J. (Jan) van Houwelingen

foto J. (Jan) van Houwelingenvergrootglas

ARP- en CDA-politicus en bestuurder. Opgeleid tot chemicus en werkzaam in het bedrijfsleven. Was daarnaast actief in de ARJOS, de antirevolutionaire jongerenorganisatie. In 1973 werd hij Tweede Kamerlid en daar was hij al spoedig een gerespecteerd deskundige op het gebied van energie, milieu en industriebeleid. Werd in ARP en CDA tot de linkervleugel gerekend en behoorde tot de 'loyalisten' onder het eerste kabinet-Van Agt. Met name kritisch over het kernwapen- en kernenergiebeleid. Was altijd sterk overtuigd van zijn eigen gelijk. Werd in het tweede kabinet-Van Agt vrij verrassend staatssecretaris van Defensie en bleef dat tot 1989. Daarna weer ruim vier jaar Tweede Kamerlid en vervolgens burgemeester van Haarlemmermeer.

ARP, CDA
in de periode 1973-1994: lid Tweede Kamer, staatssecretaris

voornaam (roepnaam)

Jan (Jan)

personalia

geboorteplaats en -datum
Leerdam, 8 december 1939

overlijdensplaats en -datum
Cruquius (gem. Haarlemmermeer), 17 maart 2013

levensbeschouwing
Gereformeerd

partij/stroming

partij(en)
  • ARP (Anti-Revolutionaire Partij), tot 11 oktober 1980
  • CDA (Christen-Democratisch Appèl), vanaf 11 oktober 1980

hoofdfuncties/beroepen

  • research-medewerker, van 1955 tot 1957
  • medewerker Stichting Landbouwkalkbureau te De Bilt (Utr.), vanaf 1965
  • hoofd laboratorium "Electro fact control data" te Amersfoort
  • lid Raad van Bestuur "Electro fact control data" te Amersfoort, tot 1973
  • lid Provinciale Staten van Utrecht, van 3 juni 1970 tot 5 juni 1974
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 7 maart 1973 tot 14 september 1981
  • staatssecretaris van Defensie (belast met personeelszaken), van 14 september 1981 tot 4 november 1982
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 16 september 1982 tot 5 november 1982
  • staatssecretaris van Defensie (belast met materieel), van 5 november 1982 tot 14 juli 1986
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 3 juni 1986 tot 14 juli 1986
  • staatssecretaris van Defensie (onder meer belast met materieel en personeelszaken), van 14 juli 1986 tot 7 november 1989
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 14 september 1989 tot 17 mei 1994
  • burgemeester van Haarlemmermeer, van 1 juni 1994 tot 1 januari 2003

takenpakket (bewindspersoon)
  • Was als staatssecretaris in het tweede en derde kabinet-Van Agt belast met 1. de zaken van personeelsvoorziening, personeelsbeheer, personeelsbeleid en personeelszorg ten aanzien van het vrijwillig dienend en dienstplichtig militair personeel en het burgerpersoneel; 2. de zaken op het terrein van de geestelijke en geneeskundige verzorging, de opleiding en de vorming bij de krijgsmacht; 3. aangelegenheden betrekking hebbende op de spreiding van de defensiediensten; 4. aangelegenheden betreffende de gewetensbezwaarden, alsmede de militaire pensioenen en wachtgelden.
  • Was als staatssecretaris in het eerste kabinet-Lubbers belast met 1. de aanschaffing van materieel en het beheer en verzorging van materieel; 2. de research en ontwikkeling; 3. de zaken op het terrein van de coördinatie ruimtelijke ordening, de infrastructuur en de Hinderwet; 4. zaken betreffende militaire werkplaatsen en bedrijven; 5. de dienst der Hydografie en de Topografische Dienst; 6. de N.V. Hembrug en N.V. Eurometaal; 7. de doelmatige organisatie en efficiency van de defensie-organisatie en de automatisering; 8. andere aangelegenheden die de minister van geval tot geval toevertrouwde.
  • Was als staatssecretaris in het tweede kabinet-Lubbers belast met aangelegenheden betreffende 1. de personeelsvoorziening, personeelsbeheer, personeelsbeleid en personeelszorg ten aanzien van het vrijwillig dienend en dienstplichtig militair personeel en het burgerpersoneel 2. de zaken op het terrein van de geestelijke en geneeskundige verzorging bij de krijgsmacht; 3. de aanschaffing van materieel en het beheer en verzorging van materieel; 4. research en ontwikkeling; 5. de coördinatie ruimtelijke ordening, de infrastructuur en de Hinderwet; 6. de militaire werkplaatsen en bedrijven; 7. andere aangelegenheden die de minister van geval tot geval toevertrouwde.

