Dr. H. (Hugo) Visscher

foto Dr. H. (Hugo) Visschervergrootglas

In het interbellum een bekend, maar niet onomstreden ARP-Tweede Kamerlid. Predikant en daarna door het kabinet-Kuyper benoemd tot hoogleraar theologie in Utrecht. Voorman van de Gereformeerde Bond in de Hervormde Kerk. Werd in 1922 Tweede Kamerlid. Nam vaak van de fractiemeerderheid afwijkende standpunten in. Antipapistisch en aanhanger van de Groot-Nederlandse gedachte. Kwam later in steeds conservatiever vaarwater en belandde uiteindelijk bij de NSB als adviseur van Mussert. Kuyper omschreef hem als 'de man met de geuzenkop'.

ARP
in de periode 1922-1936: lid Tweede Kamer

voornaam (roepnaam)

Hugo (Hugo)

personalia

geboorteplaats en -datum
Zwolle, 12 oktober 1864

overlijdensplaats en -datum
Alkmaar, 17 mei 1947

begraafplaats en -datum
Delft, begraafplaats "Jaffa", 22 mei 1947

levensbeschouwing
  • Hervormd: orthodox
  • Hervormd (lid Gereformeerde Bond tot verbreiding en verdediging van de Waarheid in de Nederlandse Hervormde (Gereformeerde) Kerk), van februari 1906 tot 1 juli 1937

partij/stroming

stroming(en)
nationaal-socialistisch (in de jaren '40)

partij(en)
  • ARP (Anti-Revolutionaire Partij), tot 30 november 1935
  • CNA (Christelijk-Nationale Actie), vanaf 23 november 1935 (groepering die erop gericht was alle Gereformeerde partijen te verenigen)

hoofdfuncties en beroepen

  • kandidaat-predikant, Nederlandse Hervormde Kerk te Zwolle, 1891
  • predikant Nederlandse Hervormde Kerk te Sintjohannesga (Frl.), van 8 maart 1891 tot 1 januari 1894
  • predikant Nederlandse Hervormde Kerk te Zegveld, van 12 april 1894 tot 19 april 1896
  • predikant Nederlandse Hervormde Kerk te Delft, van 19 april 1896 tot 28 april 1901
  • predikant Nederlandse Hervormde Kerk te Ouderkerk aan den IJssel, van 5 mei 1901 tot november 1903
  • hoogleraar godsdienstgeschiedenis, godsdienstwijsbegeerte, zedenkunde en tot 1913 geschiedenis der leer aangaande God, Rijksuniversiteit Utrecht, van 15 februari 1904 tot 1 oktober 1931 (benoemd 30 oktober 1903)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 25 juli 1922 tot 1 januari 1936
  • bijzonder hoogleraar 'kennis der Gereformeerde levens- en wereldbeschouwing', Rijksuniversiteit Utrecht, van 1 oktober 1931 tot mei 1945 (vanwege de Gereformeerde Bond tot verspreiding en verdediging van de waarheid in de Nederlandse Hervormde (Gereformeerde) Kerk)
  • bijzonder hoogleraar 'Gereformeerde Godgeleerdheid', Rijksuniversiteit Leiden, van maart 1933 tot mei 1945 (vanwege de Gereformeerde Bond tot verspreiding en verdediging van de waarheid in de Nederlandse Hervormde (Gereformeerde) Kerk)
  • adviseur schoolzaken en eredienst van NSB-leider Mussert, vanaf 1943

partijpolitieke functies

  • lid Centraal Comité van ARP-kiesverenigingen, van 1905 tot 1916
  • assessor Centraal Comité van ARP-kiesverenigingen, van 1911 tot mei 1916

lijsttrekkerschap etc.
  • lijstaanvoerder ARP Tweede Kamerverkiezingen 1929 (in de kieskring Utrecht)
  • lijsttrekker CNA Tweede Kamerverkiezingen 1937

