Mr. V.H. Rutgers

foto Mr. V.H. Rutgersvergrootglas

ARP-Tweede Kamerlid en minister in de eerste helft van de twintigste eeuw. Aanvankelijk advocaat in Amsterdam en Hilversum. In 1912 in het district Hilversum tot Kamerlid gekozen en vanaf 1915 tevens burgemeester van Boskoop. Volgde in 1919 Van der Voort van Zijp op als fractievoorzitter en werd in dat jaar tevens gedeputeerde van Zuid-Holland. Veelzijdig Kamerlid en pleitbezorger van de 'plaatselijke keuze', een soort gemeentelijk referendum over toepassing van de Drankwet. Na zijn kortstondige ministerschap van Onderwijs in het eerste kabinet-Colijn hoogleraar aan de Vrije Universiteit. Speelde een belangrijke rol in het verzet en overleed kort voor het einde van de oorlog in Duitse gevangenschap.

ARP
in de periode 1912-1926: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK, minister

voornamen

Victor Henri

personalia

geboorteplaats en -datum
's-Hertogenbosch, 16 december 1877

overlijdensplaats en -datum
Bochum (Dld.), 5 februari 1945

levensbeschouwing
Gereformeerd

partij/stroming

partij(en)
ARP (Anti-Revolutionaire Partij)

hoofdfuncties en beroepen

  • advocaat en procureur (geassocieerd met S. de Vries Cz. en P.A. Diepenhorst) te Amsterdam, van 1902 tot 1909
  • lid gemeenteraad van Hilversum, van 3 september 1907 tot 2 september 1913
  • lid Provinciale Staten van Noord-Holland, van 8 juli 1908 tot 1 juli 1913 (voor het kiesdistrict Weesp)
  • advocaat en procureur te Hilversum, van 1909 tot 1912
  • kantonrechter-plaatsvervanger te Hilversum, van 1 augustus 1910 tot maart 1912
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 20 februari 1912 tot 27 juni 1917 (voor het kiesdistrict Hilversum)
  • advocaat en procureur (geassocieerd met P.R. Gruber) te 's-Gravenhage, van 1912 tot 1 mei 1915
  • burgemeester van Boskoop, van 1 mei 1915 tot 1 juli 1919
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 4 juli 1917 tot 17 september 1918 (voor het kiesdistrict Hilversum)
  • lid Provinciale Staten van Zuid-Holland, van 6 juli 1917 tot 4 augustus 1925 (1917-1919 voor het kiesdistrict Alphen)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 17 september 1918 tot 6 augustus 1925
  • lid Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland, van 1 juli 1919 tot 4 augustus 1925
  • waarnemend fractievoorzitter ARP Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 9 juli 1919 tot 7 oktober 1919
  • fractievoorzitter ARP Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 7 oktober 1919 tot 10 juli 1922
  • fractievoorzitter ARP Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 21 oktober 1923 tot 4 augustus 1925
  • minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen, van 4 augustus 1925 tot 8 maart 1926
  • lid Provinciale Staten van Zuid-Holland, van 5 juli 1927 tot juli 1928
  • hoogleraar Romeins recht en strafrecht, Vrije Universiteit te Amsterdam, van september 1928 tot 5 februari 1945
  • lid gemeenteraad van Amsterdam, van 5 september 1939 tot 16 april 1940

gevangenschap/internering
gevangenschap Tuchthuis te Bochum (Dld.), van april 1944 tot 5 februari 1945 (mede ten gevolge van mishandelingen overleden)

partijpolitieke functies

  • secretaris Bond van Anti-revolutionaire gemeenteraadsleden, vanaf 1 juli 1908 (nog in 1924)
  • vicefractievoorzitter ARP Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 28 september 1918 tot 7 oktober 1919
  • vicefractievoorzitter ARP Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 11 juli 1922 tot 21 oktober 1923
  • redacteur "Antirevolutionaire Staatkunde", orgaan van de Dr. Abraham Kuyperstichting ter bevordering van de studie der antirevolutionaire beginselen, van oktober 1924 tot 1941
  • lid bestuur ARP kiesvereniging
  • lid bestuur ARP Statenkring
  • lid Centraal Comité van ARP-kiesverenigingen
  • leider illegale ARP, van juni 1942 tot december 1942 (samen met Bijleveld; na arrestatie Schouten)

lijsttrekkerschap etc.
  • lijstaanvoerder ARP Tweede Kamerverkiezingen 1922 (in de kieskringen Leiden en Dordrecht)
  • Was in 1925 nummer 2 op de ARP-kandidatenlijst (m.u.v. de kieskringen Groningen en Maastricht)

