Mr.dr. D. (Dirk) Fock

foto Mr.dr. D. (Dirk) Fock
Naar de grotere foto (verschijnt in een nieuw venster)
bron: RKD

Vooraanstaande liberale staatsman uit de eerste helft van de twintigste eeuw. Was advocaat en provinciebestuurder en kwam in 1901 voor een Rotterdams district in de Tweede Kamer. Had grote belangstelling voor koloniale vraagstukken en werd in het kabinet-De Meester minister van Koloniën. Keerde in 1913 terug in de Kamer na Gouverneur van Suriname te zijn geweest. In 1917 volgde hij Goeman Borgesius op als Kamervoorzitter. Dat ambt bekleedde hij met veel gezag en met strakke hand wist hij de vaak lastige communistische en links-socialistische afgevaardigden in de hand te houden. In 1921 Landvoogd van Nederlands-Indië en in dat ambt conservatief en vrij kleurloos. Bleef tot op hoge leeftijd politiek actief als partijvoorzitter en lid van de Eerste Kamer. Bekritiseerde toen zijn opvolger als Gouverneur-Generaal, De Graeff.

Vrijheidsbond, Liberale Unie
in de periode 1901-1935: lid Tweede Kamer, voorzitter Tweede Kamer, lid Eerste Kamer, fractievoorzitter EK, minister, Gouverneur-Generaal van Nederlands-Indië, Gouverneur van Suriname

Inhoudsopgave van deze pagina:


1.

Personalia

voornamen (roepnaam)
Dirk (Dirk)

geboorteplaats en -datum
Wijk bij Duurstede, 19 juni 1858

overlijdensplaats en -datum
's-Gravenhage, 17 oktober 1941

2.

Partij/stroming

partij(en)
  • Liberale Unie, tot april 1921
  • Liberale Staatspartij "De Vrijheidsbond", vanaf april 1921

lid tussentijds gevormde fractie(s)
Vooruitstrevend-Liberale Kamerclub, van 2 december 1902 tot juni 1905

3.

Hoofdfuncties/beroepen (11/14)

  • lid Provinciale Staten van Zuid-Holland, van 6 november 1900 tot 17 augustus 1905 (voor het kiesdistrict Rotterdam III), opmerking: gekozen 31-10-1900
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 17 september 1901 tot 17 augustus 1905 (voor het kiesdistrict Rotterdam I)
  • lid gemeenteraad van Rotterdam, van 1 september 1903 tot 23 februari 1905, opmerking: gekozen 15-08
  • lid Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland, van 17 februari 1905 tot 17 augustus 1905, opmerking: opvolger van G.J. Goekoop
  • minister van Koloniën, van 17 augustus 1905 tot 12 februari 1908
  • Gouverneur van Suriname, van 10 augustus 1908 tot 1 juli 1911 (benoemd bij K.B. van 11 mei 1908)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 16 september 1913 tot 14 oktober 1920 (in 1913-1918 voor het kiesdistrict Haarlem)
  • voorzitter Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 25 januari 1917 tot 8 oktober 1920
  • Gouverneur-Generaal van Nederlands-Indië, van 24 maart 1921 tot 6 september 1926 (benoemd bij K.B. van 28 september 1920)
  • lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 17 september 1929 tot 17 september 1935
  • fractievoorzitter 'Vrijheidsbond', Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 20 september 1932 tot 17 september 1935

ambtstitel
  • minister van staat, van 24 augustus 1928 tot 17 oktober 1941 (t.g.v. verjaardag koningin)

U ziet een selectie van de loopbaan. In de uitgebreide versie is de gehele loopbaan in te zien.

4.

Partijpolitieke functies

In de uitgebreide versie is een overzicht van partijpolitieke functies opgenomen.

5.

Nevenfuncties (2/12)

  • lid curatorium "Het Nederlandsch Lyceum" te 's-Gravenhage, van 1927 tot 1941
  • voorzitter Raad van Toezicht Vereeniging voor Luchtbescherming, vanaf januari 1937

afgeleide functies, presidia etc. (2/13)
  • lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 19 september 1933 tot 28 juni 1934
  • lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 20 december 1934 tot 19 maart 1935

comités van aanbeveling, erefuncties etc.
  • erelid Indisch Genootschap, omstreeks 1926
  • erevoorzitter Nederlandse Vereeniging voor den Volkszang, afdeling 's-Gravenhage

U ziet een selectie van de nevenfuncties. In de uitgebreide versie is een overzicht van nevenfuncties in te zien.

6.

Opleiding

In de uitgebreide versie is een overzicht van de opleiding(en) opgenomen.

