, saxofoonspeler en met fractiegenote Annemarie Jorritsma enige jaren lid van het Tweede Kamercabaret.

VVD
in de periode 1982-2002: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK, minister, viceminister-president, politiek leider

Voornamen (roepnaam)

Henri Frans (Hans)

Personalia

geboorteplaats en -datum
Port Saïd (Egypte), 28 februari 1943

overlijdensplaats en -datum
Wassenaar, 9 mei 2010

Partij/stroming

partij(en)
VVD (Volkspartij voor Vrijheid en Democratie), omstreeks 1966

Hoofdfuncties/beroepen

  • zelfstandig financieel adviseur, van 1967 tot 1982
  • parttime docent management-training, ISW (Instituut voor Sociale Wetenschappen) te 's-Gravenhage, van 1970 tot 1978
  • lid gemeenteraad van Wassenaar, van 3 september 1974 tot 29 april 1986
  • wethouder (van onderwijs, cultuur en volkshuisvesting) van Wassenaar, van 5 september 1978 tot 21 februari 1983
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 11 november 1982 tot 3 juni 1986
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 30 juli 1986 tot 22 augustus 1994
  • lid gemeenteraad van Wassenaar, van 29 januari 1990 tot 1 mei 1990
  • minister van Binnenlandse Zaken en viceminister-president, van 22 augustus 1994 tot 3 augustus 1998
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 19 mei 1998 tot 1 september 2002
  • fractievoorzitter VVD Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 30 juli 1998 tot 16 mei 2002

Activiteiten

als parlementariër
  • Was woordvoerder minderheden, politie, criminaliteitsbestrijding, sport, cultuur en welzijn van de VVD-Tweede Kamerfractie. Was in 1990 met Wiebenga woordvoerder bij de behandeling van de hoofdlijnen van de Nota sociale vernieuwing.
  • Diende in 1992 samen met Paul Rosenmöller (GroenLinks) en Louise Groenman (D66) een initiatiefwetsvoorstel in inzake bevordering van arbeidsdeelname door allochtonen. Dit voorstel werd in 1994 wet. (22.581 )
  • Een door hem in 1994 tijdens het tweede IRT-debat ingediende en aangenomen motie, waarin werd uitgesproken dat de ministers Van Thijn en Hirsch Ballin zich niet langer mochten bemoeien met de vormgeving en aansturing van IRT's, was aanleiding voor beide ministers om af te treden

opvallend stemgedrag
  • Behoorde in 1993 met Franssen en Wiebenga tot de minderheid van zijn fractie die vóór een (aangenomen) amendement-Haas-Berger stemde op het initiatiefvoorstel-Kohnstamm. Hierdoor zouden ouders geen vetorecht krijgen over een verzoek tot levensbeëindiging door minderjarigen van zestien en ouder.

