M. (Marcus) Bakker

foto M. (Marcus) Bakkervergrootglas

Hét gezicht van de CPN tussen 1963 en 1982 en één van de bekendste politici van zijn tijd. Rechtlijnige communist, die als vertrouweling van Paul de Groot tot midden jaren zestig een onvervalst stalinistisch geluid liet horen. Vanaf het einde van de jaren zestig, toen hij fractievoorzitter was geworden, groeide zijn populariteit vanwege zijn scherpe, vaak bijtende, maar ook humoristische betogen die veel 'gewone' mensen zeer aanspraken. Werd omdat hij parlementaire rechten verdedigde uiteindelijk zelfs een geacht Tweede Kamerlid, naar wie in de nieuwbouw van de Tweede Kamer een zaal werd vernoemd.

CPN
in de periode 1956-1982: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK

voornaam (roepnaam)

Marcus (Marcus)

personalia

geboorteplaats en -datum
Zaandam, 20 juni 1923

overlijdensplaats en -datum
Zaandam, 24 december 2009

levensbeschouwing
geen godsdienst

partij/stroming

partij(en)
  • CPN (Communistische Partij van Nederland), van 1943 tot 15 juni 1991
  • GroenLinks, tot 1999

hoofdfuncties en beroepen

  • redacteur dagblad "De Waarheid" in de Zaanstreek, van 1945 tot 1946
  • redacteur dagblad "De Waarheid", van 1946 tot 1947
  • secretaris ANJV (Algemeen Nederlands Jeugdverbond), van 1946 tot 8 november 1947
  • voorzitter ANJV (Algemeen Nederlands Jeugdverbond), van 8 november 1947 tot 1953
  • hoofdredacteur partijdagblad "De Waarheid", van 1953 tot 1957
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 7 november 1956 tot 16 september 1982
  • fractievoorzitter CPN Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 15 december 1963 tot 7 september 1982

partijpolitieke functies

  • lid districtsbestuur CPN
  • lid partijbestuur CPN, vanaf 1946 (nog in 1982)
  • lid dagelijks bestuur CPN, van 1949 tot 1982
  • lid commissie Vrede en Veiligheid CPN
  • politiek leider CPN, van 15 december 1963 tot 7 juli 1982

lijsttrekkerschap etc.
  • lijstaanvoerder CPN Tweede Kamerverkiezingen 1967 (in alle kieskringen, uitgezonderd Amsterdam en Maastricht)
  • lijstaanvoerder CPN Tweede Kamerverkiezingen 1971 (in alle kieskringen, uitgezonderd Groningen, Leeuwarden en Assen, en Amsterdam)
  • lijstaanvoerder CPN Tweede Kamerverkiezingen 1972 (in alle kieskringen, uitgezonderd Groningen, Leeuwarden en Assen, en Amsterdam)
  • lijsttrekker CPN Tweede Kamerverkiezingen 1977
  • lijsttrekker CPN Tweede Kamerverkiezingen 1981

nevenfuncties

  • lid werkcomité Nederlandse Vredesraad, van 1946 tot 1949
  • secretaris Nederlandse Vredesraad, van 1949 tot januari 1953
  • lid Hogeschoolraad Technische Hogeschool te Delft, vanaf 1984
  • lid Raad van Advies voor Bibliotheekwezen en Informatieverzorging, omstreeks 1990
  • lid bestuur Stichting Parlementaire Geschiedenis, Katholieke Universiteit Nijmegen

afgeleide functies, presidia etc.
  • plaatsvervangend lid Presidium (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 20 december 1972 tot 21 september 1976
  • voorzitter bijzondere commissie voor het voorstel van de leden Van der Hek en Jansen tot het instellen van een parlementair onderzoek naar de effecten van gedragingen van multinationale ondernemingen (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 22 mei 1979 tot september 1981
  • plaatsvervangend lid Presidium (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 9 juni 1977 tot 10 juni 1981

