P. (Pieter) Zandt

P. Zandt
bron: Leeuwarder Courant

Orthodox-hervormde predikant, die door zijn kenmerkende zwarte pak en conservatief-protestantse opvattingen jarenlang een opvallende figuur in de Tweede Kamer was. Pleitbezorger van een protestants, volgens Bijbelse normen geregeerd Nederland. Antipapistisch. Maakte bijvoorbeeld bezwaar tegen een bankbiljet, omdat daarop een kleine afbeelding van Sint Maarten stond. Als nestor van de Kamer diverse keren waarnemend Kamervoorzitter. Raakte nooit zijn spreekangst kwijt, maar kon wel met Gronings accent scherp uit de hoek komen, bijvoorbeeld over de Indiëpolitiek. Was ook lange tijd gemeenteraadslid in Delft en lid van Provinciale Staten van Zuid-Holland. Markant figuur in de Tweede Kamer omdat hij altijd in het zwart gekleed was, in jaquet of in lange domineesjas.

SGP
functie(s) in de periode 1925-1961: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK

Inhoud

  1. Personalia
  2. Partij/stroming
  3. Hoofdfuncties/beroepen
  4. Partijpolitieke functies
  5. Nevenfuncties
  6. Opleiding
  7. Wetenswaardigheden
  8. Publicaties van/over
  9. Familie/gezin

Personalia

voornamen (roepnaam)

Pieter (Pieter)

titulatuur en naam

P. Zandt Pieter (Pieter)

geboorteplaats en -datum

Stedum, 6 maart 1880

overlijdensplaats en -datum

Delft, 4 maart 1961

begraafplaats en -datum

IJsselmuiden, 9 maart 1961 (na rouwdienst in Kampen op de gemeentelijke begraafplaats van Kampen)

levensbeschouwing

Hervormd: orthodox

Partij/stroming

partij(en)

SGP (Staatkundig Gereformeerde Partij), vanaf 1922

Hoofdfuncties/beroepen

  • kandidaat-predikant, Nederlandse Hervormde Kerk te Westeremden (Gr.), 1906
  • predikant Nederlandse Hervormde Kerk te Kamperveen (Ov.), van 22 april 1906 tot 27 juni 1909
  • predikant Nederlandse Hervormde Kerk te Loon op Zand (N.Br.), van 4 juli 1909 tot 16 oktober 1910
  • predikant Nederlandse Hervormde Kerk te IJsselmuiden-Grafhorst (Ov.), van 23 oktober 1910 tot 24 oktober 1915
  • predikant Nederlandse Hervormde Kerk te Ede, van 31 oktober 1915 tot 21 september 1919
  • predikant Nederlandse Hervormde Kerk te Delft, van 21 september 1919 tot 15 september 1925 (beroepen in januari 1919)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 15 september 1925 tot 4 maart 1961
  • lid gemeenteraad van Delft, van 6 september 1927 tot 1 september 1941
  • lid Provinciale Staten van Zuid-Holland, van 7 juli 1931 tot 1 september 1941
  • fractievoorzitter SGP Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 18 september 1945 tot 4 maart 1961
  • lid tijdelijke gemeenteraad van Delft, van 8 november 1945 tot 3 september 1946
  • lid Provinciale Staten van Zuid-Holland, van 20 juni 1946 tot 4 maart 1961
  • lid gemeenteraad van Delft, van 3 september 1946 tot 4 maart 1961

Partijpolitieke functies

overzicht

  • lid hoofdbestuur SGP, van 1923 tot 1946
  • hoofdredacteur partij-weekblad "De Banier", van 21 september 1945 tot 4 maart 1961
  • politiek leider SGP, van 14 september 1945 tot 4 maart 1961
  • voorzitter SGP, van 7 maart 1946 tot 4 maart 1961

lijsttrekkerschappen

  • lijsttrekker SGP Tweede Kamerverkiezingen 1946, van 21 maart 1946 tot 17 mei 1946
  • lijsttrekker SGP Tweede Kamerverkiezingen 1948, van 24 april 1948 tot 7 juli 1948
  • lijsttrekker SGP Tweede Kamerverkiezingen 1952, van 27 maart 1952 tot 25 juni 1952
  • lijsttrekker SGP Tweede Kamerverkiezingen 1956, van 23 februari 1956 tot 13 juni 1956
  • lijsttrekker SGP Tweede Kamerverkiezingen 1959, van 3 januari 1959 tot 12 maart 1959

Nevenfuncties

afgeleide functies, presidia etc.

voorzitter begrotingscommissie voor Binnenlandse Zaken (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 29 september 1949 tot 15 september 1950

comités van aanbeveling, erefuncties etc.

