Drs. G.M. (Gerard) Nederhorst

foto Drs. G.M. (Gerard) Nederhorstvergrootglas

PvdA-politicus en 'Europeaan' van het eerste uur. Idealistisch socialist, die in 1934 als jong econoom meewerkte aan het Plan van de Arbeid van SDAP en NVV. Als Tweede Kamerlid voor de PvdA jarenlang de constructieve opponent van minister Zijlstra. Was tijdens het kabinet-Cals fractievoorzitter. Verwekte opschudding met een veelvuldig verspreide brief over het huwelijk van prinses Beatrix. Toen Den Uyl hem was opgevolgd als fractievoorzitter weer 'gewoon' Tweede Kamerlid en ondervoorzitter van de Kamer. Stapte in 1971 over naar de Senaat, waarvan hij eveneens ondervoorzitter was. Enthousiast sportbeoefenaar.

PvdA, SDAP
in de periode 1946-1977: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK, lid Eerste Kamer, lid Europees Parlement (vóór 1979)

voornamen (roepnaam)

Gerard Marinus (Gerard)

personalia

geboorteplaats en -datum
Gouda, 17 oktober 1907

overlijdensplaats en -datum
Haastrecht, 28 augustus 1979

levensbeschouwing
  • Remonstrants (opgevoed)
  • geen godsdienst (later)

niet-kerkelijke levensbeschouwing
pacifist (aanvankelijk)

partij/stroming

partij(en)
  • SDAP (Sociaal-Democratische Arbeiderspartij), van 1931 tot 9 februari 1946
  • PvdA (Partij van de Arbeid), vanaf 9 februari 1946

hoofdfuncties en beroepen

  • adjunct-directeur Wetenschappelijk Bureau van de SDAP, van 1936 tot juli 1940
  • procuratiehouder bouwbedrijf "Nederhorst" te Gouda, van 1940 tot 1942
  • wetenschappelijk medewerker Stichting Bouwwezen, van 1942 tot 1945
  • secretaris Stichting van de Arbeid, van 1945 tot 1 januari 1947
  • lid tijdelijke gemeenteraad van Gouda, van november 1945 tot 7 september 1946
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 10 januari 1946 tot 4 juni 1946
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 16 augustus 1946 tot 27 juli 1948
  • lid gemeenteraad van Gouda, van 7 september 1946 tot 4 september 1962
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 21 december 1948 tot 10 mei 1971
  • lid Gemeenschappelijke Vergadering van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, van 10 september 1952 tot 1 januari 1958
  • lid Europees Parlement, van 1 januari 1958 tot 29 september 1965 (aangewezen door de Staten-Generaal)
  • fractievoorzitter PvdA Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 14 april 1965 tot 16 februari 1967
  • lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 11 mei 1971 tot 20 september 1977

partijpolitieke functies

  • fractievoorzitter PvdA gemeenteraad van Gouda, van 2 september 1946 tot 4 september 1962
  • lid curatorium WBS (Wiardi Beckman Stichting), van 1946 tot 1962
  • lid PvdA-commissie socialistisch werkplan 'De weg naar de vrijheid', 1951
  • lid partijbestuur PvdA, van 1964 tot 1966
  • lid fractiebestuur PvdA Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 21 februari 1967 tot 28 april 1971
  • voorzitter EEG-commissie PvdA, omstreeks 1969

nevenfuncties

  • tweede voorzitter SDSC (Bond van Sociaal-Democratische Studie Clubs), afdeling Amsterdam, van oktober 1931 tot 1933
  • voorzitter SDSC (Bond van Sociaal-Democratische Studie Clubs), afdeling Amsterdam, vanaf 1933
  • redacteur antimilitaristische blad "Fundament"
  • medewerker "De Socialistische Gids"
  • lid/secretaris Commissie van Advies voor de beroepsclassificatie, omstreeks 1946
  • lid curatorium Wetenschappelijk Bureau van het NVV (Nederlands Verbond van Vakverenigingen), van januari 1947 tot 1962
  • lid College van Rijksbemiddelaars, van 1 april 1949 tot 1 april 1956
  • lid Assemblee ad hoc in Straatsburg ter voorbereiding van een Europese Grondwet (Europees Statuut), van september 1952 tot maart 1953
  • lid Centrale Commissie voor de Statistiek, omstreeks 1967
  • lid Raadgevende Interparlementaire Beneluxraad, van juni 1969 tot 1977
  • lid Raadgevende Vergadering van de Raad van Europa en West-Europese Unie, van 4 oktober 1971 tot 1 september 1973
  • lid Noord-Atlantische Assemblée, van 1971 tot september 1977