opleiding

lager-/basisonderwijs
  • Openbare lagere school te Zaandam, van 1929 tot 1936

voortgezet onderwijs
  • privé-onderricht Grieks en Latijn te Amsterdam, tot 1943
  • h.b.s.-b, "Zaanlands Lyceum" te Zaandam, tot 1941
  • staatsexamen

academische studie
  • Nederlands (niet voltooid), Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam
  • sociografie, Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam (gedurende korte tijd)
  • Nederlands recht, Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam (gedurende korte tijd)

activiteiten

als parlementariër
  • Hield zich in de Tweede Kamer in het bijzonder bezig met financieel-economische zaken en het buitenlands beleid. Was ook enige jaren onderwijs-woordvoerder.
  • Interpelleerde op 7 juli 1959 minister-president De Quay over een met de VS gesloten verdrag over militair gebruik van kernenergie. Gevraagd werd om parlementaire goedkeuring met tweederde meerderheid.
  • Interpelleerde op 14 december 1960 minister Visser over het opslaan van kernwapenen in Nederland
  • Interpelleerde op 24 oktober 1961 minister Luns over het incident rondom mevrouw Golub op Schiphol. De Russische mevrouw Golub, die met haar man als toerist in Nederland was, vroeg anders dan haar echtgenoot geen asiel in Nederland aan. Vermoed werd dat de Russische ambassade hierbij een rol speelde en haar vertrek via Schiphol werd aanvankelijk verhinderd. Dit leidde tot een diplomatieke rel.
  • Interpelleerde op 22 januari 1963 staatssecretaris Scholten over de weigering van het kabinet zendtijd te verlenen aan de CPN voor de Tweede Kamerverkiezingen
  • Interpelleerde op 4 maart 1964 minister Marijnen (Buitenlandse Zaken a.i.) over het besluit tot Nederlandse deelname aan een proef in het kader van de voorbereiding van een multilaterale kernmacht
  • Interpelleerde op 27 oktober 1964 minister-president Marijnen over de stand van zaken met betrekking tot de multilaterale kernmacht van de NAVO
  • Interpelleerde op 14 juli 1965 minister Luns over de Nederlandse houding ten aanzien van het conflict in Vietnam
  • Interpelleerde op 21 juni 1966 minister Samkalden over de onderbreking van de straf van de Duitse oorlogsmisdadiger Lages en zijn vervoer naar Duitsland
  • Interpelleerde op 22 april 1969 minister De Block over de voorgenomen sluiting van een aantal fabrieken van Thomassen & Drijver-Verblifa N.V.
  • Interpelleerde op 22 april 1970 de minister Nelissen over de overname van de Nederlandse Kabelfabrieken (NKF) door Philips
  • Interpelleerde op 16 februari 1972 de ministers Boersma en Van Agt over de consequenties van de uitspraak van de Amsterdamse rechtbank voor het metaalconflict
  • Interpelleerde op 20 december 1972 minister Schmelzer over de 'kerstbombardementen' op Hanoi en de blokkade van de haven van Haiphong
  • Interpelleerde op 20 maart 1974 minister-president Den Uyl over de benoeming van een nieuwe staatssecretaris van Defensie
  • Interpelleerde op 10 februari 1977 minister Van Agt over intrekking van het wetsvoorstel m.b.t. werkstakingen
  • Interpelleerde op 22 februari 1979 staatssecretaris De Graaf over het introduceren van oneigenlijke normen in de WAO-procedure
  • Interpelleerde op 14 mei 1980 minister Albeda over de loonmaatregel
  • Een door hem op 8 juni 1982 ingediende motie waarin het optreden van het derde kabinet-Van Agt politiek niet verantwoord werd genoemd, werd aan het einde van het debat over de regeringsverklaring verworpen. Vóór stemden PvdA, PPR, CPN en PSP.
  • Trad als oudste lid in Kamerjaren na 1977 enkele malen op als waarnemend Tweede Kamervoorzitter

