Mr. J.P.R. Tak van Poortvliet

foto Mr. J.P.R. Tak van Poortvliet
bron: Fotoarchief Eerste Kamer

Liberale Zeeuwse staatsman in de tweede helft van de negentiende eeuw. Begon als commies-griffier van de Tweede Kamer en was vanaf 1870 een actief Kamerlid, die onder andere de aanzet gaf tot twee enquêtes. Werd in het kabinet-Kappeyne van de Coppello minister van Waterstaat, Handel en Nijverheid. Behoorde tot de vooruitstrevende liberalen en streefde in zijn tweede ministersperiode (van Binnenlandse Zaken) in het kabinet-Van Tienhoven naar kiesrechtuitbreiding. Ontbond in 1894 de Kamer vanwege het verzet tegen dat voorstel. De verkiezingen stonden geheel in het teken van zijn kiesrechtvoorstel. Was na zijn nederlaag een gebroken man, wiens rol was uitgespeeld. Hem werd wel eens gebrek aan tact en plooibaarheid verweten.

liberaal, Kappeynianen, Liberale Unie, vooruitstrevende kamerclub, vrijzinnig-democratische kamerclub
in de periode 1870-1904: lid Tweede Kamer, lid Eerste Kamer, minister

Inhoudsopgave van deze pagina:


1.

Voornamen

Johannes Pieter Roetert

2.

Personalia

wijziging in naam en/of titulatuur
  • Mr. J.P.R. Tak, van 1862 tot juli 1874 (naamstoevoeging "Van Poortvliet" in 1874)
  • Mr. J.P.R. Tak van Poortvliet, vanaf juli 1874

geboorteplaats en -datum
Engelen (N.Br.), 21 juni 1839

overlijdensplaats en -datum
's-Gravenhage, 26 januari 1904

3.

Partij/stroming

stroming(en)
  • liberaal
  • Kappeyniaan, van 1879 tot 1884
  • Takkiaan, 1894

partij(en)
Liberale Unie, van 1885 tot februari 1901 (waarschijnlijk niet toegetreden tot de VDB)

lid tussentijds gevormde fractie(s)
  • Vooruitstrevend-Liberale Kamerclub, van 16 mei 1894 tot september 1897
  • Vrijzinnig-Democratische Kamerclub, van september 1897 tot januari 1901

4.

Hoofdfuncties/beroepen (13/14)

  • commies-griffier Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 15 maart 1865 tot 20 december 1870
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 21 oktober 1870 tot 10 juli 1875 (voor het kiesdistrict Middelburg)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 20 september 1875 tot 7 november 1877 (voor het kiesdistrict Zutphen)
  • minister van Waterstaat, Handel en Nijverheid, van 7 november 1877 tot 20 augustus 1879
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 24 februari 1880 tot 11 oktober 1884 (voor het kiesdistrict Amsterdam)
  • lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 17 november 1884 tot 17 augustus 1887 (voor Noord-Holland)
  • dijkgraaf Hoogheemraadschap van Delfland, van 15 september 1887 tot 20 augustus 1891
  • lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 19 september 1887 tot 27 maart 1888 (voor Noord-Holland)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 1 mei 1888 tot 21 augustus 1891 (voor het kiesdistrict Amsterdam)
  • minister van Binnenlandse Zaken, van 21 augustus 1891 tot 8 mei 1894
  • tijdelijk voorzitter van de ministerraad, van 22 maart 1894 tot 8 mei 1894 (na aftreden Van Tienhoven)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 16 mei 1894 tot 24 januari 1901 (1894-1897 voor het kiesdistrict Amsterdam, 1897-1901 voor het kiesdistrict Beverwijk)
  • lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 31 januari 1901 tot 26 januari 1904 (voor Noord-Holland)

(in)formateurschap(pen)
  • kabinetsformateur, van 31 juli 1882 tot 8 augustus 1882 (niet geslaagd)

U ziet een selectie van de loopbaan. In de uitgebreide versie is de gehele loopbaan in te zien.

5.

Partijpolitieke functies (0/3)

In de uitgebreide versie is een overzicht van partijpolitieke functies opgenomen.

6.

Nevenfuncties (2/8)

  • hoofdingeland Hoogheemraadschap van Rijnland, vanaf 1896
  • voorzitter Raad van Commissarissen Stoomvaartmaatschappij "Zeeland"

afgeleide functies, presidia etc. (2/17)
  • lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van maart 1898 tot september 1898
  • lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van november 1899 tot maart 1900

U ziet een selectie van de nevenfuncties. In de uitgebreide versie is een overzicht van nevenfuncties in te zien.