als bewindspersoon (beleidsmatig)
  • Bracht in 1995 samen met minister Zalm de notitie "Herstel van het primaat van de politiek bij de aansturing van zelfstandige bestuursorganen" uit. Het verzelfstandigen van dienstonderdelen van ministeries moet zorgvuldiger, er zal niet op louter pragmatische gronden meer worden verzelfstandigd, het wettelijk kader voor verzelfstandigde bestuursorganen wordt beter omschreven en de aansturing voor bestaande bestuursorganen krijgt meer aandacht. Basis voor de notitie waren rapporten van de Algemene Rekenkamer en van de Commissie-Sint. (24.130 )
  • Bracht in 1995 samen met minister Sorgdrager een brief uit met het regeringsstandpunt over het advies van het Beleidsadviescollege voor de politie-informatievoorziening (Commissie-Hermans). Hiermee werd de aanzet gegeven tot het project C-2000 om te komen tot één integrale communicatie-infrastructuur voor politie, brandweer en ambulancediensten. (23.900 , 25.124 )
  • Stelde in 1995 het Bureau voor de Algemene Bestuursdienst in. Dit Bureau wordt verantwoordelijk voor de personeelsontwikkeling in de top van de rijksdienst.
  • In maart 1996 kreeg het door hem verdedigde wetsvoorstel over de mogelijkheid van vervanging van volksvertegenwoordigers bij zwangerschap niet de vereiste tweederde meerderheid in de Eerste Kamer
  • Zag in 1996 vanwege arbeidsrechtelijke bezwaren af van een grootscheepse reorganisatie van de politietop, hoewel daar na de IRT-enquête wel op aangedrongen was
  • Bracht in 1997 samen met staatssecretaris Van de Vondervoort de beleidsnotitie Bestuurlijk eindperspectief kaderwetgebieden uit. Hierin wordt ingegaan op de gewenste bestuurlijke vormgeving in de zeven kaderwetgebieden. Het betreft de regio Rotterdam (dat een aparte provincie moet worden), de regio Amsterdam (waarover nog geen definitief besluit wordt genomen), de regio Haaglanden (dat op termijn een stadsprovincie moet worden), de regio Zuidoost-Brabant (waar herindeling zal plaatsvinden), de regio Utrecht (eveneens herindeling), de regio Arnhem-Nijmegen (herindeling in combinatie met verdwijning van het regionaal openbaar lichaam) en de regio Twente (geen afzonderlijke provincie, wel gemeentelijke herindeling). (25.287 )
  • Bracht in 1997 samen met minister Sorgdrager de Nota Criminaliteit in relatie tot integratie van etnische minderheden (CRIEM) uit. Hierin wordt ingegaan op de criminaliteitsproblematiek onder met name Marokkaanse, Turkse, Antilliaanse en Surinaamse jongeren en op de oorzaken en achtergronden daarvan. Er moet een integrale aanpak komen, die zich richt op zeer jeugdigen, schoolgaanden en op degenen die zich schuldig maken aan lichte vormen van criminaliteit. Het tegengaan van spijbelen en schooluitval, en betere aansluiting bij de arbeidsmarkt staan centraal. (25.726 )
  • Verdedigde in 1997 en 1998 in beide Kamers met succes het voorstel (eerste lezing grondwetsherziening) over het correctief referendum (25.153 )
  • Verdedigde in 1997 en 1998 in beide Kamers samen met minister Voorhoeve met succes het voorstel (eerste lezing) tot herziening van de grondwettelijke bepalingen over de verdediging (25.367 )
  • Verdedigde in 1997 en 1998 in beide Kamers met succes het voorstel (eerste lezing) tot herziening van de grondwettelijke bepalingen over het binnentreden van de woning (25.442 )
  • Een door hem verdedigde wijziging van de Wet Incompatibiliteiten Staten-Generaal en Europees Parlement waardoor het lidmaatschap van een adviescollege als bedoeld in de Kaderwet adviescolleges niet gelijktijdig mocht worden uitgeoefend met het lidmaatschap van de Staten-Generaal en van het Europees Parlement, werd in 1998 door de Eerste Kamer verworpen. (24.777 )
  • Belangrijke benoemingen: Ter Beek (PvdA, Commissaris van de Koningin in Drenthe), Leemhuis-Stout (VVD, Comissaris van de Koningin in Zuid-Holland), Alders (PvdA, Commissaris van de Koningin in Groningen), Jager (D66, Commissaris van de Koningin in Flevoland), Kamminga (VVD, Commissaris van de Koningin in Gelderland), Staal (D66, Commissaris van de Koningin in Utrecht), Pop (PvdA, burgemeester van Haarlem), Rutten (VVD, burgemeester van Breda), Deetman (CDA, burgemeester van 's-Gravenhage), Rombouts (CDA, burgemeester van 's-Hertogenbosch), Stekelenburg (PvdA, burgemeester van Tilburg), Van Oorschot (D66, burgemeester van Delft), E.C. Bakker (D66, burgemeester van Hilversum), Ouwerkerk (PvdA, burgemeester van Almere), Wallage (PvdA, burgemeester van Groningen) en Tjeenk Willink (PvdA, vicepresident van de Raad van State)

