Dr. L.M. (Bertus) de Rijk

foto Dr. L.M. (Bertus) de Rijkvergrootglas

Erudiet PvdA-Eerste Kamerlid met veel gevoel voor (verfijnde) humor. Hoogleraar wijsbegeerte in Nijmegen en later in Utrecht en Leiden. Als wijsgerig classicus verlevendigde hij zijn redevoeringen vaak met fraaie beeldspraken, opmerkelijke vergelijkingen en aan de klassieke oudheid of de Middeleeuwen ontleende gebeurtenissen. Werd als katholiek lid van de PvdA ná het Mandement van 1954. Was onder meer onderwijs- en defensiewoordvoerder en eerste ondervoorzitter van de Senaat.

PvdA
in de periode 1956-1991: lid Eerste Kamer

Voornamen (roepnaam)

Lambertus Marie (Bertus)

Personalia

geboorteplaats en -datum
Hilversum, 6 november 1924

overlijdensplaats en -datum
Maastricht, 30 juni 2012

levensbeschouwing
Rooms-Katholiek (opgevoed)

Partij/stroming

partij(en)
PvdA (Partij van de Arbeid), vanaf 1954

Hoofdfuncties/beroepen

  • wetenschappelijk assistent, Rijksuniversiteit Utrecht, van 1947 tot 1952
  • leraar klassieke talen, R.K. "Lyceum voor meisjes 'OLV ter Eem'" te Amersfoort, van 1950 tot 1959
  • lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 6 november 1956 tot 20 september 1961
  • wetenschappelijk hoofdambtenaar wijsbegeerte van Oudheid en Middeleeuwen, Rijksuniversiteit Utrecht, van 1959 tot september 1961
  • hoogleraar Middeleeuwse wijsbegeerte, Katholieke Universiteit Nijmegen, van september 1961 tot 1 december 1969
  • lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 13 oktober 1964 tot 11 juni 1991
  • buitengewoon hoogleraar Middeleeuwse wijsbegeerte, Rijksuniversiteit Utrecht, van 21 december 1967 tot 1 maart 1984 (benoemd 20 november)
  • hoogleraar Antieke en Middeleeuwse wijsbegeerte, Rijksuniversiteit Leiden, van 1 december 1969 tot 1 december 1988 (benoemd bij K.B. van 12 augustus 1969)

Activiteiten

als parlementariër
  • Was woordvoerder (hoger-)onderwijs van de PvdA in de Eerste Kamer. Hield zich ook met defensie bezig.

opvallend stemgedrag
  • Stemde in 1965 tegen het wetsvoorstel tot goedkeuring van het huwelijk van prinses Beatrix en Claus von Amsberg
  • Behoorde in 1970 tot de zeven leden van zijn fractie die vóór het wetsontwerp Universitaire Bestuurshervorming stemden
  • Behoorde in 1971 tot de zes leden van zijn fractie die tegen een wetsvoorstel over herziening van het ondernemingsrecht stemden
  • Behoorde in 1979 tot de elf leden van zijn fractie die tegen een voorstel in eerste lezing stemden over herziening van de grondwettelijke bepalingen over toelating, uitzetting, uitlevering, het Nederlanderschap en het ingezetenschap
  • Behoorde in 1980 tot de negen leden van zijn fractie die tegen een voorstel in eerste lezing stemden over herziening van de Grondwet inzake verkiezing om de vier jaar van de gehele Eerste Kamer
  • Behoorde in 1982 tot de vier leden van zijn fractie die tegen een wijziging van de WWO (herziening regeling examengeld) stemden
  • Stemde in 1984 als enige van zijn fractie tegen het wetsvoorstel Behoud van cultuurbezit
  • Behoorde in 1985 tot de drie leden van zijn fractie die vóór het wetsvoorstel Wet op het wetenschappelijk onderwijs 1981 stemden
  • Behoorde in 1986 tot de vijf leden van zijn fractie die tegen de Welzijnswet stemden
  • Behoorde in 1987 tot de vijf leden van zijn fractie die tegen de Mediawet stemden
  • Behoorde in 1987 tot de minderheid van zijn fractie die vóór het (verworpen) wetsvoorstel gemeentelijke herindeling Midden-Betuwe stemde
  • Behoorde in 1990 tot de zeven leden van zijn fractie die tegen het wetsvoorstel inzake de OV-jaarkaart voor studenten stemden

Wetenswaardigheden

uit de privésfeer
  • Zijn eerste echtgenote was voor de PvdA raadslid in Amersfoort en lid van Provinciale Staten van Gelderland
  • Was principieel tegenstander van het vroegere systeem van koninklijke onderscheidingen
  • Zijn vader was fabrieksincasseerder en later gemeenteambtenaar te Hilversum