partijpolitieke functies

  • voorzitter ARJOS (Anti-Revolutionaire Jongeren Studieclubs), provincie Utrecht, tot 1968
  • vicevoorzitter ARJOS (Anti-Revolutionaire Jongeren Studieclubs), van 1968 tot 1973
  • lid Centraal Comité van ARP-kiesverenigingen, vanaf 1968
  • lid fractiebestuur CDA Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 17 september 1979 tot 26 mei 1981

nevenfuncties

  • adviseur "Electro fact control data" te Amersfoort
  • voorzitter bestuur Provinciale Jeugdraad, Provincie Utrecht, tot februari 1976
  • lid bestuur ziekenhuis "Salem" te Ermelo
  • voorzitter stichtingsbestuur i.o. N.V. Lepper's te Dieren
  • voorzitter beheerstichting Lepper B.V. te Dieren
  • voorzitter Stichting Nationaal Lucht- en ruimtevaartlaboratorium, vanaf 1 oktober 1991 (nog in 1993)
  • lid Nederlandse delegatie naar de CVSE-Assemblée in Budapest, augustus 1992
  • lid Nederlandse delegatie naar de CVSE-Assemblée in Helsinki, augustus 1993
  • voorzitter raad van toezicht psychiatrisch ziekenhuis "Zon en Schild", vanaf januari 1994
  • lid Nederlandse delegatie naar de CVSE-Assemblée in Wenen, juli 1994
  • voorzitter Raad van Toezicht Symfora Groep, tot 2008

afgeleide functies, presidia etc.
  • ondervoorzitter vaste commissie voor Economische Zaken (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 27 mei 1975 tot 24 januari 1978
  • ondervoorzitter bijzondere commissie voor de ontwerp-Grondwaterwet (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 17 december 1975 tot maart 1977
  • voorzitter bijzondere commissie voor de Economische Structuurnota (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 24 juni 1976 tot december 1976
  • voorzitter vaste commissie voor Kernenergie (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 24 januari 1978 tot 14 september 1981
  • lid subcommissie uit de vaste commissie voor Rijksuitgaven inzake steunverlening aan individuele bedrijven (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 27 september 1978 tot maart 1981
  • voorzitter bijzondere commissie voor sociale vernieuwing (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 29 maart 1990 tot oktober 1993
  • voorzitter vaste commissie voor Buitenlandse Zaken (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 5 oktober 1993 tot 17 mei 1994

opleiding

lager-/basisonderwijs
  • Prot.Chr. lagere school te Leerdam, van 1944 tot 1950

voortgezet onderwijs
  • m.u.l.o. te Leerdam, vanaf 1950
  • h.b.s.-b, "Christelijke Hogere Burgerschool" te Gorinchem, tot 1955

hoger beroepsonderwijs
  • proceschemie te Londen, van 1959 tot 1965

activiteiten

als parlementariër
  • Was woordvoerder milieuhygiëne en economische zaken van de ARP-Tweede Kamerfractie
  • Hield zich in de periode 1977-1981 vooral bezig met energievraagstukken en industriebeleid (o.a. scheepsbouw)
  • Was vanaf 1989 woordvoerder buitenlandse zaken (Midden- en Oost-Europa) en financiën (regulerende milieuheffingen) van de CDA-Tweede Kamerfractie. Sprak onder meer bij de behandeling van het wetsvoorstel tot goedkeuring van het verdrag tot oprichting van de Oost-Europabank, bij het verdrag over de Europese Economische Ruimte en over de kwestie-Poncke Princen.
  • Trad in de periode 1992-1994 enkele keren op als fungerend Tweede Kamervoorzitter