nevenfuncties

  • lid curatorium Gereformeerd Gymnasium te Amsterdam
  • lid Centrale Commissie voor de Statistiek
  • redacteur "Hilver- en Vechtbode"
  • lid Centraal College voor de Reclassering, vanaf 1914
  • lid Staatscommissie inzake de rechtstoestand van de ambtenaar (Staatscommissie-Dresselhuys), van 21 mei 1917 tot april 1919
  • redacteur dagblad "De Rotterdammer", van 1919 tot 1925
  • tweede voorzitter commissie van advies voor Crisisaangelegenheden, van 1917 tot 1 juli 1924
  • lid Anti-Oorlogsraad
  • lid hoofdbestuur Vereeniging voor Volkenbond en Vrede, tot 1925
  • ondervoorzitter en lid Staatscommissie inzake het alcoholvraagstuk (Staatscommissie-Van der Lande), omstreeks 1920
  • plaatsvervangend lid Verzekeringsraad, van 1919 tot 1925
  • lid regeringscommissie voor kwekerskrediet, vanaf 1920
  • lid Raad van Commissarissen N.V. BNG (Bank voor Nederlandsche Gemeenten), van 1 januari 1922 tot augustus 1925
  • lid Staatscommissie inzake de elektriciteitsvoorziening (Staatscommissie-Van Lynden van Sandenburg), van 30 mei 1921 tot mei 1925
  • voorzitter en lid Staatscommissie inzake het middelbaar Onderwijs, vanaf 16 januari 1925
  • lid hoofdredactie dagblad "De Standaard", vanaf 1926
  • lid dagelijks bestuur Vereeniging voor Volkenbond en Vrede, vanaf januari 1927
  • voorzitter Vereenigingen voor Christelijk Middelbaar en Voorbereidend Hooger Onderwijs, omstreeks 1928
  • Nederlands afgevaardigde naar de Ontwapeningsconferentie, 1928
  • voorzitter Commissie van Beroep Schoolraad voor de Scholen met den Bijbel, omstreeks 1928
  • lid Rijkscommissie van Advies inzake bibliotheekwezen, tot juli 1928
  • voorzitter Staatscommissie inzake een minder kostbare toepassing van het stelsel der financiële gelijkstelling bij het lager onderwijs, van 1926 tot december 1930
  • lid Commissie van advies inzake aardolie-aangelegenheden, omstreeks 1930
  • lid bestuur NJV (Nederlandsche Juristen-Vereeniging), omstreeks 1931
  • lid bestuur Nederlandsche Bond van Strafrecht, vanaf oktober 1932
  • voorzitter Vereeniging voor Volkenbond en Vrede, vanaf november 1933
  • lid Raad van Bestuur NAM (Nederlandsche Aardolie Maatschappij)
  • voorzitter Protestants Hulpcomité voor uitgewekenen om ras en geloof, omstreeks 1937
  • voorzitter Nederlandsche Bond van Strafrecht, omstreeks november 1938
  • lid Commissie van advies voor volkenrechtelijke vraagstukken, van 22 oktober 1939 tot 5 februari 1945
  • lid redactie illegale blad "Trouw", van september 1943 tot april 1944
  • lid Vaderlandsch Comité, van januari 1944 tot april 1944

afgeleide functies, presidia etc.
  • lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van februari 1921 tot april 1921
  • lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van april 1922 tot juni 1922
  • lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van februari 1923 tot april 1923
  • lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1923 tot juli 1925

opleiding

voortgezet onderwijs
  • Gereformeerd Gymnasium te Amsterdam

academische studie
  • rechtsgeleerdheid, Rijksuniversiteit Groningen
  • rechtsgeleerdheid, Vrije Universiteit te Amsterdam, van 18 september 1895 tot 21 mei 1902
  • rechtswetenschap (gepromoveerd op stellingen), Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam, 28 oktober 1902

activiteiten

als parlementariër
  • Was woordvoerder arbeidszaken en sociale zekerheid van de ARP in de Tweede Kamer. Hield zich ook bezig met onderwijs, pensioenen, binnenlandse zaken, koloniën en distributie.
  • Een door hem ingediend (en aangenomen) amendement leidde ertoe dat er geen presentiegeld voor het bijwonen van Tweede Kamervergaderingen werd ingevoerd
  • Twee initiatiefvoorstellen van zijn hand inzake de plaatselijke keuze in de Drankwet (dat was het invoeren van een adviserende volksraadpleging over het afgeven van vergunningen voor drankverkoop) werden door de Eerste Kamer verworpen. Het eerste voorstel werd in 1919 samen met Van Beresteyn (VDB) en K. ter Laan (SDAP) ingediend en in 1922 verworpen. Het tweede voorstel werd in 1923 samen met Bakker (CHU) en Van Gijn (LSP) ingediend en in 1925 verworpen.

