Dr.Mr. B. (Bas) de Gaay Fortman

foto Dr.Mr. B. (Bas) de Gaay Fortmanvergrootglas

Voorman en later senator van de PPR en deskundige op het gebied van ontwikkelingssamenwerking. Stapte in 1970 als één van de weinige ARP-spijtstemmers over naar de PPR. Hoogleraar in Afrika en daarna jarenlang hoogleraar aan het Institute for Social Studies. In 1971 Tweede Kamerlid. Was als enigszins geaffecteerd sprekende wetenschapper op het eerste gezicht een wat a-typisch PPR-lid. Wist in 1972 mede dankzij zijn populariteit onder de jeugd zijn partij naar verkiezingswinst en regeringsdeelname te leiden. Verruilde in 1977 de Tweede Kamer voor de Eerste Kamer, waarvan hij steeds meer een verdediger zou worden. Zoon van ARP-senator en minister W.F. de Gaay Fortman.

PPR, GroenLinks
in de periode 1971-1991: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK, lid Eerste Kamer, fractievoorzitter EK

voornaam (roepnaam)

Bastiaan (Bas)

personalia

geboorteplaats en -datum
's-Gravenhage, 6 november 1937

levensbeschouwing
Gereformeerd

partij/stroming

partij(en)
  • ARP (Anti-Revolutionaire Partij), tot juli 1970
  • PPR (Politieke Partij Radikalen), van juli 1970 tot 16 februari 1991
  • GroenLinks, vanaf 20 juni 1989

lid tussentijds gevormde fractie(s)
fractie GroenLinks (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 13 februari 1990 tot 1 februari 1991

hoofdfuncties en beroepen

  • repetitor burgerlijk recht, handelsrecht en staathuishoudkunde, van 1960 tot 1963
  • wetenschappelijk medewerker sociale faculteit, Vrije Universiteit te Amsterdam, van 1965 tot 1967
  • senior lector (hoofd economische faculteit), Universiteit van Zambia te Lusaka, van 1967 tot 1971
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 25 mei 1971 tot 8 juni 1977
  • buitengewoon hoogleraar ontwikkelingseconomie, ISS (Institute of Social Studies) te 's-Gravenhage, van 1971 tot 1977
  • fractievoorzitter PPR Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 30 november 1972 tot 25 mei 1977
  • hoogleraar politieke economie, ISS (Institute of Social Studies) te 's-Gravenhage, van 1977 tot 1 december 2002
  • lid Eerste Kamer der Staten Generaal, van 20 september 1977 tot 1 februari 1991
  • fractievoorzitter PPR Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 20 september 1977 tot 12 februari 1990 (in 1981-1986 en vanaf 1987 een eenmansfractie)
  • hoogleraar politieke economie van de rechten van de mens, Universiteit Utrecht, vanaf 2000

activiteiten

als parlementariër
  • Hield zich in de Tweede Kamer in het bijzonder bezig met ontwikkelingssamenwwerking, justitie, buitenlandse zaken, economische zaken en defensie
  • Interpelleerde op 2 december 1971 minister De Koster over vrijheid van meningsuiting in de krijgsmacht
  • Interpelleerde op 14 juni 1972 samen met Joop Voogd (PvdA) en Anneke Goudsmit (D'66) de ministers Van Agt en Stuijt over het drugsbeleid
  • Diende in 1972 een initiatiefwetsvoorstel inzake het invoeren van cassatie, van cassatie in het belang der wet en tot herziening van het militair strafrecht in. Dit voorstel werd in 1973 door de Eerste Kamer verworpen. Een tweede, enigszins aangepast, in 1975 door Jurgens ingediend voorstel werd wel aanvaard. (11.884, 13.331)
  • Wijzigde in 1974 samen met zijn fractiegenoot Erik Jurgens via een initiatiefwetsvoorstel de Wet gewetensbezwaren militaire dienst, waardoor tewerkstelling van gewetensbezwaarden werd overgeheveld van Defensie naar Sociale Zaken. (12.447)
  • Diende in 1976 als initiatiefwetsvoorstel een novelle in op het in 1975 aanvaarde voorstel inzake de herziening van het militair strafrecht. Dit voorstel werd in 1977 wet.
  • Interpelleerde op 23 juni 1982 samen met Suzanne Bischoff van Heemskerck minister-president Van Agt over het kasplafond bij ontwikkelingssamenwerking
  • Interpelleerde op 15 november 1988 samen met Jan Vis (D66) minister Deetman over de gang van zaken rond de Harmonisatiewet WO/HBO