7.

Activiteiten

als parlementariër
  • Sprak als Tweede Kamerlid hoofdzakelijk over koloniale aangelegenheden
  • Voerde in de Eerste Kamer regelmatig het woord over koloniale zaken en over onderwerpen op economisch gebied

als bewindspersoon (beleidsmatig)
  • Benoemde kort na zijn aantreden als minister zijn voorganger Idenburg tot Gouverneur van Suriname
  • Bevorderde als minister het onderwijs in Nederlands-Indië

als bewindspersoon (wetgeving)
  • Bracht in 1906 een wet tot stand tot wijziging van het Regerings-Reglement voor Nederlands-Indië betreffende de rechtspraak in Nederlands-Indië. Algemene verordeningen (ordonanties) over het privaat-, straf- en procesrecht moeten voor alle bevolkingsgroepen van Indië het in Nederland geldende recht volgen. Afwijking hiervan (en derhalve handhaving van de adat) voor inlandse groepen is echter toegestaan.

8.

Wetenswaardigheden

algemeen (3/4)
  • Werd op 24 januari 1917 als eerste kandidaat op de voordracht voor het Tweede Kamervoorzitterschap geplaatst. Hij kreeg 55 van de 63 stemmen. Werd op 27 september 1918 opnieuw eerste kandidaat. Kreeg toen 63 van de 98 stemmen. Op J.H.A. Schaper werden 21 stemmen uitgebracht.
  • Verliet in april 1919 de voorzittersstoel om deel te kunnen nemen aan een debat over de Indische begroting. Hij had namelijk kritiek op het beleid van Gouverneur-Generaal Van Limburg Stirum, die de pas opgerichte Volksraad grotere invloed op het bestuur wilde geven en ook verdere bestuurshervormingen voorstond.
  • Trad als Gouverneur-Generaal krachtig op tegen de nationalisten en bracht de financiën van Nederlands-Indië op orde

verkiezingen (3/5)
  • Versloeg in 1913 jhr. D.E. van Lennep (chu) na herstemming
  • Versloeg in 1917 M.C. van Wijhe (sdp) en Z. Kamerling (comité anti-grondwetsherziening)
  • Werd in 1929 tot Eerste Kamerlid gekozen door Groep I: Noord-Brabant, Zeeland, Utrecht en Limburg

niet-aanvaarde politieke functies
  • lid Tweede Kamer, 1905 (niet aangenomen in verband met zijn benoeming tot minister)

U ziet een selectie van wetenswaardigheden. In de uitgebreide versie is een overzicht van wetenswaardigheden opgenomen.

9.

Publicaties van/over

literatuur/documentatie (6/7)
  • D. Hans, "Mr. D. Fock", in: "Parlementsfilm" (z.j.)
  • F. van Anrooij, "Fock, Dirk (1858-1941)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel I, 184
  • Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld (1938)
  • Onze Afgevaardigden, 1901, 1905, 1913
  • Ned. Patriciaat, 1917
  • F. van Anrooij, "Groeiend wantrouwen. Onderwijsbeleid in Nederlands Indië onder gouverneur-generaal D. Fock (1921-1926) (diss. Universiteit Utrecht)

Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland

In de uitgebreide versie is een overzicht van publicaties opgenomen.

10.

Familie/gezin

In de uitgebreide versie zijn, indien bekend, de familierelaties opgenomen.

11.

Uitgebreide versie

Speciaal voor de verkiezingen voor de Tweede Kamer zijn de biografieën van alle kansrijke (volgens de peilingen) kandidaten in uitgebreide vorm raadpleegbaar op parlement.com.

Voor de overige ruim 5000 biografieën geldt het volgende:

In het digitale biografisch archief van de Stichting PDC, partner van het Montesquieu Instituut, is een uitgebreide versie aanwezig met bijvoorbeeld partijpolitieke functies, maatschappelijke nevenfuncties, parlementaire activiteiten, opleiding en wetenswaardigheden. Voorlopig is het beschikbaar stellen van uitgebreide biografieën, en/of daarop gebaseerde statistische gegevens, opgeschort. Wilt u een uitgebreide biografie inzien? Laat het ons weten als u daar belangstelling voor heeft.


Op bovenstaande tekst en gegevens zijn auteursrechten van PDC van toepassing; overname, in welke vorm dan ook, is zonder expliciete goedkeuring niet toegestaan. Ook de afbeeldingen zijn niet rechtenvrij.

De biografieën betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was. PDC ontvangt graag gemotiveerde aanvullingen of correcties.