F. Domela Nieuwenhuis

foto F. Domela Nieuwenhuis
bron: Het Leven/Spaarnestad/HGvN

De grote voorman van de revolutionair socialisten aan het eind van de negentiende eeuw. Was aanvankelijk luthers predikant, maar verliet in 1879 de kerk. Als redacteur van 'Recht voor Allen' veroordeeld wegens majesteitsschennis. In 1888 met steun van Kuypers 'kleine luyden' door het district Schoterland tot Tweede Kamerlid gekozen. Vroeg daar aandacht voor de grote sociale noden. Keerde zich later van de parlementaire democratie af en kwam in anarchistisch vaarwater terecht. Werd door zijn aanhangers als een soort apostel beschouwd; zijn portret hing in menig arbeiderswoning. Zijn begrafenis in Amsterdam in 1919 werd door tienduizenden arbeiders bijgewoond.

SDB
in de periode 1888-1891: lid Tweede Kamer

Inhoudsopgave van deze pagina:


1.

Voornaam

Ferdinand

2.

Personalia

opmerkingen over de naam en/of titel
Bij K.B. van 10 juli 1859, nr. 78 werd toegestaan de naam 'Domela' toe te voegen aan de achternaam 'Nieuwenhuis'

geboorteplaats en -datum
Amsterdam, 31 december 1846

overlijdensplaats en -datum
Hilversum, 18 november 1919

3.

Partij/stroming

partij(en)
  • SDB (Sociaal-Democratische Bond) (verboden door de Hoge Raad in 1894)
  • Socialistenbond, van 1894 tot 1897 (na zijn uittreden verloor de bond steeds meer leden, tot in 1900 de laatste afdelingen zich aansloten bij de SDAP)

4.

Hoofdfuncties/beroepen (3/8)

  • gevangenschap te Utrecht, van 19 januari 1887 tot 31 augustus 1887 (kreeg gratie)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 1 mei 1888 tot 15 september 1891 (voor het kiesdistrict Schoterland)
  • redacteur "De Vrije Anarchist", van 2 april 1897 tot 1918

U ziet een selectie van de loopbaan. In de uitgebreide versie is de gehele loopbaan in te zien.

5.

Partijpolitieke functies (0/2)

In de uitgebreide versie is een overzicht van partijpolitieke functies opgenomen.

6.

Nevenfuncties

  • publicist "De Werkmansbode", orgaan van het Algemeen Nederlandsch Werkliedenverbond, vanaf 1877 (vanaf juli 1878 vaste rubriek sociale brieven)
  • organisator propagandacursus, van 1877 tot 1878 (hieruit kwam later de afdeling 's-Gravenhage van de SDB voort)

7.

Opleiding

In de uitgebreide versie is een overzicht van de opleiding(en) opgenomen.

8.

Activiteiten

als parlementariër (2/6)
  • Stemde in november 1890 als enige tegen het ontwerp-Adres van rouwbeklag dat na het overlijden van koning Willem III door de Tweede Kamer aan koningin Emma werd gezonden
  • Interpelleerde in 1891 minister Ruijs van Beerenbroek over een werkstaking in Enschede

In de uitgebreide versie is een overzicht van opvallend stemgedrag opgenomen.

9.

Wetenswaardigheden

algemeen (3/7)
  • Werd in 1886 veroordeeld tot een jaar gevangenisstraf wegens majesteitsschennis vanwege het artikel "De Koning komt". Hij zat zeven maanden in de gevangenis in Utrecht en kreeg toen gratie.
  • Liet zich in 1891 met tegenzin weer kandidaat stellen, maar werd bij herstemming verslagen door M.W.F. Treub (rad.). Om Domela ter wille te zijn bedankte die in overleg met het kiescomité van de Friesche volkspartij, die hem kandidaat had gesteld. Bij de verkiezingen die toen nodig waren, werd overigens een liberaal gekozen.
  • Na 1893 bestrijder van de parlementaire sociaaldemocratie en voorman van de anarchisten

uit de privésfeer (3/11)
  • Zijn broer Jacob was hoogleraar straf- en strafproces aan de Rijksuniversiteit Groningen (1884-1906) en Statenlid voor de CHU in Noord-Holland en Groningen
  • Zijn vader was predikant en hoogleraar aan het Evangelisch-Luthers Seminarie
  • Grootmoeder was Duitse en moeder van Engelse afkomst

anekdotes en citaten
  • Wees in maart 1891 een uitnodiging voor een koninklijk diner af met een schrijven aan koningin-regentes Emma. Hij verklaarde daarin, dat de reden voor zijn weigering was, meer nog dan het niet kunnen of willen voldoen aan de voorwaarde om in kostuum te verschijnen, dat hij niet aan een 'weelderigen disch' wilde aanzitten, terwijl hij wist dat duizenden het allernoodzakelijke misten "om den mond open te houden van vrouw en kinderen zonder dat (er) iets werd gedaan om in dien nood te voorzien".

verkiezingen
  • Versloeg in 1888 in het kiesdistrict Schoterland B.H. Heldt (lib.) en L.W. de Vries (a.r.); bij herstemming werd hij gekozen met steun van de antirevolutionairen
  • Was in 1888 ook Tweede Kamerkandidaat in de districten Amsterdam en Groningen

pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen
"Us Ferlosser" (bijnaam die de Friese veenarbeiders hem gaven)

U ziet een selectie van wetenswaardigheden. In de uitgebreide versie is een overzicht van wetenswaardigheden opgenomen.

10.

Familie/gezin

In de uitgebreide versie zijn, indien bekend, de familierelaties opgenomen.

11.

Uitgebreide versie

In het digitale biografisch archief van PDC, partner van het Montesquieu Instituut, is een uitgebreide versie van deze pagina aanwezig met bijvoorbeeld partijpolitieke functies, maatschappelijke nevenfuncties, opleiding en wetenswaardigheden. Laat het ons weten als u daar belangstelling voor heeft.


Op bovenstaande tekst en gegevens zijn auteursrechten van PDC van toepassing; overname, in welke vorm dan ook, is zonder expliciete goedkeuring niet toegestaan. Ook de afbeeldingen zijn niet rechtenvrij.

De biografieën betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was. PDC ontvangt graag gemotiveerde aanvullingen of correcties.