J.J. (Koos) Vorrink

foto J.J. (Koos) Vorrinkvergrootglas

Charismatische sociaaldemocratische voorman in het interbellum en in de eerste naoorlogse jaren. Aanvankelijk onderwijzer. Leidde met veel bezieling de socialistische jeugdbeweging AJC en was voorzitter van de SDAP en na de oorlog van de PvdA. Was actief in het verzet, onder andere bij 'Het Parool'. In 1945-1946 regeringscommissaris voor het toezicht op politieke delinkwenten. Fel anticommunistisch en daarom ook onderwerp van een communistische lastercampagne. In de Tweede Kamer defensiewoordvoerder van de PvdA. Goed organisator, maar met een autoritaire stijl.

SDAP , PvdA
in de periode 1937-1954: lid Tweede Kamer, lid Eerste Kamer, partijvoorzitter

Voornamen (roepnaam)

Jacobus Jan (Koos)

Personalia

geboorteplaats en -datum
Vlaardingen, 7 juni 1891

overlijdensplaats en -datum
Amsterdam, 19 juli 1955

levensbeschouwing
geen godsdienst

Partij/stroming

partij(en)
  • SDAP (Sociaal-Democratische Arbeiderspartij), van 1918 tot 9 februari 1946
  • PvdA (Partij van de Arbeid), vanaf 9 februari 1946

Hoofdfuncties/beroepen

  • tijdelijk onderwijzer te Vlaardingen, van 1 december 1911 tot 1 mei 1912
  • onderwijzer, Openbare lagere school te Vlaardingen, van 1 mei 1912 tot 1919 (onderbreking i.v.m. mobilisatie)
  • onderwijzer, Openbare lagere school te Amsterdam, van juni 1919 tot 1920
  • bezoldigd secretaris AJC (Arbeiders Jeugd Centrale), van 1 november 1920 tot 11 mei 1924
  • bezoldigd voorzitter AJC (Arbeiders Jeugd Centrale), van 11 mei 1924 tot november 1924
  • bezoldigd voorzitter IvAO (Instituut voor Arbeidersontwikkeling), van november 1924 tot mei 1927
  • voorzitter AJC (Arbeiders Jeugd Centrale), van mei 1927 tot 1 april 1934
  • voorzitter SDAP, van 1 april 1934 tot 9 februari 1946
  • lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 17 september 1935 tot 4 juni 1946
  • regeringsgemachtigde in algemene dienst, belast met toezicht op arrestatie en bewaking van politieke delinquenten, ministerie van Algemene Oorlogsvoering, van 25 juli 1945 tot 9 mei 1946
  • voorzitter PvdA, van 9 februari 1946 tot 23 februari 1955 (uitgeschakeld door een ongeval in 1949 en afwezig vanwege ziekte vanaf begin 1953)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 4 juni 1946 tot 19 september 1954

gevangenschap/internering
  • geïnterneerd strafgevangenis te Scheveningen, vanaf 1 april 1943
  • geïnterneerd gevangenenkamp te Haaren (N.Br.), tot april 1944
  • geïnterneerd concentratiekamp te Sachsenhausen, van april 1944 tot mei 1945

Activiteiten

als parlementariër
  • Hield zich in de Eerste Kamer vooral bezig met buitenlandse zaken
  • Interpelleerde in 1938 minister Patijn over de stappen door de regering gedaan of te doen inzake de erkenning van de koning van Italië als keizer van Ethiopië
  • Was defensiewoordvoerder van de PvdA-Tweede Kamerfractie

Wetenswaardigheden

uit de privésfeer
  • Maagpatiënt, vaak ten gevolge van spanningen
  • Gehuwd met een dochter van J.A. Bergmeijer, partijbestuurder van de SDAP. Zij was na de oorlog gemeenteraadslid in Amsterdam.
  • In juni 1935 werd met zijn toestemming zijn echtgenote, Irene Bergmeijer, door de Amsterdamse arrondissementsrechtbank belast met de ouderlijke macht over hun dochter Irene
  • Trachtte in mei 1940 tevergeefs via IJmuiden naar Engeland uit te wijken
  • Zat in de periode 1940-1943 ondergedoken. Raakte op 1 april 1943 in gevangenschap.
  • Raakte in januari 1949 zwaar gewond bij een vliegtuigongeluk in Denemarken, op een missie om bij de Noorse regering begrip te vragen voor het Nederlandse Indiëbeleid.
  • Kreeg in februari 1955 een beroerte
  • Van hem staat bij het Koos Vorrinkhuis (een NIVON-huis) in Lage Vuursche een borstbeeld
  • Zijn vader was kantoorbediende N.V. Hollandse Fabriek van Melkprodukten en Voedingsmiddelen "Hollandia" en later directeur van de Algemeene Boter Centrale

Publicaties/bronnen

publicaties
  • "De A.J.C, als deel der moderne arbeidersbeweging" (1924)
  • "De komende nieuwe kultuur" (1925)
  • "Naar beter tijden" (ca. 1925)
  • "Achter de vaandels!: een nieuwe jeugd, een nieuwe taak" (ca. 1925)
  • "Voor vrede en vrijheid" (1932)
  • "De wolf in schaapsvacht: wat staat er in het program van de N.S.B.?" (1933)
  • "Om de vrije mens van de nieuwe gemeenschap" (1933)
  • "Walter Rathenau" (1936)
  • "Een halve eeuw beginselstrijd. Overdenkingen over verleden en toekomst bij een historische mijlpaal" (1941)
  • "De oorlog en het gevaar van het bolsjewisme" (1942)
  • "Over de toekomstige positie van de partij in verband met het jongste verleden" (1942)

literatuur/documentatie
  • "Wat deed Koos Vorrink? De klare taal der feiten" (Amsterdam, 1948
  • C.H. Wiedijk, "Koos Vorrink" (1986)
  • A.A.de Jonge, "Vorrink, Jacobus Jan (1891-1955)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel II, 590
  • C.H. Wiedijk en G. Harmsen, "Vorrink, Jacobus Jan", in: Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland, deel III, 221
  • Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld (1938)

Uitgebreide versie

In het digitale biografisch archief van PDC, partner van het Montesquieu Instituut, is een uitgebreide versie van deze pagina aanwezig met bijvoorbeeld partijpolitieke functies, maatschappelijke nevenfuncties, opleiding en wetenswaardigheden. Laat het ons weten als u daar belangstelling voor heeft.

Op bovenstaande tekst en gegevens zijn auteursrechten van PDC van toepassing; overname, in welke vorm dan ook, is zonder expliciete goedkeuring niet toegestaan. Ook de afbeeldingen zijn niet rechtenvrij.

De biografieën betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was. PDC ontvangt graag gemotiveerde aanvullingen of correcties.