Prins (prins Willem van Oranje) Willem I , graaf van Nassau, prins van Oranje

foto Prins (prins Willem van Oranje) Willem I , graaf van Nassau, prins van Oranjevergrootglas

'De Vader des Vaderlands', ook wel 'Willem de Zwijger'. Duitse prins uit Dillenburg uit een luthers geslacht, die aan het hof van de landvoogdes een katholieke opvoeding kreeg. Door erfenis en huwelijk breidden zijn bezittingen uit en werd hij prins van Orange. Gunsteling van de keizer en in 1559 stadhouder van Holland, Zeeland en Utrecht. Ontpopte zich echter als leider van het adellijke verzet en was voorstander van meer godsdienstvrijheid in de Nederlanden. Na overgang tot het protestantisme leidde hij de (militaire) opstand tegen de Katholieke (Spaanse) machthebbers. Drong echter wel steeds aan op tolerantie op godsdienstig gebied. Na in 1580 door Filips II in de ban te zijn gedaan vogelvrij. Overleefde in 1582 een aanslag in Antwerpen, maar werd in juli 1584 in Delft doodgeschoten.

in de periode 1559-1584: historische figuren

personalia

wijziging in naam en/of titulatuur
prins Wilhelm

geboorteplaats en -datum
Dillenburg, 24 april 1533

overlijdensplaats en -datum
Delft, 10 juli 1584 (vermoord)

plaats en datum bijzetting
Delft, 3 augustus 1584

levensbeschouwing
  • Luthers (van huis uit)
  • Rooms-Katholiek (opgevoed)
  • protestant, vanaf 1573

hoofdfuncties en beroepen

  • kolonel regiment te velde, vanaf 1551
  • opperbevelhebber keizerlijke leger aan de Franse grenzen
  • lid Raad van State, vanaf 17 november 1555
  • opperbevelhebber in Henegouwen, 1558
  • belast met overbrenging van de Rijksregaliën naar Rooms-koning Ferdinand, 1558
  • als gijzelaar naar het Franse hof gezonden na de Vrede van Cateau-Cambresis
  • voorzitter generale landraad
  • stadhouder van Holland, Zeeland en Utrecht, en van Bourgondië, van 9 augustus 1559 tot 1567
  • lid Raad van State, van 1559 tot 1567
  • stadhouder van Frans-Comté, van 1561 tot 1567
  • militair leider van de Opstand, vanaf 1568
  • stadhouder van Holland, vanaf 19 juli 1572 (erkenning op de Vrije Statenvergadering in Dordrecht)
  • ruwaard (stadhouder) van Brabant, vanaf 1577
  • luitenant-Gouverneur-Generaal van de Nederlanden, vanaf 1578
  • leider van de "Unie van Utrecht", vanaf 1579
  • stadhouder van Friesland, vanaf 1580

opleiding

overige opleidingen
  • privé-onderwijs (Latijn, Duits, Frans, Spaans, Italiaans, Nederlands, krijgskunde, diplomatie)

wetenswaardigheden

algemeen
  • Uit het feit dat de keizer (Karel V) bij diens troonsafstand in oktober 1555 op zijn arm leunde, kon worden afgeleid dat hij toen al over veel aanzien beschikte
  • Was in 1555 betrokken bij de vredesonderhandelingen in Cateau-Cambresis
  • Eén van de leiders van de Liga van Edelen, die zich keerden tegen kardinaal Granvelle. Deze moest in 1564 de Nederlanden verlaten.
  • Was niet direct betrokken bij de aanbieding van een Verzoekschrift door het Verbond der Edelen aan de landvoogdes in november 1565 tegen de geloofsvervolging
  • Keurde de beeldenstorm van augustus 1566 af
  • week uit in 1567 uit naar Dillenburg
  • Zijn zoon, Philips Willem, werd in 1568 door de hertog van Alva naar Spanje gezonden
  • Werd in 1568 leider van de Opstand tegen de koning. Ondernam in 1568 een (mislukte) poging om Brabant te veroveren. Moest zich terugtrekken naar Frankrijk (november 1568) en later naar Dillenburg (oktober 1569).
  • Kwam in 1572 in Enkhuizen aan, na de geslaagde inval in Brielle en Zeeland
  • Werd in 1580 door koning Philips II vogelvrij verklaard, waarna enkele mislukten aanslagen op zijn leven werden gepleegd. Overleefde in 1582 tenauwernood een op 18 maart door Jean Jauregui gepleegde moordaanslag.
  • In een door de hofprediker Villiers in 1580 geschreven Apologie verdedigde hij het recht op opstand tegen een vorst, die zich als tiran gedroeg
  • Werd op 10 juli 1584 in het Prinsenhof in Delft door pistoolschoten vermoord. De dader was François Guyon (Balthasar Gerards).
  • Na zijn dood werd in de Nieuwe Kerk in Delft een door Hendrick de Keyser ontworpen praalgraf gebouwd (gereedgekomen in 1621)

uit de privésfeer
  • Opvoeding in het R.K.-geloof onder toezicht van landvoogdes Maria van Hongarije vanaf augustus 1544 te Breda en Brussel
  • Zijn tweede echtgenote, Anna van Saksen, was protestants. Het huwelijk stuitte op bezwaren van kardinaal Granvelle, adviseur van landvoogdes Margaretha van Parma. Vanwege krankzinnigheid werd zij omstreeks 1571 opgesloten in Slot Beilstein.

pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen
  • 'Willem de Zwijger'
  • 'de Vader des Vaderlands'

woonplaats(en)/adres(sen)
  • Dillenburg
  • Brussel
  • Dillenburg, vanaf april 1567
  • in Holland, vanaf oktober 1572
  • in Zeeuwse en Hollandse steden, van augustus 1582 tot december 1583
  • Delft, voormalige Sint-Agathaklooster, vanaf december 1583

ridderorden
Ridder in de Orde van de Gulden Vlies, 1555

predicaten/adellijke titels
  • prins van Oranje, 1544
  • graaf van Buren, vanaf 1551
  • graaf van Lingen, vanaf 1551
  • graaf van Leerdam, vanaf 1551
  • baron van IJsselstein, vanaf 1551
  • graaf van Katzenelnbogen, vanaf 1559
  • graaf van Vianden, vanaf 1559
  • graaf van Diez, vanaf 1559
  • markies van Veere
  • markies van Bergen op Zoom
  • burggraaf van Antwerpen
  • baron van Breda
  • baron van Diest
  • baron van Cuyk

bezit van heerlijkheden
  • prinsdom Orange, vanaf 1544
  • bezittingen in de Nederlanden, Bourgondië en Frankrijk, vanaf 1544

publicaties/bronnen

publicaties
  • "De verantwoordinghe des princen van Orangien, teghen de valsche loghenen, daer mede sijn wedersprekers hem soecken t'onrechte te beschuldighen" (1568)
  • "Verklaringhe ende wtschrift des [...] heeren, heer Willem, prince van Oranien, etc. ende zijner excellentien nootsakelicken defensie teghen den duca de Alba" (1568)
  • "Lettres de Monseigneur le Prince d'Orange envoyées aux Provinces & villes des païs bas demeurées en l'Union généralle, sur le Traicté passé entre le Prince de Parme, & les Provinces desunies: avec la copie dudit Traitté" (1579)
  • "Apologie, ofte verantwoordinge des doorluchtigen ende hoogh-geboren vorsts ende heers, Wilhelm [...] teghen den ban [...]" (1580)
  • "Vertooch, gedaen aen mijne heeren de ghedeputeerde vande Staten generael, den ix. iannuarij, 1580"

literatuur/documentatie
  • P.J. Blok, "Willem de Eerste, prins van Oranje" (2 dln, 1919-1920)
  • A.A. van Schelven, "Willem van Oranje, een boek ter nagedachtenis van idealen en teleurstellingen" (1933)
  • N. Japikse, "Correspondentie van Willem den Eerste, prins van Oranje" (1934)
  • C.V. Wedgwood, "William the Silent" (Londen, 1944)
  • R. van Roosbroeck, "Willem de Zwijger" (1974)
  • A. Groendijk, "Willem de Zwijger" (1984)
  • G. Benedicti, "De krijgsdaden van Willem van Oranje" (1990)
  • K.W. Swart, A. Duke en R.P. Fagel, "Willem van Oranje en de Nederlandse Opstand 1572-1584" (1994)
  • A.P. Bijl, "Een Prince van Oraengien: portret van Willem van Oranje" (1995)
  • K.W. Swart, "Willem de Zwijger", in: C.A. Tamse (red.), "Nassau en Oranje in de Nederlandse geschiedenis" (Utrecht, 1996)
  • "Inventarisatie van de correspondentie van prins Willem I van Oranje" (R.G.P.)
  • L.P. Gachard, "Correspondance de Guillaume le Taciturne" (6 dln., 1850-1866)
  • Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek, dl. I

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
  • gehuwd te Buren, 8 juli 1551 (echtgenote overleden 20 febr. 1558)
  • gehuwd te Leipzig, 24 augustus 1561 (huwelijk ontbonden omstreeks 1571)
  • gehuwd te Brielle, 12 juni 1575 (echtgenote overleden 5 mei 1582)
  • gehuwd te Antwerpen, 12 april 1583

echtgeno(o)t(e)/partner
Anna gravin van Buren

2e echtgeno(o)t(e)/partner
Anna hertogin van Saksen

3e echtgeno(o)t(e)/partner
Charlotte de Bourbon

4e echtgeno(o)t(e)/partner
Louise de Coligny

kinderen
  • 1 dochter en 1 zoon (en 1 jong-gestorven kind) (uit eerste huwelijk)
  • 2 dochters en 1 zoon (en 2 jong-gestorven kinderen) (uit tweede huwelijk)
  • 6 dochters (uit derde huwelijk)
  • 1 zoon (uit vierde huwelijk)
  • 1 zoon (uit een onwettige verhouding)

vader
W. graaf von Nassau-Dillenburg, Wilhelm (Willem de Rijke)

moeder
J. gravin von Stolberg-Wernigerode, Juliana

Bovenstaande gegevens zijn ontleend aan het biografisch archief van het Parlementair Documentatiecentrum (PDC) van de Universiteit Leiden en betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was.
Aanvullingen en gemotiveerde correcties ontvangt PDC graag. U kunt hiervoor de "reageer-keuze" aan de rechterzijde van deze pagina gebruiken of uw aanvullingen per post sturen naar PDC, antwoordnummer 10801, 2501 BW Den Haag of per email aan info@biografieen.com.