  • erevoorzitter Hervormde Evangelisatie "Elim" te Zwolle
  • erevoorzitter Chr. kweekschool "De Driestar" te Gouda

Opleiding

primair onderwijs

  • lagere school te Stedum

voortgezet onderwijs

  • "Gereformeerd Gymnasium" te Kampen, van 1894 tot 1900

academische studie

  • theologie (proponentsexamen), Rijksuniversiteit Utrecht, van 1900 tot november 1905

Wetenswaardigheden

algemeen

  • Toen in februari 1939 de overleden paus Pius XI in de Tweede Kamer werd herdacht, verliet hij samen met Kersten de vergaderzaal
  • Vroeg in oktober 1953 de intrekking van het bankbiljet van vijfentwintig gulden, omdat daar de figuur van Martinus van Tours (het hoofd omgeven door een stralenkrans) op stond. Zag in dit bankbiljet een bewijs voor de toenemende verroomsing van ons land.
  • Bleef ook na zijn emeritaat veelvuldig prediken
  • Werd op 7 maart 1961 herdacht in de Tweede Kamer. Namens het kabinet sprak daarbij minister-president De Quay.
  • Op de dag van zijn begrafenis vergaderde de Tweede Kamer niet; dat was nooit eerder voorgekomen

uit de privésfeer

  • Ging altijd gekleed in een zwart pak, met grijze streepjes broek
  • Werd eind december 1929 door het classicaal bestuur van de Hervormde kerk in Den Haag berispt, omdat hij op een beledigende wijze de collecte had afgekondigd. Hij had gesproken van collega's die verraders waren van de gereformeerde zaak in de Nederlandse Hervormde kerk.

anekdotes en citaten

  • Trad als oudste lid enige malen op als waarnemend Tweede Kamervoorzitter. Toen hij in november 1950 de Tweede Kamer tijdens een debat over de wijziging van de Loterijwet waarnemend Kamervoorzitter was, noemde minister Lieftinck dat - gezien het SGP-standpunt over gokken nogal ironisch - "een lot uit de loterij".
  • Op 20 februari 1953 trok hij zich achter de gordijnen terug toen zijn fractiegenoot Van Dis per abuis tegen een motie-Van Rijckevorsel had gestemd. Hij wilde voorkomen dat de indruk ontstond dat de tweemansfractie van de SGP verdeeld was. Omdat de indiener van de motie, de KVP'er Van Rijckevorsel, vergeten was de presentielijst te tekenen, zorgde dit spel der vergissingen ervoor dat de motie niet met 39 tegen 38 stemmen werd aangenomen, maar met 39 tegen 36 stemmen werd verworpen.

woonplaats(en)/adres(sen)

  • Kamperveen, van 1906 tot 1909
  • Kaatsheuvel, van 1909 tot 1910
  • IJsselmuiden, van 1910 tot 1915
  • Ede, van 1915 tot 1919
  • Delft, Phoenixstraat 50, van 1919 tot maart 1961

ridderorden

  • Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 30 augustus 1933
  • Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau, 20 september 1960 (vanwege 35-jarig Kamerlidmaatschap)

verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.

lid Nationaal Comité "Handhaving Rijkseenheid", van 14 december 1946 tot februari 1950

Publicaties van/over

lijst van publicaties

"Verzamelde geschriften van ds. P. Zandt" (3 delen, 1980-1986)

literatuur/documentatie

  • H. Hille, "Als een vogel uit een boom geschoten - Leven en werk van ds. P. Zandt" (Houten, 1998)
  • H. Florijn, "Zandt, Pieter", in: Biografisch lexicon voor de geschiedenis van het Nederlands protestantisme, deel 3, 411
  • W. Slagter, "Zandt, Pieter (1880-1961)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel IV, 563
  • D. Hillenius, "Ds. P. Zandt (1880-1961)", in: VNG-Magazine, 2000, nr. 50
  • A.W. Abspoel, "Van Binnen- en Buitenhof" (1956)

Biografisch Woordenboek(en)

  • biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland
  • biografie opgenomen in het Biografisch Lexicon voor de geschiedenis van het Nederlands Protestantisme

Familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm

gehuwd te Kampen, 19 april 1906

echtgeno(o)t(e)/partner

J.G.H. Pruissen, Jantienne Gerharda Helene

kinderen

kinderloos

vader

P. Zandt Pzn., Pieter

geboorteplaats en/of -datum

Westeremden (gem. Stedum), 9 november 1850

beroep vader

boer

moeder

H. Boerema, Hillechien

geboorteplaats en/of -datum

Stedum, 13 december 1855

beroep grootvader (vaderskant)

landbouwer

beroep grootvader (moederskant)

landbouwer