wetenswaardigheden

uit de privésfeer
  • Actief in het verzet tussen 1943 en 1945 (illegale groep "De Waarheid")
  • Zijn echtgenote was gemeenteraadslid in Zaandam (1970-1974) en Zaanstad (1974-1981)
  • Zijn vader was boekhouder van het slachthuis te Zaandam

anekdotes en citaten
  • Kreeg vaak de lachers op zijn hand. Zo parafraseerde hij Multatuli in het debat over de voortzetting van het kabinet-Biesheuvel in 1972 en over de rol die Biesheuvel daarbij had gespeeld: "Wat doet de formateur?! Hij benoemt een sub-formateur! (...) Kortom de heer Biesheuvel benoemt zichzelf tijdelijk tot staatshoofd. Koning Biesheuvel! Ik zou bijna zeggen: meer dan koning, formateur van een kabinet, dat zich slingert om de nul-lijn...!"
  • Een voorbeeld van zijn talent op humoristische wijze te hekelen, is zijn uitspraak over staatssecretaris Brokx: "Nou zijn er veertien miljoen Nederlanders, en laten ze nou net deze staatssecretaris maken."
  • In een debat op 20 februari 1979 over de in de ogen van sommige fracties onvoldoende beantwoording van vragen door de bewindspersonen van Volkshuisvesting zei hij: "Ik geloof niet dat, wil het parlement niet helemaal afzakken tot het vragenuurtje van Oom Henk zoals je dat vroeger voor de radio had, (...) dan zal deze Kamer ook moeten eisen, dat er over beleid gedebatteerd wordt. Dan maakt het niet uit of een fractie 51 of 53 of 60 of 3 zetels in de Kamer heeft."

woonplaats(en)/adres(sen)
  • Amsterdam, Beethovenstraat 59III, omstreeks 1946
  • Zaandam, Slachthuisstraat 8AQ, omstreeks 1947
  • Zaandam, J.H. Cardinaelstraat 24, omstreeks 1956 (nog in 1967)
  • Zaandam, Kepplerstraat 137, vanaf 1969 (nog in 1996)

publicaties/bronnen

publicaties
  • "Kiezen of knoeien" (1967)
  • "Beste Joop, van Anne - Vondeling en het kiesvee" (1969)
  • "Wissels: Bespiegelingen zonder Berouw" (1983)

literatuur/documentatie
  • F. van der Molen, "Wie is Wie in de Tweede Kamer?" (1970)
  • E. Dijk en G. Voerman, "Van paria tot gerespecteerd parlementariër. Marcus Bakker (1923-2009)", in: Jaarboek Parlementaire Geschiedenis 2010, 145
  • L. Molenaar, "Nooit op de knieën. Marcus Bakker, communist en parlementariër (1923-2009)" (2015)
  • Marc Chavannes, "Marcus Bakkers strijd tegen de on-democratie", NRC Handelsblad, 29 november 1980
  • Hans Goslinga, "Rasparlementariër en partijman. Marcus Bakker 1923-2009", Trouw, 28 december 2009
  • Mark Kranenburg, "Marcus Bakker blijft een mysterie", NRC Weekend, 7 en 8 maart 2015

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Zaandam, 4 september 1946

echtgeno(o)t(e)/partner
E. Ezerman, Els

kinderen
4 dochters en 2 zonen

vader
Ch.Ch. Bakker, Christiaan Christoffel

geboorteplaats en/of -datum
Purmerend, 15 augustus 1890

moeder
J. Plooijer, Jannetje

geboorteplaats en/of -datum
Zaandam, 1892

beroep grootvader (vaderskant)
geldincasseerder

Bovenstaande gegevens zijn ontleend aan het biografisch archief van het Parlementair Documentatiecentrum (PDC) van de Universiteit Leiden en betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was.
Aanvullingen en gemotiveerde correcties ontvangt PDC graag. U kunt hiervoor de "reageer-keuze" aan de rechterzijde van deze pagina gebruiken of uw aanvullingen per post sturen naar PDC, antwoordnummer 10801, 2501 BW Den Haag of per email aan info@biografieen.com.