Dr. J. (Jan) Schouten

foto Dr. J. (Jan) Schoutenvergrootglas

Bijna veertig jaar lid van de Tweede Kamer voor de ARP en drieëntwintig jaar de zeer dominante fractie- en partijvoorzitter, wiens wil in de fractie wet was. Zoon van een haringvisser uit Maassluis die al op jonge leeftijd ging werken. Subliem product van de Gereformeerde Jongelingsvereniging en typische mannenbroeder. Autodidact. Was in Rotterdam enige tijd wethouder. Fractievoorzitter van de ARP in de Tweede Kamer vanaf de jaren dertig en opvolger van Colijn . Tijdens de bezetting moedig, karaktervast en onverzettelijk. Overleefde het beruchte kamp Mauthausen en zei in 1945 tegen Wilhelmina: ik ben niet veranderd. Ageerde met zijn krachtige, sonore stemgeluid tegen de Indië-politiek van de kabinetten-Beel en -Drees. Hield de ARP na de oorlog lange tijd in isolement. Verliet in 1956 de politiek en was nog drie jaar staatsraad.

ARP
in de periode 1918-1959: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK, lid Raad van State

Voornaam (roepnaam)

Johannes (Jan)

Personalia

wijziging in naam en/of titulatuur
  • J. Schouten, van 12 augustus 1883 tot 24 februari 1950
  • Dr. J. Schouten, vanaf 24 februari 1950 (nadat aan hem door de Vrije Universiteit te Amsterdam een eredoctoraat was verleend)

geboorteplaats en -datum
Maassluis, 12 augustus 1883

overlijdensplaats en -datum
Rotterdam, 9 september 1963

levensbeschouwing
Gereformeerd

Partij/stroming

partij(en)
ARP (Anti-Revolutionaire Partij)

Hoofdfuncties/beroepen

  • schippersknecht op schip van zijn vader (voer eenmaal mee op de logger 'De Onafhankelijkheid')
  • werkzaam in bloemisterij te Maassluis, 1901 (van zijn oom Nicolai)
  • werkzaam in boekhandel-drukkerij te Maassluis, van 1903 tot 1907
  • administrateur en privédocent boekhouden, vanaf 1908
  • lid gemeenteraad van Rotterdam, van 8 juni 1916 tot 1 september 1931 (in 1916-1919 voor het kiesdistrict Rotterdam I)
  • lid Provinciale Staten van Zuid-Holland, van 24 oktober 1917 tot 4 juli 1939 (in 1917-1919 voor het kiesdistrict Rotterdam II)
  • directeur N.V. Rotterdamsche Boaz Bank, vanaf 1917 (nog in 1939)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 22 oktober 1918 tot 3 juli 1956
  • lid politieke hoofdredactie "De Standaard", antirevolutionair dagblad voor Nederland, van 10 november 1920 tot 1 april 1922
  • wethouder (van financiën en bedrijven) van Rotterdam, van 9 april 1925 tot 21 april 1927
  • waarnemend fractievoorzitter ARP Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 15 mei 1933 tot 1 juni 1933
  • fractievoorzitter ARP Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 15 mei 1933 tot 14 juni 1956
  • fractievoorzitter ARP Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 1 juni 1933 tot 14 juni 1956
  • lid Raad van State, van 1 december 1956 tot 1 september 1958 (benoemd bij K.B. van 24 november 1956)

gevangenschap/internering
  • gevangenschap strafgevangenis te Rotterdam, 8 juni 1942 (korte tijd)
  • geïnterneerd concentratiekamp Amersfoort, van juni 1942 tot 8 december 1942
  • geïnterneerd strafgevangenis te Scheveningen, van 1 april 1943 tot april 1944
  • geïnterneerd concentratiekamp Sachsenhausen, van april 1944 tot januari 1945
  • geïnterneerd concentratiekamp Mauthausen, van januari 1945 tot 5 mei 1945

Activiteiten

als parlementariër
  • Was woordvoerder economische zaken van de ARP-Tweede Kamerfractie. Voerde in de jaren twintig en dertig ook het woord over onder meer koloniale aangelegenheden, ambtenarensalarissen en financiën.

opvallend stemgedrag
  • In 1921 stemden hij en Smeenk als enigen van hun fractie vóór het wetsontwerp herziening van de Leerplichtwet
  • Behoorde in 1922 tot de minderheid van zijn fractie die bij de eerste lezing van grondwetsherziening tegen hoofdstuk III (Staten-Generaal) en de additionele artikelen stemde. Stemde ook bij de tweede lezing tegen.
  • In 1926 stemden hij en Visscher als enigen van hun fractie tegen het wetsvoorstel tot Goedkeuring van het Verdrag met België
  • Behoorde in 1932 met De Wilde en Visscher tot de minderheid van zijn fractie die tegen een wetsvoorstel stemde over een korting van 3 procent op de salarissen van gemeentepersoneel
  • Diende in februari 1949 een motie van wantrouwen in tegen het Indiëbeleid van het kabinet-Drees/Van Schaik. De motie kreeg alleen steun van ARP, SGP en Welter.
  • Stemde in 1954 als enige van zijn fractie tegen het wetsvoorstel Aanvaarding van een statuut voor het Koninkrijk. Voerde bij het debat hierover wel namens zijn fractie het woord.

Wetenswaardigheden

uit de privésfeer
  • Zijn vader was haringvisser
  • Na de dood van zijn vader was zijn moeder eigenares van een manufacturenwinkel

Publicaties/bronnen

publicaties
"Partijformatie en partijgroepering" (1945)

literatuur/documentatie
  • K. Groen, "Johannes Schouten 1883-12 augustus 1958", in: Bene meritus. Bundel opstellen uit dankbaarheid opgedragen aan Doctor Johannes Schouten (Kampen, 1958)
  • A.W. Abspoel, "Van Binnen- en Buitenhof" (1956), 56
  • J. Wildschut, "Dr. Johannes Schouten, 1883-1963", in: Rotterdams Jaarboekje (1964), 224
  • J.A. van Bennekom, "Dr. Jan Schouten. Een onverzettelijk Christen-politicus", in: C. Bremmer (red.), "Personen en momenten uit de geschiedenis van de Antirevolutionaire Partij" (1980)
  • D.F.J. Bosscher, "Schouten, Johannes (1883-1963)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel II, 503
  • Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld (1938)
  • P.J. Oud, "Het Jongste Verleden", deel I, 27

Uitgebreide versie

uitgebreide versie

In het digitale biografisch archief van PDC, partner van het Montesquieu Instituut, is een uitgebreide versie van deze pagina aanwezig met bijvoorbeeld partijpolitieke functies, maatschappelijke nevenfuncties, opleiding en wetenswaardigheden. Laat het ons weten als u daar belangstelling voor heeft.

Op bovenstaande tekst en gegevens zijn auteursrechten van PDC van toepassing; overname, in welke vorm dan ook, is zonder expliciete goedkeuring niet toegestaan. Ook de afbeeldingen zijn niet rechtenvrij.

De biografieën betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was. PDC ontvangt graag gemotiveerde aanvullingen of correcties.