Raad van State - Hoofdinhoud

De Raad van State adviseert regering en parlement over wetgeving en bestuur en is de hoogste algemene bestuursrechter. Voorzitter van de Raad van State is de Koning, maar de dagelijkse leiding ligt in de handen van de vicepresident. Sinds 1 februari 2012 is dat mr. Piet Hein Donner.

Per 1 september 2010 is de Wet herstructurering Raad van State in werking getreden. Die bracht geen wijziging in de taken en bevoegdheden van de Raad, maar wijzigde wel de organisatie. De Raad van State bestaat nu uit Raad, Afdeling Advisering en Afdeling Bestuursrechtspraak.

De Raad van State bestaat uit de vicepresident en maximaal tien leden, en daarnaast uit staatsraden en staatsraden in buitengewone dienst. De leden van de Raad zijn altijd tevens lid van één van beide Afdelingen of van beide Afdelingen.

Staatsraden worden benoemd in de Afdeling advisering, Afdeling bestuursrechtspraak of in beide. Het aantal dubbelbenoemingen (in beide Afdelingen) is beperkt tot maximaal tien. Bij de uitvoering van taken is er geen onderscheid tussen leden en staatsraden.

Een lid van de Afdeling bestuursrechtspraak dat eerder betrokken was bij advisering over wetgeving die een rol speelt bij een voorliggend geschil, mag niet deelnemen aan de behandeling van dat geschil.

De Raad doet zelf aanbevelingen voor de benoeming van leden, staatsraden en staatsraden in buitengewone dienst. Zij worden benoemd door de regering. Zij moeten aftreden bij het bereiken van de leeftijd van 70 jaar.

In de Afdeling advisering heeft ook zitting koningin Máxima (maar zij is daarvan geen lid).

Op basis van overgangsrecht blijven zittende leden van de Volle Raad (dat was voorheen de naam van de vergadering van de 'gewone' leden van de Raad van State) lid van de (nieuwe) Raad. Het maximale aantal van tien leden wordt daarom vooralsnog overschreden.

De Raad van State (RvS) heeft een adviserende en een rechtsprekende functie. De Afdeling advisering adviseert de regering en het parlement over wetgeving en bestuur. De Afdeling Bestuursrechtspraak spreekt recht in hoogste instantie in geschillen tussen de burger en overheid, bijvoorbeeld als een burger het niet eens is met een beslissing van een gemeente of provincie.

De Raad is belast met het doen van aanbevelingen voor de benoeming van leden en staatsraden en voor benoeming van secretaris en ambtenaren. Verder is de Raad belast met de eventuele waarneming van het koninklijk gezag op grond van artikel 38 van de Grondwet. In bijzondere gevallen, als de Koning bijvoorbeeld daartoe niet in staat is en de opvolging onzeker, neemt de Raad van State het koninklijk gezag waar. In de jaren tachtig van de negentiende eeuw heeft de Raad van State tweemaal deze taak moeten vervullen.

De Afdeling advisering wordt door de regering gehoord als adviseur over alle wetsvoorstellen, AMvB's en belangrijke internationale verdragen. Ook de Tweede en Eerste Kamer kunnen de Afdeling om voorlichting verzoeken. Bij het advies let de Afdeling advisering van de Raad op de beleidsmatige, de juridische en de wetstechnische kwaliteit, om vervolgens een eindoordeel over het voorstel te geven. De regering beantwoord het advies met een zogenoemd Nader Rapport. De regering kan naar aanleiding van dit advies wijzigingen aanbrengen, of het wetsvoorstel onveranderd bij de Tweede Kamer indienen.

Adviezen en voorlichting over wetgeving zijn in principe openbaar.

De Raad van State is een Hoog College van Staat, net als de Algemene Rekenkamer en de Nationale Ombudsman, en wordt gefinancierd door de overheid. De Koning is grondwettelijk voorzitter, maar neemt geen deel aan de werkzaamheden. De dagelijkse leiding van de RvS berust bij de vicepresident.