opvallend stemgedrag
  • Behoorde in 1973 tot de vier leden van zijn fractie die tegen een (aangenomen) motie-Van der Mei stemden over het voeren van een evenwichtig beleid bij beperking van de overheidsuitgaven
  • In november 1974 stemden hij en J.N. Scholten als enigen van hun fractie tegen een (verworpen) motie-Schakel waarin de pijlerdam in de Oosterschelde werd afgewezen
  • Behoorde in 1976 tot de minderheid van de ARP-fractie die vóór het wetsvoorstel Wijziging van de Huurwet, de Wet jaarlijkse huurverhoging en de Wet huurprijsontwikkeling woonruimte stemde
  • Behoorde in 1976 met Aantjes en Beumer tot de minderheid van zijn fractie die vóór een motie-Koningh stemde over het autovrij maken van het Binnenhof
  • Behoorde in 1978 tot de zes leden van zijn fractie die vóór een (verworpen) motie-Den Uyl stemden over het afzien van een korting op de sociale uitkeringen per 1 januari 1979
  • Behoorde in 1978 tot de vijf leden van zijn fractie die vóór een (verworpen) motie-Terlouw stemden over aftopping van de inflatiecorrectie voor inkomens boven de f 45.000
  • Behoorde op 6 december 1979 tot de tien leden van zijn fractie die vóór een (aangenomen) motie-Stemerdink/Brinkhorst stemden die zich uitsprak tegen productie en plaatsing van kruisraketten
  • Behoorde in 1980 tot de zes leden van zijn fractie die vóór een (aangenomen) motie-Buurmeijer/Wessel-Tuinstra stemden over de mogelijkheid voor GAB's om door illegale buitenlandse werknemers vervulde arbeidsplaatsen alsnog te legaliseren
  • Stemde in 1980 als enige van zijn fractie vóór een (verworpen) motie-Engwirda over onderhandelingen met Shell en Esso over het staatsaandeel in de verhoogde opbrengsten van het aardgas
  • Behoorde op 27 juni 1980 tot de 13 leden van zijn fractie die vóór een (aangenomen) motie-Ter Beek stemden, waarin de Tweede Kamer zich uitsprak voor een olieboycot van Zuid-Afrika
  • Behoorde op 27 juni 1980 tot de zes leden van zijn fractie die vóór een (verworpen) motie van afkeuring van de oppositie stemden, wegens niet-uitvoering van de motie-Ter Beek over een olieboycot van Zuid-Afrika
  • Behoorde op 5 maart 1981 tot de minderheid van zijn fractie die vóór een (verworpen) motie-Dijkman stemde, waarin de regering werd gevraagd af te zien van het voornemen om de huursubsidie voor minimuminkomens te verlagen. Van de CDA-fractie stemden slechts zes leden vóór.
  • Behoorde op 5 maart 1981 tot de zes leden van zijn fractie die vóór een (aangenomen) motie-Duinker stemden, waarin het beleid met betrekking tot de huren in stadsvernieuwingsgebieden impliciet werd afgekeurd