opvallend stemgedrag
  • In 1973 stemden hij en Van Gorkum als enigen van hun fractie tegen het initiatiefwetsvoorstel-Van Schaik/Geurtsen over casino's
  • Stemde in 1974 als enige van zijn fractie tegen het initiatiefwetsvoorstel-Goudsmit/Jurgens over de zondagsopenstelling van zwembaden, omdat hij het voorstel strijdig achtte met de gemeentelijke autonomie
  • Stemde in 1976 als enige van zijn fractie vóór (verworpen) moties-Kappeyne van de Coppello waarin om uitstel werd gevraagd van de plannen voor nieuwbouw van de Tweede Kamer en om handhaving van de Oude Balzaal als plenaire zaal
  • Stemde in 1976 als enige van zijn fractie tegen het initiatiefwetsvoorstel-Geurtsen/Lamberts/Veder-Smit/Roethof inzake afbreking zwangerschap
  • Stemde in 1981 als Eerste Kamerlid, anders dan de Tweede Kamerfractie, tegen een voorstel in eerste lezing tot herziening van de grondwettelijke bepaling over het voorzitterschap van de Verenigde Vergadering

wetenswaardigheden

uit de privésfeer
  • Zijn echtgenote was lerares Nederlands
  • Zat enige tijd tegelijkertijd met zijn vader in de Eerste Kamer

pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen
Leendert Lagendonk (pseudoniem)

woonplaats
Ermelo

publicaties/bronnen

publicaties
  • "Theory of competition policy. A confrontation of economic, political and legal principles" (dissertatie, 1966)
  • "Christendom en Oorlog" (samensteller met J. v.d. Berg, 1966)
  • "Christen-radikaal" (samensteller met W. in 't Veld, 1967)
  • "After mulungushi, the economics of Zambian humanism" (1969)
  • "Op weg naar de ontknoping" (samensteller met W. in 't Veld, 1970)
  • "Derde wereld in beweging", bericht uit Zambia (1972)
  • "De winst van een democratische economie' (samensteller met H. Thomas (1976))
  • "Help, wij zijn ontwikkeld!" (samensteller met W. van Dieren en H. Thomas, 1978)
  • "De kunst van het ivoordraaien" (1979)
  • "Onderweg genoteerd" (1981)
  • "Nieuwe vooruitgang" (samen met Bouma en Van Dieren, 1984)
  • "De politieke pendule (met W. van Dieren, 1987)
  • "Het smalle pad tussen macht en moraal" (1989)
  • "Internal conflicts, security and development, RAWOO (Advisory Council for Scientific Research in Development Problems)", Publication No.14, (redactie met Marijke Veldhuis, 1997)
  • "God and the Goods. Global Economy in a Civilizational Perspective", (Geneva: World Council of Churches publications, 1998) (met Berma Klein Goldewijk)
  • "Where Needs Meet Rights. Economic, Social and Cultural Rights in a New Perspective", (Geneva: World Council of Churches Publications, 1999) (met Berma Klein Goldewijk)
  • "Globalization and Its New Divides: Malcontents, Recipes, and Reform", (Amsterdam: Dutch University Press & West Lafayette (Ind.) Purdue University Press, 2003) (met Paul van Seters and Arie de Ruijter)
  • "From Warfare to Welfare. Human Security in a Southern African Context" (met Marie Muller, 2004)
  • "Political economy of human rights : rights, realities and realization" (2011)
  • "Moreel erfgoed. Koers houden in een tijd van ontwrichting" (2016)
  • "De Grondwetwijzer" (samen met Olivier de Gaay Fortman, 2017)

literatuur/documentatie
H. van der Werf, "Bas de Gaay Fortman: Profiel van een politicus" (Baarn 1973)

uitgebreide versie

uitgebreide versie
Van deze pagina bestaat een uitgebreide versie met partijpolitieke functies, maatschappelijke nevenfuncties, opleiding, wetenswaardigheden etc. Laat het ons weten als u daar belangstelling voor heeft. reageer

Bovenstaande gegevens zijn ontleend aan het biografisch archief van het Parlementair Documentatiecentrum (PDC) van de Universiteit Leiden en betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was.
Aanvullingen en gemotiveerde correcties ontvangt PDC graag. U kunt hiervoor de "reageer-keuze" aan de rechterzijde van deze pagina gebruiken of uw aanvullingen per post sturen naar PDC, antwoordnummer 10801, 2501 BW Den Haag of per email aan info@biografieen.com.