Op 1 oktober 1531 stelde Keizer Karel V de Raad van State voor de Nederlanden in als Conseil d'Etat, die bestond uit de voornaamste edellieden uit de streek, leden van de hoge geestelijkheid en een aantal juristen. De Raad moest adviseren over de regering, veiligheid en de verdediging van de lage landen. Sinds begin 17e eeuw kreeg de Raad van State echter steeds meer een uitvoerende taak, met name bij het beheer van de defensie en bij het bestuur van de Generaliteitslanden (de gebieden die geen zelfstandige provincie waren). De Raad van State was vanaf 1588 ondergeschikt aan de Staten-Generaal. In 1795, na de Bataafse omwenteling, werd deze Raad van State opgeheven.

In 1795 werd een Comité tot de algemene zaken van het bondgenootschap te lande (Comité te Lande) ingesteld, dat min of meer als opvolger van de Raad van State gold. Behalve met defensie en financiën hield dat college zich ook bezig met het opstellen van een plan voor een Nationale Vergadering. In 1798 werd het Comité opgeheven. In 1805 riep de nieuwe Grondwet een Staatsraad in het leven, die over alle wetsvoorstellen advies moest uitbrengen. Ook onder Lodewijk Napoleon bestond een Staatsraad. De koning was voorzitter van de Staatsraad, maar kon door een vicepresident worden vervangen.

In 1814 kreeg de Staatsraad opnieuw de naam Raad van State. Dat is opnieuw het advieslichaam voor de koning over wetgeving en andere bestuurszaken. Behalve benoemde leden, kunnen ook de erfprins (kroonprins) en andere prinsen zitting krijgen in de Raad.

De Grondwet van 1848 omschreef de RvS als adviseur van de regering. De Wet op de Raad van State van 1861 (de eerste wet die samenstelling, taak en werkwijze van de Raad regelt) bepaalt dat de koning de Raad niet kan raadplegen buiten de ministers om. Sindsdien wordt het voorzitterschap uitgeoefend door de vicepresident van de Raad en zit de koning alleen nog bij ceremoniële vergaderingen voor.

Door de Grondwetsherziening van 1887 kreeg de Raad van State een taak op het gebied van de administratieve rechtspraak; er werd een afdeling geschillen van bestuur ingesteld.

In 1962 kwam er een Wet beroep administratieve beschikkingen (Wet Bab). Hierdoor werd beroep mogelijk tegen besluiten van de centrale overheid. Als beroepsorgaan werd de Kroon aangewezen, die daartoe de afdeling geschillen van bestuur van de Raad van State moest horen.

Door de Wet administratieve rechtspraak overheidsbeschikkingen (Wet Arob) die in 1976 in werking trad, werd er bij de Raad van State een afdeling rechtspraak ingesteld. Burgers kregen hierdoor de mogelijkheid om zowel tegen besluiten van de centrale overheid als tegen besluiten van lagere overheden in beroep te gaan. Niet de Kroon, maar de afdeling rechtspraak van de Raad van State doet daarover uitspraak. De wet verving de Wet beroep administratieve beschikkingen.

In 1985 oordeelde het Europese Hof dat het Kroonberoep, waarbij de Kroon beslist na advies van de Afdeling Geschillen van de RvS, niet in overeenstemming was met de Europese mensenrechtenconventie. Die zegt dat de behandeling van rechtszaken door een van het bestuur onafhankelijk gerecht moet gebeuren, en de Kroon is dat niet. In 1994 werd het Kroonberoep helemaal afgeschaft en de Afdeling Geschillen en de Afdeling Rechtspraak werden samengevoegd tot de Afdeling Bestuursrechtspraak.

Vanwege de combinatie van twee staatsrechtelijke functies: advisering van de regering over wetsvoorstellen, en tevens beslissen over geschillen tussen burger en overheid, rees rond 2000 de vraag of de Afdeling Bestuursrechtspraak vrij stond tegenover wetten waarover de Raad zelf had geadviseerd. Om tot een striktere scheiding van advisering en bestuursrechtspraak te komen, werd in 2010 de Wet herstructurering Raad van State tot stand gebracht.

De Raad van State telt ten hoogste tien gewone leden, en daarnaast staatsraden en staatsraden in buitengewone dienst. Vicepresident is mr. Piet Hein Donner. Hij is tevens voorzitter van de Afdeling advisering Mr. J.E.M. Polak is voorzitter van de Afdeling Bestuursrechtspraak.

staatsraden, voorzover lid van de afdeling Advisering