opvallend stemgedrag
  • Stemde in 1916 als enige van zijn fractie tegen een (verworpen) amendement-Lohman dat beoogde vrouwen niet het passief kiesrecht te verlenen
  • In 1919 stemden hij en Smeenk als enigen van de ARP-fractie vóór het initiatiefvoorstel-Marchant inzake het actief vrouwenkiesrecht
  • Behoorde in 1919 tot de minderheid van zijn fractie die tegen de begroting van Marine van ARP-minister Bijleveld stemde. Verwerping van de begroting leidde tot het aftreden van de minister.

als bewindspersoon (beleidsmatig)
  • Was in 1925 verantwoordelijk voor de instelling van een Indologische faculteit aan de Rijksuniversiteit Utrecht als tegenhanger van die in Leiden

wetenswaardigheden

algemeen
  • Nam in april 1940 ontslag als raadslid vanwege drukke werkzaamheden
  • Werd tijdens de Tweede Wereldoorlog driemaal gearresteerd, maar hervatte steeds direct weer zijn verzetswerk
  • Trachtte tijdens de Tweede Wereldoorlog tevergeefs naar Engeland over te steken (april 1944)

uit de privésfeer
  • Een jongere zus van hem was gehuwd met een zoon van J.R. Slotemaker de Bruïne, Kamerlid en minister
  • Was goed bevriend met de veel oudere Theo Heemskerk
  • Zijn vader, Dr. F.L. Rutgers, was predikant en hoogleraar theologie aan de Vrije Universiteit

verkiezingen
  • Versloeg in 1912 bij tussentijdse verkiezingen W.J.E.H.M. de Jong (ul) na herstemming
  • Versloeg in 1913 W.J.E.H.M. de Jong (ul). Werd in het district Amsterdam IX na herstemming verslagen door W.H. Vliegen (sdap).
  • Versloeg in 1917 W. Heineken (comité anti-grondwetsherziening) en G.A. Vader (sdp)

niet-aanvaarde politieke functies
  • lid Tweede Kamer, augustus 1925 (i.v.m. benoeming tot minister)
  • minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen, 1926 (geweigerd)
  • lid Tweede Kamer, augustus 1928 (vacature-Scheurer)

woonplaats(en)/adres(sen)
  • Hilversum
  • 's-Gravenhage, Willem de Zwijgerlaan 17, omstreeks 1914
  • 's-Gravenhage, Prins Mauritslaan 75, omstreeks 1920
  • Amsterdam, De Lairessestraat 117, omstreeks 1931 en nog in 1938

ridderorden
  • Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 30 augustus 1922
  • Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau, 28 augustus 1931

publicaties/bronnen

publicaties
  • "Ouderdomspensioenen"
  • zie verder Persoonlijkheden

literatuur/documentatie
  • W.F. de Gaay Fortman, "Rutgers, Victor Henri (1877-1945)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel II, 478
  • Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld (1938)
  • P. Hofland, "Leden van de raad. De Amsterdamse gemeenteraad 1814-1941"
  • H. van Felius en H.J. Metselaars, "Noordhollandse Statenleden 1840-1919"
  • Onze Afgevaardigden, 1909 en 1913
  • Ned. Patriciaat, 1923

Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland

archivalia via site Nationaal Archief
vindplaatsen en beschrijvingen verzameld door het Nationaal Archief

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Amsterdam, 29 december 1904

echtgeno(o)t(e)/partner
M.W. Hovy, Maria Wilhelmina

kinderen
4 dochters

vader
Prof.Dr. F.L. Rutgers, Frederik Lodewijk

geboorteplaats en/of -datum
Breede (gem. Warffum, Gr.), 26 november 1836

moeder
C.C.H. Guye, Cornélie Cathérine Hermance

geboorteplaats en/of -datum
Amsterdam, 29 januari 1855

beroep grootvader (vaderskant)
  • predikant
  • hoogleraar
  • lid gemeenteraad van Leiden

familierelaties

Bovenstaande gegevens zijn ontleend aan het biografisch archief van het Parlementair Documentatiecentrum (PDC) van de Universiteit Leiden en betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was.
Aanvullingen en gemotiveerde correcties ontvangt PDC graag. U kunt hiervoor de "reageer-keuze" aan de rechterzijde van deze pagina gebruiken of uw aanvullingen per post sturen naar PDC, antwoordnummer 10801, 2501 BW Den Haag of per email aan info@biografieen.com.