afgeleide functies, presidia etc.
  • lid parlementaire delegatie naar Duitsland (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van februari 1950 tot maart 1950
  • ondervoorzitter vaste commissie voor Economische Zaken (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 17 september 1953 tot 16 november 1956
  • voorzitter vaste commissie voor Economische Zaken (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 16 november 1956 tot 16 september 1963
  • ondervoorzitter bijzondere commissie voor de ontwerp-Mijnwet Continentaal Plat (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 24 juni 1964 tot juli 1965
  • lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van april 1965 tot 20 september 1966
  • lid Presidium (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 23 februari 1967 tot 10 mei 1971
  • eerste ondervoorzitter Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 23 februari 1967 tot 10 mei 1971
  • voorzitter vaste commissie voor Economische Zaken (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 14 november 1967 tot 10 mei 1971
  • voorzitter bijzondere commissie voor de Nota ontwikkeling van het Noorden des Lands/herstructurering Zuid-Limburg (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 6 februari 1968 tot 10 mei 1971
  • plaatsvervangend voorzitter vaste commissie voor Buitenlandse Zaken (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 25 mei 1971 tot 20 september 1977
  • lid College van Senioren (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 18 september 1973 tot 20 september 1977
  • eerste ondervoorzitter Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 18 september 1973 tot 20 september 1977
  • plaatsvervangend voorzitter vaste commissie voor Defensie (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 20 maart 1973 tot 20 september 1977

opleiding

voortgezet onderwijs
  • Hogere Burgerschool te Arnhem
  • h.b.s., "Nederlandsch Lyceum" te 's-Gravenhage

academische studie
  • economie, Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam, van 1926 tot april 1935

activiteiten

als parlementariër
  • Was woordvoerder economische zaken van de PvdA-Tweede Kamerfractie. Hield zich ook bezig met Europese samenwerking.
  • Voerde in juli 1947 na de eerste politionele actie het woord. Hij sprak zich uit tegen het militaire optreden, maar verbond daaraan geen politieke consequenties
  • Voerde in 1949 het woord bij de behandeling van de ontwerp-Wet op de bedrijfsorganisatie
  • Interpelleerde op 3 april 1951 de ministers Van den Brink, Wemmers, Joekes en In 't Veld over het prijsbeleid
  • Interpelleerde op 21 februari 1952 de ministers Van den Brink en Joekes over het loon- en prijsbeleid
  • Was in 1957 één van de woordvoerders van zijn fractie bij de behandeling van het wetsvoorstel tot goedkeuring van het E.E.G.-verdrag
  • Interpelleerde op 19 februari 1959 samen met zijn fractiegenoot Van der Goes van Naters minister Luns over fraude met schroot
  • Interpelleerde op 4 maart 1959 minister Zijlstra over de crisis in de steenkolenmijnindustrie
  • Voerde in juni 1966 namens zijn fractie het woord bij de interpellatie-Bakker over de strafonderbreking van de Duitse oorlogsmisdadiger Lages
  • Interpelleerde op 25 maart 1969 minister De Block over mogelijke vestiging van een groot staalbedrijf op de Maasvlakte
  • Interpelleerde op 25 september 1969 minister De Block over de verlening van een overbruggingskrediet aan het Verolme-concern
  • Interpelleerde op 29 april 1970 de ministers Nelissen en Roolvink over de sluiting van de bedrijven Beckers en Beckers en Bongers te Bergen op Zoom en Ulft
  • Hield zich in de Eerste Kamer vooral bezig met Europese aangelegenheden en vrede en veiligheid (NAVO)

opvallend stemgedrag
  • Behoorde in 1946 tot de minderheid van zijn fractie die tegen een wetsvoorstel over tijdelijke benoeming van een regeringscommissaris in de gemeente Opsterland stemde. De gemeenteraad van Opsterland weigerde terugkeer van een 'gestaakte' burgemeester. Beel wilde hem eervol ontslaan, na eerst de staking te hebben opgeheven.
  • Stemde in 1956 als enige van zijn fractie tegen het voorstel om de werkzaamheden van de Parlementaire Enquêtecommissie 1940-1945 stop te zetten
  • In 1962 stemden hij en Van der Goes van Naters als enigen van hun fractie vóór een (verworpen) amendement-Van Someren/Versteeg over het geven van onderwijs in Grieks en Latijn in beide afdelingen van het gymnasium

