Mr. W. (Wim) Aantjes

foto Mr. W. (Wim) Aantjesvergrootglas

Bevlogen christendemocratisch politicus. Was afkomstig uit een hervormd-gereformeerd milieu uit de Alblasserwaard en behoorde aanvankelijk tot de rechtervleugel van de ARP. Als voorman van de bouwondernemers woordvoerder volkshuisvesting en daarnaast woordvoerder PTT-zaken. Werd in 1971 na de vorming van het kabinet-Biesheuvel fractievoorzitter, maar schoof op naar links en bevorderde de komst van het kabinet-Den Uyl . Stond aarzelend tegenover de vorming van het CDA, omdat hij vreesde dat de (progressieve) evangelische grondslag niet verzekerd was. Behoorde als fractieleider ten tijde van het eerste kabinet-Van Agt tot de loyalisten . Trad af als Kamerlid vanwege onthullingen over zijn oorlogsverleden. Werd later grotendeels gerehabiliteerd toen erkend werd dat zijn versie van dat verleden juist was geweest.

ARP , CDA
in de periode 1959-1978: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK

Voornaam (roepnaam)

Willem (Wim)

Personalia

geboorteplaats en -datum
Bleskensgraaf (gem. Bleskensgraaf en Hofwegen, Z.H.), 16 januari 1923

overlijdensplaats en -datum
Utrecht, 22 oktober 2015

levensbeschouwing
  • Hervormd (lid Gereformeerde Bond tot verbreiding en verdediging van de Waarheid in de Nederlandse Hervormde (Gereformeerde) Kerk)
  • Protestants

Partij/stroming

partij(en)
  • ARP (Anti-Revolutionaire Partij), tot 11 oktober 1980
  • CDA (Christen-Democratisch Appèl), vanaf 11 oktober 1980

Hoofdfuncties/beroepen

  • reserve lokale kracht PTT te Dordrecht, van 8 februari 1940 tot 1 juli 1943
  • (hulp)besteller PTT te Dordrecht, van 1 juli 1943 tot 19 juli 1943
  • PTT-ambtenaar te Güstrow (Dld.), van juli 1943 tot oktober 1944
  • juridisch medewerker NCAB (Nederlandse Christelijke Aannemers- en Bouwvakpatroonsbond), van 1952 tot januari 1953
  • adjunct-secretaris NCAB (Nederlandse Christelijke Aannemers- en Bouwvakpatroonsbond), van januari 1953 tot 1 januari 1959
  • algemeen secretaris NCAB (Nederlandse Christelijke Aannemers- en Bouwvakpatroonsbond), van 1 januari 1959 tot 1 januari 1969 (vanaf mei 1959 in deeltijd)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 26 mei 1959 tot 7 november 1978
  • waarnemend fractievoorzitter ARP Tweede Kamer der Staten Generaal, van 22 juni 1971 tot 3 augustus 1971
  • fractievoorzitter ARP Tweede Kamer der Staten Generaal, van 3 augustus 1971 tot 30 november 1972
  • fractievoorzitter ARP Tweede kamer der Staten-Generaal, van 7 maart 1973 tot 25 mei 1977
  • fractievoorzitter CDA Tweede Kamer der Staten-generaal, van 20 december 1977 tot 7 november 1978
  • ambteloos, vanaf 7 november 1978

gevangenschap/internering
gevangene, kamp "Port Natal" bij Assen, van oktober 1944 tot mei 1945

Activiteiten

als parlementariër
  • Was woordvoerder PTT-aangelegenheden van de ARP-fractie en tot 1962 tevens woordvoerder visserij. Hield zich daarna vanaf 1961 ook bezig met bezitsvorming en (in 1961-1965) met kernenergie.
  • Was vanaf 1963 woordvoerder verkeer en waterstaat en werd in 1964 eerste woordvoerder volkshuisvesting en ruimtelijke ordening. Hij bleef tot 1977 lid van de vaste commissie voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening.
  • Hield zich vanaf 1973 tevens bezig met buitenlandse zaken
  • Interpelleerde op 27 november 1974 minister Van der Stoel over het Nederlandse stemgedrag in de Verenigde Naties bij een resolutie over het Palestijnse zelfbeschikkingsrecht

opvallend stemgedrag
  • Stemde in 1961 als enige van zijn fractie tegen het wetsvoorstel Algemene Kinderbijslagwet
  • Behoorde in 1962 tot de minderheid (vier leden) van zijn fractie die vóór de 'Mammoetwet' stemde
  • In 1963 stemden hij en Meulink als enigen van hun fractie tegen de ontwerp-Algemene Bijstandswet
  • Behoorde in 1964 met Meulink en Schakel tot de minderheid van zijn fractie die tegen het wetsvoorstel tot invoering van een sociaal minimum stemde
  • Behoorde in 1974 tot de vier leden van zijn fractie die vóór een (aangenomen) motie-Tolman stemden waarin om een aanvullende woningbouwprogramma werd gevraagd
  • Behoorde in 1975 met Van Dam, Van Leeuwen, Schakel en Roolvink tot minderheid van zijn fractie die tegen een (aangenomen) motie-Ter Beek stemde over het aan leverantie van reactorvaten aan Zuid-Afrika verbinden van de voorwaarde dat dit land zou toetreden tot het non-proliferatieverdrag
  • Behoorde in 1976 met Beumer en Van Houwelingen tot de minderheid van zijn fractie die vóór een motie-Koningh stemde over het autovrij maken van het Binnenhof