als bewindspersoon (beleidsmatig)
  • Verdedigde in 1982 samen met minister van Buitenlandse Zaken Van Agt het besluit tot verlenging met een maand van de Nederlandse deelname van de VN-missie in Zuid-Libanen (Unifil). Verlenging was nodig vanwege een Israëlische invasie in Libanon.
  • Zorgde in 1982 met extra defensieorders voor het voortbestaan van het noodlijdende bedrijf Eurometaal, een Zaanse munitiefabriek
  • Besloot in 1982 tot geleidelijke verhoging van de ontslagleeftijd van het defensiepersoneel naar 58 jaar. Voor de marine was dat 50 jaar en voor de land- en luchtmacht 55 jaar.
  • Nam in 1982 het besluit tot aanbesteding van de werkzaamheden voor inrichting van het militair oefenterrein in het Lauwersmeer
  • Was in 1983 verantwoordelijk voor de vervanging van Nike-afweersysteem door 20 Patriotlanceerinstallaties
  • Was verantwoordelijk voor de aanschaf van onder meer anti-raketsystemen (Goalkeepers) en van Multipurpose-fregatten
  • Nam in 1984/1985 n.a.v. de zogenaamde Walrus-affaire, waarover de Algemene Rekenkamer kritisch had gerapporteerd, diverse maatregelen om tot een beter kostenbeheer te komen bij nieuwbouwprojecten van defensie. Ook de informatievoorziening aan het parlement hierover werd verbeterd. (19.221)
  • Verruimde in 1987 de mogelijkheden tot uitstel van militaire dienst voor onder-21-jarigen die een studie begonnen
  • Bracht in 1988 een notitie uit over maatregelen om geweld binnen de krijgsmacht te voorkomen, zoals een meldpunt voor klachten en beperking van de verkooppunten van alcohol
  • Diende in 1989 een wetsvoorstel in waardoor de bepalingen over bevordering en ontslag van beroeps- en reserve-officieren te integreren in het Algemeen militair ambtenarenreglement. Door deze regulering wordt een moderner personeelsbeleid bij de krijgsmacht mogelijk. De wet werd door minister Ter Beek in het Staatsblad gebracht. (21.220)

wetenswaardigheden

algemeen
  • Behoorde tot de 'Amersfoortse Groep' van voormalige A.R.-radicalen
  • Had in 1975 bezwaren tegen de statuten van het nieuw te vormen CDA, vanwege het in zijn ogen te weinig evangelische karakter daarvan
  • Behoorde in november 1977 tot de negen CDA-Tweede Kamerleden, die de door formateur Den Uyl voorgestelde kabintesploeg wilden accepteren
  • Behoorde in 1977 tot de zogenaamde "loyalisten" tijdens het eerste kabinet-Van Agt, die zich tegen het met de VVD gesloten regeerakkoord keerden, maar wel bereid waren het kabinet te gedogen
  • Werd in 1978 bij de verkiezing van vicefractievoorzitter van het CDA verslagen door Schakel (kreeg 19 stemmen, tegen Schakel 21)
  • Behoorde op 19 augustus 1981 tot de twaalf fractieleden die - tegen het advies van fractievoorzitter Van Agt - vóór het onderhandelingsresultaat tussen de fractievoorzitters van CDA, PvdA en D66 stemden

uit de privésfeer
Zijn vader was hoofdonderwijzer

woonplaats(en)/adres(sen)
  • Londen, van 1959 tot 1965
  • Amersfoort
  • Leersum (Utr.), Vijverlaan 36, omstreeks 1975
  • Putten (Gld.), Burg. Vermeerlaan 6, omstreeks 1976 en nog in 1989

ridderorden
Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 20 november 1989

militaire dienst
  • dienstplichtig militair, van 1957 tot 1959

rang(en) reserve-officier
  • reserve-tweede luitenant der intendance, Koninklijke Landmacht

publicaties/bronnen

publicaties
diverse publicaties over proces-automatisering

literatuur/documentatie
W. Aantjes, "In memoriam Jan van Houwelingen (1939-2013)", in: Jaarboek Parlementaire Geschiedenis 2013, 175

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Dokkum, 12 april 1966

echtgeno(o)t(e)/partner
A.J. van der Ploeg, Anna Johanna (Anneke)

kinderen
4 zoons

vader
J.A. van Houwelingen, Jan Adrianus

moeder
F.E. Ballegooijen, Fijgje Elisabeth

geboorteplaats en/of -datum
Giessendam, 9 mei 1911

beroep grootvader (vaderskant)
middenstander

beroep grootvader (moederskant)
middenstander

Op bovenstaande tekst en gegevens zijn auteursrechten van PDC van toepassing; overname, in welke vorm dan ook, is zonder expliciete goedkeuring niet toegestaan. Ook de afbeeldingen zijn niet rechtenvrij.

De biografieën betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was. PDC ontvangt graag gemotiveerde aanvullingen of correcties.