nevenfuncties

  • redacteur "Gereformeerd Weekblad", van 1896 tot oktober 1940 (oprichter)
  • lid bestuur "Vereeniging voor middelbaar en handelsonderwijs op Gereformeerde Grondslag", vanaf mei 1901
  • lid hoofdbestuur Gereformeerde Bond tot verbreiding en verdediging van de Waarheid in de Nederlandse Hervormde (Gereformeerde) Kerk, van februari 1906 tot 8 januari 1909 (mede-oprichter, oorspronkelijk 'tot vrijmaking der Nederlandse Hervormde Kerken')
  • lid Schoolraad voor Scholen met den Bijbel, van 1913 tot 1917
  • vicevoorzitter Vereniging voor Gereformeerd schoolonderwijs
  • ondervoorzitter Nederlandsche Antropologische Vereeniging, omstreeks 1938
  • lid bestuur talloze charitatieve organisaties

opleiding

lager-/basisonderwijs
  • regulier en privé onderwijs

voortgezet onderwijs
  • gymnasium te Zwolle, van 1881 tot 1886

academische studie
  • godgeleerdheid (gepromoveerd op dissertatie), Rijksuniversiteit Leiden, van 14 oktober 1886 tot 5 oktober 1894 (cum laude; deed in 1890 proponentsexamen)

activiteiten

als parlementariër
  • Hield zich in de Tweede Kamer met uiteenlopende zaken bezig, maar in het bijzonder met onderwijs
  • Onttrok zich in 1925 aan de stemming over het amendement-Kersten inzake het gezantschap bij de Paus. De overige leden van de ARP-fractie (de eveneens afwezige Duymaer van Twist uitgezonderd) stemden tegen.
  • Bestreed in 1928 het initiatiefwetsvoorstel van zijn fractiegenoot Zijlstra om de leerlingenschaal voor kleinere scholen te verlagen

opvallend stemgedrag
  • Behoorde in 1922 tot de minderheid van zijn fractie die bij de tweede lezing van grondwetsherziening tegen hoofdstuk III (Staten-Generaal) stemde.
  • In 1925 stemden hij en Duymaer van Twist als enigen van hun fractie tegen de ontwerp-Zuiderzeesteunwet
  • In 1926 stemden hij en Schouten als enigen van hun fractie tegen het wetsvoorstel tot goedkeuring van het Verdrag met België
  • Stemde in 1928 als enige van zijn fractie tegen een (verworpen) voorstel om subsidie te geven aan de Katholieke Handels-Hogeschool in Tilburg
  • Behoorde in 1928 tot de minderheid van zijn fractie die tegen een wijziging van de Wet op de Indische Staatsregeling stemde, waardoor er een gelijk aantal inheemse en Europese leden kwam
  • Stemde in 1928 als enige van zijn fractie tegen een (verworpen) wetsvoorstel om de invoerrechten op aardewerk te verhogen, ter bescherming van de keramische industrie
  • Stemde in 1929 als enige van zijn fractie tegen een wetsvoorstel tot wijziging van de Ziektewet
  • In 1930 stemden hij en Beumer als enigen van hun fractie tegen de ontwerp-Winkelsluitingswet. Hij maakte bezwaren tegen het wetsontwerp vanwege het in zijn ogen te centralistische karakter ervan.
  • Behoorde in 1932 met Schouten en De Wilde tot de minderheid van zijn fractie die tegen een wetsvoorstel stemde over een korting van 3 procent op de salarissen van gemeentepersoneel
  • Stemde in 1935 als enige van zijn fractie tegen het wetsvoorstel inzake het verbindend en onverbindend verklaren van CAO's

wetenswaardigheden

algemeen
  • Werd in 1903 tot hoogleraar benoemd door Kuyper buiten de voordracht om
  • Kwam enkele malen in conflict met de ARP over de regeringspolitiek, onder andere over de sociale politiek en de samenwerking met de rooms-katholieken.
  • Maakte vanaf eind 1926 geen deel uit van de A.R.-Kamerclub, vanwege een conflict over het Verdrag met België. Hij vond dat de voorstem van het overgrote deel van de A.R.-fractie voortkwam uit 'Roomse' invloed en schreef hierover in november 1926 een artikel in "De Amsterdammer". De Kamerclub keurde dat op 7 december af, met name omdat daarmee kritiek werd uitgeoefend op voorzitter Heemskerk. Pas na gedwongen intrekking van die beschuldiging kreeg hij in 1929 een plaats op de ARP-kandidatenlijst.
  • Was volgens De Wilde/Smeenk geen ijverig Kamerlid

