Kabinet-Colijn I (1925-1926)

v.l.n.r.: Rutgers, De Geer, Schokking, Van Karnebeek, Colijn, Koolen, Bongaerts en Lambooy
v.l.n.r.: Rutgers, De Geer, Schokking, Van Karnebeek, Colijn, Koolen, Bongaerts en Lambooy

Dit eerste christelijke kabinet onder leiding van Hendrik Colijn kwam al na drie maanden, in november 1925, ten val. Colijn was bij de verkiezingen als sterke man geafficheerd, nadat hij als minister van Financiën in het vorige kabinet een op bezuinigingen gericht financieel beleid had gevoerd. Ook in dit door hem geleide kabinet had hij de portefeuille Financiën.

Het kabinet diende de begroting voor 1926 in, maar tot enige beleidsdaden van betekenis kwam het niet.

Het kabinet was een 'rechts' kabinet: het bestond uit ministers van ARP, CHU en Katholieken, alsmede de partijloze liberaal Van Karnebeek. Het trad aan op 4 augustus 1925 en werd demissionair op 11 november van dat jaar. Zijn opvolger, het kabinet-De Geer I, trad op 8 maart 1926 aan.

Inhoudsopgave van deze pagina:


1.

Formatie

Na twee periodes onder leiding van een katholieke minister-president werd aangestuurd op een kabinet dat geleid zou worden door een protestant. Colijn, sinds 1923 minister van Financiën, kwam daarvoor volgens velen het meest in aanmerking. Aan hem werd op 15 juli dan ook de formatie-opdracht verleend.

Het gezantschap bij de Paus was het grootste geschilpunt tussen de drie rechtse partijen, omdat met name de CHU vond dat er een einde aan dat gezantschap moest komen. Het was tijdens de Eerste Wereldoorlog namelijk met een tijdelijk karakter ingesteld.

Bij gebrek aan alternatieven gingen de drie partijen ondanks het onbreken van een akkoord over het gezantschap met elkaar in zee. Op 1 augustus was de formatie voltooid. Voor de CHU kwamen twee vooraanstaande leiders, De Geer en Schokking, in het kabinet.

 
datum wat wie tot en met dagen
1 juli 1925 Tweede Kamer­verkiezingen      
15 juli 1925 benoeming (in)formateur H. Colijn 1 augustus 1925 18
4 augustus 1925 beëdiging nieuwe bewindslieden Koningin Wilhelmina 10 november 1925 99
11 november 1925 kabinet demissionair   7 maart 1926 117
8 maart 1926 ontslag verleend Koningin Wilhelmina    

2.

Samenstelling kabinet

Buitenlandse Zaken
minister: Jhr.Mr.dr. H.A. van Karnebeek (lib.-partijloos)

Justitie
minister: Mr. J. Schokking (chu)

Binnenlandse Zaken en Landbouw
minister: Jhr.Mr. D.J. de Geer (chu)

Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen
minister: Mr. V.H. Rutgers (arp)

Financiën
minister: H. Colijn (arp)

Oorlog
minister: J.M.J.H. Lambooy (r.k. kiesver.)

Marine
minister a.i.: J.M.J.H. Lambooy (r.k. kiesver.)

Waterstaat
minister: Ir. M.Ch.E. Bongaerts (r.k. kiesver.)

Arbeid, Handel en Nijverheid
minister: Mr.Dr. D.A.P.N. Koolen (r.k. kiesver.)

Koloniën
minister a.i.: H. Colijn (arp) (4 augustus 1925 - 1 oktober 1925)
minister: Ch.J.I.M. Welter (r.k. kiesver.) (1 oktober 1925 - 8 maart 1926)

3.

Parlementaire verhoudingen

  Tweede Kamer tot 15 september 1925 Tweede Kamer vanaf 15 september 1925 Eerste Kamer minister­raad
Algemeene Bond (RK) 32 30 16 4
ARP 16 13 8 3
CHU 11 11 7 2
partijloos - - - 1
totaal 59
(59%)
54
(54%)
31
(62%)
 

4.

'Nacht van Kersten'

Kort na de algemene beschouwingen over de begroting voor 1926 werd in de late avond van 10 november 1925 bij de behandeling van de begroting van Buitenlandse Zaken door de SGP'ers Kersten en Zandt een amendement ingediend, dat tot doel had de gelden voor het gezantschap bij de Paus te schrappen. De katholieke voorman Nolens waarschuwde dat aanneming tot ontslagaanvrage van de katholieke ministers zou leiden. Die avond voorafgaande aan de crisis ging de geschiedenis in als de 'Nacht van Kersten'.

Een dag later, op 11 november 1925, werd 'het vonnis' geveld. Met steun van de gehele oppositie en van regeringspartij CHU werd het SGP-amendement aangenomen. De VDB-fractie stemde alleen vóór het amendement om daarmee de val van het kabinet te bevorderen. Opvallend was dat CHU-fractievoorzitter De Visser en twee antirevolutionairen (Duymaer van Twist en Visscher) afwezig waren. De aanwezige leden van de ARP-fractie stemden, met die van de RKSP, tegen.


Bent u als journalist of wetenschapper op zoek naar statistische gegevens over personen uit het biografisch archief, bijvoorbeeld gemiddelde leeftijd, ervaring, herkomst, beroep, m/v of zittingsduur? De redactie van PDC kan deze gegevens onder voorwaarden beschikbaar stellen voor wetenschappelijk onderzoek en journalistieke publicaties. Neem voor meer informatie contact op.

Op bovenstaande tekst en gegevens zijn auteursrechten van PDC van toepassing; overname, in welke vorm dan ook, is zonder expliciete goedkeuring niet toegestaan. Ook de afbeeldingen zijn niet rechtenvrij.