als bewindspersoon (wetgeving)
  • Bracht in 1994 samen met minister Sorgdrager de LSOP-wet in het Staatsblad (Stb. 780). Deze regelt de landelijke werving, de selectie en het onderwijs voor de politie en zorgt voor een geheel eigen (zelfstandige) structuur hiervoor. De wettelijke regeling staat niet langer in de Politiewet, maar in een afzonderlijke wet. Het wetsvoorstel was in 1993 ingediend door de ministers Hirsch Ballin en Dales. (23.446 )
  • Bracht in 1995 samen met staatssecretaris Tommel de Wet gemeentelijke zorg voor houders van een voorwaardelijke vergunning tot verblijf (Stb. 158) en een wet inzake de huisvesting van asielzoekers tot stand. Hierdoor moeten toegelaten asielzoekers verzekerd worden van huisvesting en krijgen voorwaardelijk toegelaten asielzoekers recht op huisvesting en ondersteuning in het levensonderhoud. (23.930 , 23.966 )
  • Bracht in 1995 een wijziging (Stb. 231) van de Wet op de ondernemingsraden tot stand tot regeling van de medezeggenschap van het overheidspersoneel. Hiermee wordt de medezeggenschap van overheidspersoneel zoveel mogelijk in overeenstemming gebracht met die van werknemers in de marktsector. (23.551 )
  • Loodste in 1995 een beperkte herziening van de Grondwet (in tweede lezing) door het parlement. Onder meer vervalt de verplichte ontbinding van de Eerste Kamer na aanneming van voorstellen tot grondwetsherziening in eerste lezing. Verder wordt de opschorting van de dienstplicht grondwettelijk geregeld. Laatstgenoemde voorstel verdedigde hij samen met minister Voorhoeve. (23.798 , 23.799 , 23.800 , 23.802 , 23.803 )
  • Bracht in 1995 de Wet Privatisering Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds (Stb. 639) tot stand. Het publiekrechtelijke ABP wordt vervangen door de Stichting Pensioenfonds ABP. Op deze stichting worden de bepalingen uit de Pensioen- en Spaarfondsenwet van toepassing. De ABP-wet wordt ingetrokken. (24.205 )
  • Bracht in 1995 de Wet kaderregeling vut overheidspersoneel (Stb. 640) tot stand. Deze wet geeft een wettelijke grondslag aan privaatrechtelijke regeling van rechten en verplichtingen inzake vrijwillig vervroegde uittreding door overheidspersoneel, onderwijspersoneel en daarmee gelijk te stellen personeel. (24.217 )
  • Bracht in 1995 de Wet Stichting Uitvoeringsinstelling sociale zekerheid overheid en onderwijs (USZO) (Stb. 641) tot stand. De bestaande uitvoeringsorganisaties van de sociale zekerheid bij de overheid (Binnenlandse Zaken, Onderwijs en Defensie) werden samengevoegd en geprivatiseerd. (24.222 )
  • Bracht in 1996 samen met minister-president Kok en minister Voorhoeve de Coördinatiewet uitzonderingstoestanden (Stb. 365) tot stand. Deze wet geeft uitvoering aan artikel 103 van de Grondwet en regelt de beperkte en de algemene noodtoestand. (23.790 )
  • Bracht in 1996 de Wet veiligheidsonderzoeken (Stb. 525) tot stand, die regels geeft over veiligheidsonderzoeken bij procedures rond de benoeming in een vertrouwensfunctie. (24.023 )
  • Bracht in 1996 de Wet op de Raad voor het openbaar bestuur (Stb. 623) tot stand. Dit adviescollege adviseert op het terrein van het openbaar bestuur. De Raad vervangt de Raad voor het Binnenlandse Bestuur. (24.616 )
  • Bracht in 1997 een wijziging (Stb. 142) van de Rampenwet en andere wetten tot stand in verband met de uitbreiding van de reikwijdte van de Rampenwet tot zware ongevallen. Het onderscheid tussen rampen en zware ongevallen vervalt, omdat dit in de praktijk niet goed hanteerbaar was. Er komt een wettelijke basis voor de samenwerking op rijksniveau bij de rampenbestrijding. De regiefunctie ten aanzien van de brandweerzorg en rampenbestrijding wordt versterkt. (24.481 )
  • Bracht in 1997 samen met minister Sorgdrager de Wet particuliere beveiligingsorganisaties en recherchebureaus (Stb. 500) tot stand. Hierdoor wordt het verboden om zonder vergunning als beveiligingsorganisatie beveiligingswerkzaamheden of recherchewerkzaamheden te verrichten. Een vergunning wordt maximaal voor vijf jaar verleend. Er komen eisen waaraan onder meer personeel en installaties moeten voldoen. De politie is belast met het toezicht op de naleving van de wet. Het wetsvoorstel was in 1993 ingediend door de ministers Hirsch Ballin en Dales. (23.478 )
  • Bracht in 1998 een wet (Stb. 198) tot verruiming van de mogelijkheid van asbestemming tot stand. Hierdoor krijgen nabestaanden meer mogelijkheden om te bepalen wat er na de crematie met de as van een overledene gebeurt. (25.272 )
  • Bracht in 1998 de Wet stimulering arbeidsdeelname minderheden (Wet SAMEN) (Stb. 241) tot stand, die de administratieve last van de wet bevordering evenredige arbeidsdeelname allochtonen vermindert en zo tot grotere effectiviteit van die wet moet leiden. (25.369 )
  • Bracht in 1998 samen met minister Ritzen en staatssecretaris Terpstra de Wet inburgering nieuwkomers (Stb. 261) tot stand, die immigranten verplicht om zich voor inburgering in te spannen en gemeenten verplicht hen daartoe in staat te stellen. (25.114 )
  • Bracht in 1998 de Wet tegemoetkoming schade bij rampen en zware ongevallen (Stb. 325) tot stand, waardoor gedupeerden van overstroming door zoet water, een aardbeving of ramp, of door een ongeval een tegemoetkoming van het Rijk kunnen krijgen. (25.159 )