uit de privésfeer
  • Zijn dochter was gehuwd met een zoon van P.C. 't Hooft, Tweede en Eerste Kamerlid
  • Werd na negen maanden voorarrest op 10 oktober 1945 door het Tribunaal in Arnhem vanwege zijn leeftijd ontslagen van verdere rechtsvervolging. Hem werd wel het actief en passief kiesrecht ontnomen.
  • Zijn vader was timmerman en koopman in aardappelen

pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen
"De man met de geuzenkop" (door Kuyper in 1912 zo genoemd bij het 40-jarig bestaan van "De Standaard")

woonplaats(en)/adres(sen)
  • Zwolle, tot maart 1891
  • Sintjohannesga, van 1891 tot 1894
  • Zegveld, van 1894 tot 1896
  • Delft, van 1896 tot 1901
  • Ouderkerk aan de IJssel, van 1901 tot 1903
  • Huis ter Heide, omstreeks 1925 en nog in 1931
  • Nijmegen, van 1938 tot 1945
  • Alkmaar, van 1945 tot 1947

verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
lid Kultuurkamer, vanaf 1941

publicaties/bronnen

publicaties
  • "Guilielmus Amesius. Zijn leven en werken" (dissertatie, 1894)
  • "De oorsprong der religie" (oratie, 1904)
  • "Stemmen uit de wolk der getuigen" (3 delen, 1905-1907)
  • "Religie en gemeenschap bij natuurvolken I" (1907) (in 1911 in het Duits vertaald)
  • "Naar eer en staat" (brochure, 1916) (tegen de brochure van Anema c.s. over leiding en leider van de ARP)
  • "Het Paradijsprobleem" (1927)
  • "Het Calvinisme en de tolerantie-politiek van Prins Willem van Oranje" (inaugurele rede, 1933)
  • "Ondergang van de Republiek der Vereenigde Nederlanden" (1943)

literatuur/documentatie
  • J.A. de Wilde en C. Smeenk, "Het volk ten baat. De geschiedenis van de AR Partij", 344-345, 525-526 en 655-656
  • P.J. Oud, "Het Jongste Verleden" deel II, 272-274
  • B.J. Wiegeraad, "Hugo Visscher (1864-1947). Een calvinist op eigen houtje" (1991)
  • W. Slagter, "Visscher, Hugo (1864-1947)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel IV, 525
  • A. de Groot, "Visscher, Hugo", in: Biografisch lexicon voor de geschiedenis van het Nederlands protestantisme, deel 3, 373

Biografisch Woordenboek(en)
  • biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland
  • biografie opgenomen in Biografisch Lexicon voor de geschiedenis van het Nederlands Protestantisme

archivalia
  • brievencollectie-H. Visscher, Historisch Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme
  • dossier-Visscher, RIOD

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Heino, 3 maart 1891

echtgeno(o)t(e)/partner
G. Lindeboom, Gerridina

kinderen
1 zoon en 2 dochters (1 dochter jong gestorven)

vader
D.J. Visscher, Derk Jan

geboorteplaats en/of -datum
Zwolle, 6 juni 1829

moeder
A. Bolmeijer, Antonia

geboorteplaats en/of -datum
Zwolle, 19 augustus 1833

Bovenstaande gegevens zijn ontleend aan het biografisch archief van het Parlementair Documentatiecentrum (PDC) van de Universiteit Leiden en betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was.
Aanvullingen en gemotiveerde correcties ontvangt PDC graag. U kunt hiervoor de "reageer-keuze" aan de rechterzijde van deze pagina gebruiken of uw aanvullingen per post sturen naar PDC, antwoordnummer 10801, 2501 BW Den Haag of per email aan info@biografieen.com.