7.

Opleiding

In de uitgebreide versie is een overzicht van de opleiding(en) opgenomen.

8.

Activiteiten

als parlementariër (2/6)
  • Speelde in 1882 een belangrijke rol bij de verwerping van het Handelstractaat met Frankrijk, wat voor het kabinet-Van Lynden van Sandenburg reden was om zijn ontslag in te dienen
  • Was in 1896 de enige afwezige bij de stemming over de ontwerp-Kieswet van Van Houten

In de uitgebreide versie is een overzicht van opvallend stemgedrag opgenomen.


als bewindspersoon (beleidsmatig) (2/4)
  • Stelde in 1892 de Centrale Commissie voor de Statistiek in
  • Diende in 1892 een ontwerp-Kieswet in, waarbij een aanzienlijke uitbreiding van het mannenkiesrecht (circa 75% van alle mannen) werd voorgesteld. Vereisten voor het verkrijgen van kiesrecht waren volgens dit voorstel: het kunnen lezen en schrijven en het niet van de bedeling leven. Aanneming met 57 tegen 41 stemmen op 9 maart 1894 van een amendement-De Meijier leidde tot intrekking van het wetsvoorstel, gevolgd tot ontbinding van de Tweede Kamer. Tak had aanneming van het amendement slechts ontraden. De verkiezingsstrijd die hierop volgde, stond geheel in het teken van het voorstel van Tak, waarbij de scheiding tussen voor- en tegenstanders dwars door de politieke stromingen liep (de zogenaamde Takkianen en anti-Takkianen).

als bewindspersoon (wetgeving)
  • Bracht in 1878 de Lokaalspoorwegwet tot stand, die aanleg van staatswege van lokaalspoorwegen (buiten het hoofdnet) mogelijk maakte

U ziet een selectie van activiteiten. In de uitgebreide versie is het gehele overzicht van activiteiten in te zien.

9.

Wetenswaardigheden

algemeen (3/5)
  • Werd in maart 1884 als derde op de voordracht voor het Tweede Kamervoorzitterschap gezet
  • Sprak vanwege zijn slechte gezondheid in november 1897 voor het laatst in de Tweede Kamer. Werd desondanks in 1901 nog tot Eerste Kamerlid gekozen.
  • Kon zich de laatste jaren van zijn leven door ziekte nauwelijks nog verstaanbaar maken

uit de privésfeer
  • Medeoprichter en aandeelhouder Stoomvaartmaatschappij Zeeland
  • Eén van zijn dochters was gehuwd met een zoon van S.M.S. de Ranitz, Tweede Kamerlid
  • Zijn vader was predikant te Engelen (N.Br.) en grootgrondbezitter

anekdotes en citaten
  • Was een boekenwurm. Toen zijn rol in de politiek was uitgespeeld, reisde hij - voor zover zijn gezondheid dat toeliet - door Zuid-Duitsland en Zwitserland en snuffelde in boekwinkels en antiquariaten naar publicaties van oude revolutionairen, waarmee hij zijn vriend Hendrik Quack gelukkig maakte.

verkiezingen (3/12)
  • Werd in 1891 in het district Delft na herstemming verslagen door H.A. van de Velde (arp)
  • Werd in 1897 in de districten Amsterdam IX en Beverwijk gekozen. Nam zijn benoeming aan in Beverwijk. Versloeg in Amsterdam IX A. Kuyper (arp) en in Beverwijk Th.L.M.H. Borret (rk), in beide gevallen na herstemming.
  • Werd in 1897 in het district Schiedam in de eerste stemmingsronde verslagen door O.J.H. graaf van Limburg Stirum (v.a.r.)

U ziet een selectie van wetenswaardigheden. In de uitgebreide versie is een overzicht van wetenswaardigheden opgenomen.

10.

Familie/gezin

In de uitgebreide versie zijn, indien bekend, de familierelaties opgenomen.

11.

Uitgebreide versie

In het digitale biografisch archief van PDC, partner van het Montesquieu Instituut, is een uitgebreide versie van deze pagina aanwezig met bijvoorbeeld partijpolitieke functies, maatschappelijke nevenfuncties, opleiding en wetenswaardigheden. Laat het ons weten als u daar belangstelling voor heeft.


Op bovenstaande tekst en gegevens zijn auteursrechten van PDC van toepassing; overname, in welke vorm dan ook, is zonder expliciete goedkeuring niet toegestaan. Ook de afbeeldingen zijn niet rechtenvrij.

De biografieën betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was. PDC ontvangt graag gemotiveerde aanvullingen of correcties.