Wetenswaardigheden

uit de privésfeer
  • Zijn eerste echtgenote was een Duitse, die in Keulen studeerde. Aantjes ontmoette haar tijdens een verblijf van Utrechtse studenten in Keulen
  • Was een dorpsgenoot (buurjongen) van ARP- en CDA-Tweede Kamerlid Gerrit van Dam en zat met hem op dezelfde lagere school, MULO-school en hetzelfde gymnasium. Bleef ook nadien bevriend met Van Dam.
  • In het kader van de "Arbeitseinsatz" werd hij op 19 juli 1943 door de directie van de PTT uitgezonden naar Güstrow (Meckelenburg). Naar eigen zeggen, weigerde hij geen dienst omdat anders mogelijk een gehuwde PTT'er zou worden uitgezonden. Hij probeerde zich later aan deze verplichte tewerkstelling te onttrekken door zich in september 1944 in Duitsland aan te melden bij de Germaansche-SS. Volgens plan zou hij naar Nederland worden gebracht voor een opleiding voor politiediensten op het landgoed Avegoor bij Ellecom. Hij werd echter door het SS-Hauptamt gemobiliseerd, ten einde ingedeeld te worden bij de "Landstorm Nederland" (een onderdeel van de Waffen-SS). Toen weigerde hij het uniform aan te trekken en de opleiding te volgen. Hij werd hiervoor gevangen gezet in het strafkamp "Port Natal" bij Assen, waar hij tot het einde van de oorlog vastzat.
  • Hij verzweeg na de oorlog zijn aanmelding als lid van de Germaanse SS tegenover de opsporingsorganen van de Bijzondere Rechtspleging en tegenover de leiding van de ARP
  • Er wordt vaak een verband gelegd tussen een uitspraak van hem in weekblad Hervormd Nederland (september 1978) en de onthulling van zijn oorlogsverleden. Hij liet weten dat het CDA het Nederlandse NAVO-lidmaatschap ter discussie zou stellen als de NAVO tot introductie van de neutronenwapen zou besluiten.
  • Was in 1964 enige tijd uitgeschakeld door een zenuwinzinking
  • Op 16 januari 2008, de dag waarop hij 85 jaar werd, werd in zijn geboorteplaats Bleskensgraaf een borstbeeld van hem onthuld
  • Zijn vader was wethouder van Bleskensgraaf en burgemeester van Hendrik-Ido-Ambacht (1950-1951)
  • Zijn broer Jan was burgemeester van respectievelijk Brakel (1960-1966), Oud-Beijerland (1966-1975) en Bussum (1975-1985)

niet-aanvaarde politieke functies
  • minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, april 1967
  • Commissaris van de Koningin in Zeeland, 1974 (geweigerd)
  • minister van Justitie, november 1977 (wilde volgens eigen zeggen greep houden op verdere ontwikkeling van het CDA)
  • lid Tweede Kamer, 13 juli 1979

Publicaties/bronnen

publicaties
  • publicaties in "Anti-Revolutionaire Staatkunde"
  • publicaties in "De Christelijke Bouwpatroon"
  • publicaties in "Nederlandse Gedachten"
  • "De bouwcrisis van 1960", in: "Belangenpolitiek, Cahier over de geschiedenis van de christelijk-sociale beweging", 4 (2002)
  • "'Maar de meeste van deze is de A.' Herfstdagboek" (2004)

literatuur/documentatie
  • R. Vermaas, "Willem Aantjes" (1977)
  • Rapport van de bijzondere Kamercommissie van onderzoek naar kennis omtrent gedragingen van mr. W. Aantjes tijdens de Tweede Wereldoorlog, (Den Haag, 1971) Handelingen Tweede Kamer, 1978-1979, Bijlage 15.626
  • N. van Nieuwenhuysen, "...van bijkomstig belang": Nieuwe gegevens rond het oorlogsverleden van mr. W. Aantjes, (Meppel, 1981)
  • R. Bouwman, Een zwarte bladzij met witte plekken: De bevindingen van de Commissie van Drie en de bijzondere Kamercommissie-Patijn in het licht van nieuwe gegevens omtrent de zaak-Aantjes, (z.p., 1992)
  • R. Bouwman, "De val van een bergredenaar. Het politieke leven van Willem Aantjes" (dissertatie, 2002)
  • R. Lubbers en J. Schinkelshoek, "De Alblasserwaard was steeds dichtbij", in: Jaarboek Parlementaire Geschiedenis 2016, 117
  • F. van der Molen, "Wie is Wie in de Tweede Kamer?" (1970)

Uitgebreide versie

uitgebreide versie

In het digitale biografisch archief van PDC, partner van het Montesquieu Instituut, is een uitgebreide versie van deze pagina aanwezig met bijvoorbeeld partijpolitieke functies, maatschappelijke nevenfuncties, opleiding en wetenswaardigheden. Laat het ons weten als u daar belangstelling voor heeft.

Op bovenstaande tekst en gegevens zijn auteursrechten van PDC van toepassing; overname, in welke vorm dan ook, is zonder expliciete goedkeuring niet toegestaan. Ook de afbeeldingen zijn niet rechtenvrij.

De biografieën betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was. PDC ontvangt graag gemotiveerde aanvullingen of correcties.