Mr.dr. D. (Dirk) Fock

foto Mr.dr. D. (Dirk) Fockvergrootglas

Vooraanstaande liberale staatsman uit de eerste helft van de twintigste eeuw. Was advocaat en provinciebestuurder en kwam in 1901 voor een Rotterdams district in de Tweede Kamer. Had grote belangstelling voor koloniale vraagstukken en werd in het kabinet-De Meester minister van Koloniën. Keerde in 1913 terug in de Kamer na Gouverneur van Suriname te zijn geweest. In 1917 volgde hij Borgesius op als Kamervoorzitter. Dat ambt bekleedde hij met veel gezag en met strakke hand wist hij de vaak lastige communistische en links-socialistische afgevaardigden in de hand te houden. In 1921 Landvoogd van Nederlands-Indië en in dat ambt conservatief en vrij kleurloos. Bleef tot op hoge leeftijd politiek actief als partijvoorzitter en lid van de Eerste Kamer. Bekritiseerde toen zijn opvolger als Gouverneur-Generaal, De Graeff .

Vrijheidsbond , Liberale Unie
in de periode 1901-1935: lid Tweede Kamer, voorzitter Tweede Kamer, lid Eerste Kamer, fractievoorzitter EK, minister, Gouverneur-Generaal van Nederlands-Indië, Gouverneur van Suriname

Voornaam (roepnaam)

Dirk (Dirk)

Personalia

geboorteplaats en -datum
Wijk bij Duurstede, 19 juni 1858

overlijdensplaats en -datum
's-Gravenhage, 17 oktober 1941

levensbeschouwing
Doopsgezind

Partij/stroming

partij(en)
  • Liberale Unie, tot april 1921
  • Liberale Staatspartij "De Vrijheidsbond", vanaf april 1921

lid tussentijds gevormde fractie(s)
Vooruitstrevend-Liberale Kamerclub, van 2 december 1902 tot juni 1905

Hoofdfuncties/beroepen

  • advocaat en procureur te Semarang, van 1880 tot januari 1881
  • advocaat en procureur te Batavia, van 14 januari 1881 tot 1898
  • advocaat te Rotterdam, vanaf 1899
  • lid Provinciale Staten van Zuid-Holland, van 6 november 1900 tot 17 augustus 1905 (voor het kiesdistrict Rotterdam III)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 17 september 1901 tot 17 augustus 1905 (voor het kiesdistrict Rotterdam I)
  • lid gemeenteraad van Rotterdam, van 1 september 1903 tot 23 februari 1905
  • lid Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland, van 17 februari 1905 tot 17 augustus 1905
  • minister van Koloniën, van 17 augustus 1905 tot 12 februari 1908
  • Gouverneur van Suriname, van 10 augustus 1908 tot 1 juli 1911 (benoemd bij K.B. van 11 mei 1908)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 16 september 1913 tot 14 oktober 1920 (in 1913-1918 voor het kiesdistrict Haarlem)
  • voorzitter Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 25 januari 1917 tot 8 oktober 1920
  • Gouverneur-Generaal van Nederlands-Indië, van 24 maart 1921 tot 6 september 1926 (benoemd bij K.B. van 28 september 1920)
  • lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 17 september 1929 tot 17 september 1935
  • fractievoorzitter 'Vrijheidsbond', Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 20 september 1932 tot 17 september 1935

ambtstitel
  • minister van staat, van 24 augustus 1928 tot 17 oktober 1941

Activiteiten

als parlementariër
  • Sprak als Tweede Kamerlid hoofdzakelijk over koloniale aangelegenheden
  • Voerde in de Eerste Kamer regelmatig het woord over koloniale zaken en over onderwerpen op economisch gebied

als bewindspersoon (beleidsmatig)
  • Bevorderde als minister het onderwijs in Nederlands-Indië

als bewindspersoon (wetgeving)
  • Bracht in 1906 een wet tot stand tot wijziging van het Regerings-Reglement voor Nederlands-Indië betreffende de rechtspraak in Nederlands-Indië. Algemene verordeningen (ordonanties) over het privaat-, straf- en procesrecht moeten voor alle bevolkingsgroepen van Indië het in Nederland geldende recht volgen. Afwijking hiervan (en derhalve handhaving van de adat) voor inlandse groepen is echter toegestaan.

Wetenswaardigheden

niet-aanvaarde politieke functies
  • lid Tweede Kamer, 1905 (niet aangenomen in verband met zijn benoeming tot minister)

Publicaties/bronnen

publicaties
"Iets over artikel 23 der wet van 12 juli 1855 Staatsblad no. 102" (dissertatie, 1880)

literatuur/documentatie
  • D. Hans, "Mr. D. Fock", in: "Parlementsfilm" (z.j.)
  • F. van Anrooij, "Fock, Dirk (1858-1941)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel I, 184
  • Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld (1938)
  • Onze Afgevaardigden, 1901, 1905, 1913
  • Ned. Patriciaat, 1917
  • F. van Anrooij, "Groeiend wantrouwen. Onderwijsbeleid in Nederlands Indië onder gouverneur-generaal D. Fock (1921-1926) (diss. Universiteit Utrecht)

Uitgebreide versie

uitgebreide versie

In het digitale biografisch archief van PDC, partner van het Montesquieu Instituut, is een uitgebreide versie van deze pagina aanwezig met bijvoorbeeld partijpolitieke functies, maatschappelijke nevenfuncties, opleiding en wetenswaardigheden. Laat het ons weten als u daar belangstelling voor heeft.

Op bovenstaande tekst en gegevens zijn auteursrechten van PDC van toepassing; overname, in welke vorm dan ook, is zonder expliciete goedkeuring niet toegestaan. Ook de afbeeldingen zijn niet rechtenvrij.

De biografieën betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was. PDC ontvangt graag gemotiveerde aanvullingen of correcties.