Wetenswaardigheden

uit de privésfeer
  • Hij werd geboren in Port Saïd, omdat zijn grootvader als loods in het Suez-kanaal werkte en ook zijn ouders in de Egyptische scheepvaart zaten. Toen hij vijf was verhuisde het gezin Dijkstal naar Den Haag.
  • In 2011 werd de Hans Dijkstal Stichting in het leven geroepen, die zich inzet om kansarme jongeren via muziek behulpzaam te zijn bij hun ontplooiing
  • Zijn vader was directeur van een scheepvaartbedrijf en van een winkelbedrijf

Publicaties/bronnen

literatuur/documentatie
  • Vrijheid en Democratie, 14 december 1982
  • H. Visser, "Wie is Wie in de Tweede Kamer?" (1983)
  • T. van Rijckevorsel en H. Enkelaar, "Wie is Wie in de Tweede Kamer?" (1988)
  • Toof Brader en Marja Vuijsje, "Haagse portretten. Tweede-Kamerleden, ministers, staatssecretarissen" (1995, 1999)
  • Bert Vuijsje, "Avonturen in besturen. Gesprekken met Hans van Mierlo, Ruud Lubbers, Hans Wiegel en vele anderen" (2006)
  • Lex Oomkes, "Hans Dijkstal 1943-2010", Trouw, 11 mei 2010
  • A. Jorritsma-Lebbink, "In memoriam Hans Dijkstal (1943-2010)", in: Jaarboek Parlementaire Geschiedenis 2010, 153

Uitgebreide versie

uitgebreide versie

In het digitale biografisch archief van PDC, partner van het Montesquieu Instituut, is een uitgebreide versie van deze pagina aanwezig met bijvoorbeeld partijpolitieke functies, maatschappelijke nevenfuncties, opleiding en wetenswaardigheden. Laat het ons weten als u daar belangstelling voor heeft.

Op bovenstaande tekst en gegevens zijn auteursrechten van PDC van toepassing; overname, in welke vorm dan ook, is zonder expliciete goedkeuring niet toegestaan. Ook de afbeeldingen zijn niet rechtenvrij.

De biografieën betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was. PDC ontvangt graag gemotiveerde aanvullingen of correcties.