Publicaties/bronnen

publicaties
  • "Aristoteles en de eleatische bewegingsantinomieën" (doctoraal scriptie, 1947)
  • "The categories of being in Aristotles philosophy" (dissertatie, 1952)
  • "Petrus Abelardus, Dialectica" (1956)
  • "Garlandus Compotista (c. 1010-c. 1090): een hoofdstuk uit de geschiedenis der artes liberales" (1958)
  • "De betekenis van Erich Fromm voor het socialistisch denken" (1960)
  • "Logica modernorum. A contribution to the early history of Terminist Logic' (2 delen; 1962-1967)
  • "On the curriculum of the arts of the Trivium at St. Gall from c. 850-c. 1000" (1963)
  • "On the chronology of Boethius' works on logic I-II" (1964)
  • "Egkuklios paideia: a study of its original meaning" (1965)
  • "Some new evidence on twelfth century logic: Alberic and the School of Mont Ste Geneviève (Montani)" (1966)
  • "Universiteit, mens, maatschappij" (1969)
  • "Literatuuroverzicht van de middeleeuwse wijsbegeerte" (1969)
  • "Een kritische reflectie op het verschijnsel politiek, n.a.v. Eric Weil's Wijsbegeerte der politiek" (1969)
  • "Of the life of Peter of Spain, Tractatus" (1972)
  • "Middeleeuwse wijsbegeerte, tradtie en vernieuwing" (1977)
  • "Artistarium: a series of texts on mediaeval logic, grammar & semantics" (red., 1981)
  • "Waarom?, daarom: de lotgevallen van de aristotelische bewijstheorie in de laat-middeleeuwse metafysica" (1988)
  • "Some earlier Parisian tracts on distinctiones sophismatum" (red., 1988)
  • "Johannes Buridanus, Summulae VIII ("De demonstrationibus")", (Groningen-Haren 2001)
  • "Aristotle. Semantics and Ontology. 2 vols."(Brill Leiden, 2002)
  • "De rol van de taal in het empirisme van Aristoteles (384-322 v. Chr.)", Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Mededelingen van de Afdeling Letterkunde, Nieuwe Reeks, deel 67, nr 1 (2004)
  • "Geraldus Odonis, Opera Philosophica vol. 2: De intentionibus:, Critical Edition with a Study on the Medieval Intentionality Debate up to ca. 1350 (Brill Leiden, 2005)
  • "Religie, normen, waarden. Een kritische blik op een maatschappelijk debat." (2006)
  • "Geloven en weten. Pleidooi voor een sober atheïsme" (2010)
  • vele artikelen op wijsgerig en politiek gebied in tijdschriften
  • Voor publicaties (boeken en artikelen/gepubliceerde voordrachten) voor de periode 1947-1999, zie de bibliografie in Maria Kardaun & Joke Spruyt, "The Winged Chariot. Collected Essays on Plato and Platonism in Honour of L.M. de Rijk", (Brill Leiden 2000), XV-XXVI (tezamen 25 boeken en 73 artikelen)

literatuur/documentatie
  • J. Greyn, "Senator De Rijk? Nooit van gehoord.", interview in "De Stem", 2 maart 1991
  • "De Rijk op de barricade". Vraaggesprek met een markant senator door Rob Edens en Annemiek Westman in "Debat, Leids Politicologisch Magazine", januari 1991
  • "Perscriticus De Rijk krijgt eindelijk gelijk", column van Hans Goslinga in Trouw, 11 september 2004
  • J.W. van Hulst, "In memoriam prof.dr. L.M. (Bertus) de Rijk (1924-2012)", in: Jaarboek Parlementaire Geschiedenis 2012, 161
  • Levensbericht door H.A.G. Braakhuis, Levensberichten en Herdenkingen KNAW, 2013

Uitgebreide versie

uitgebreide versie

In het digitale biografisch archief van PDC, partner van het Montesquieu Instituut, is een uitgebreide versie van deze pagina aanwezig met bijvoorbeeld partijpolitieke functies, maatschappelijke nevenfuncties, opleiding en wetenswaardigheden. Laat het ons weten als u daar belangstelling voor heeft.

Op bovenstaande tekst en gegevens zijn auteursrechten van PDC van toepassing; overname, in welke vorm dan ook, is zonder expliciete goedkeuring niet toegestaan. Ook de afbeeldingen zijn niet rechtenvrij.

De biografieën betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was. PDC ontvangt graag gemotiveerde aanvullingen of correcties.