wetenswaardigheden

algemeen
  • Had een groot aandeel bij de opstelling van het Plan van de Arbeid door SDAP en NVV
  • Behoorde in 1947/1948 tot de zgn. Nova Zembla-groep die zich verzette tegen militair optreden jegens de Republiek Indonesië
  • Behoorde in december 1948 tot de zes leden die in de PvdA-fractie tegen het besluit tot een tweede politionele actie in Indonesië stemde
  • Schreef in oktober 1965 een (vertrouwelijke) brief aan 73 verontruste sympathisanten van zijn partij, waarin hij uiteenzette waarom steun moest worden gegeven aan de goedkeuringswet voor het huwelijk van prinses Beatrix en dhr. Claus von Amsberg. Hij schreef onder meer dat Beatrix als koningin te verkiezen zou zijn boven Luns of De Quay als president. Hij verwees daarbij onder meer naar het omstreden oorlogsverleden van De Quay. De brief werd openbaar gemaakt door 'Het Parool' op 25 oktober 1965. Nam tijdens het debat over het wetsvoorstel op 10 november een aantal passages terug.

uit de privésfeer
  • Kwam uit een welgesteld milieu uit Gouda
  • Zijn vader was aannemer, wethouder van Gouda en lid van Provinciale Staten van Zuid-Holland. Hij overleed in 1928.
  • Zijn grootvader was wethouder van Gouda
  • Zijn ouders waren gescheiden; hij woonde bij zijn moeder in Arnhem en Voorburg

anekdotes en citaten
  • Verklaarde in de 'Nacht van Schmelzer' nadat Schmelzer zijn motie had ingediend: "dit kabinet zou geen knip voor de neus waard zijn, als het (...) deze motie niet in haar ware betekenis [nl. als motie van wantrouwen, red.] zou onderkennen".

verkiezingen
  • Werd in 1971 tot Eerste Kamerlid gekozen door Groep II: Gelderland, Overijssel, Groningen en Drenthe

woonplaats(en)/adres(sen)
  • Gouda, Jouberstraat 48, van 1940 tot 1964
  • Gouda, Zuider IJsseldijk 16, vanaf 1964

ridderorden
  • Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 29 april 1957
  • Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau, 19 april 1971

overige onderscheidingen en prijzen
ereburger van Gouda, 1977

verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
  • lid Studentencorps te Amsterdam (penningmeester)
  • lid dispuut "Beets"
  • lid SDSC (Bond van Sociaal-Democratische Studie Clubs), afdeling Amsterdam, vanaf 1931
  • lid Studenten Vredes Actie, vanaf 1931

hobby's
  • roeien op de Reeuwijkse plassen
  • skieën

publicaties/bronnen

publicaties
  • "De grote kans: de gemeenschappelijke Europese markt: radiolezingen voor de VARA-microfoon gehouden" (1957) (met anderen)
  • "'Het moet, het kan, op voor het Plan'(1935)", in: J. Bank en S. Temming, "Van brede visie tot smalle marge. Acht prominenten over de SDAP en de PvdA" (1981)

literatuur/documentatie
  • A.A. de Jonge, "Nederhorst, Gerard Marinus (1907-1979)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel V, 360
  • G. Voerman, "Nederhorst, Gerard Marinus", in: Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland, deel III, 151
  • F. van der Molen, "Wie is Wie in de Tweede Kamer?" (1970)

Biografisch Woordenboek(en)
  • biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland
  • biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Amsterdam, 23 december 1936

echtgeno(o)t(e)/partner
C. Pothuis, Caroline (Carrie)

kinderen
3 zoons

vader
H.J. Nederhorst, Hendrik Jan

geboorteplaats en/of -datum
Utrecht, 15 juni 1871

moeder
M.G. van Vreumingen, Maria Geertruida

geboorteplaats en/of -datum
Gouda, 17 februari 1871

broers en zusters
3 broers

beroep grootvader (vaderskant)
  • aannemer
  • wethouder van Gouda

familierelaties

Bovenstaande gegevens zijn ontleend aan het biografisch archief van het Parlementair Documentatiecentrum (PDC) van de Universiteit Leiden en betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was.
Aanvullingen en gemotiveerde correcties ontvangt PDC graag. U kunt hiervoor de "reageer-keuze" aan de rechterzijde van deze pagina gebruiken of uw aanvullingen per post sturen naar PDC, antwoordnummer 10801, 2501 BW Den Haag of per email aan info@biografieen.com.