Stemmen in het buitenland

Nederlanders in het buitenland kunnen sinds 1983 van hun stemrecht voor de Tweede Kamerverkiezingen en voor de Europese verkiezingen gebruik maken.

Deze mogelijkheid is er alleen voor stemgerechtigden:

  • die buiten Nederland wonen
  • die in het buitenland werken, maar hun woonplaats in Nederland hebben.

De mogelijkheid bestaat dus niet voor vakantiegangers. Die kunnen iemand anders een volmacht geven. In de toekomst kan ook een kiezer die om andere redenen (zoals studie) langdurig in het buitenland verblijft per brief stemmen. Deze verandering is onderdeel van het wetsvoorstel tot wijziging van de kieswet, waarmee op 2 juli 2013 werd ingestemd door de Eerste Kamer. De nieuwe kieswet moet het eenvoudiger maken voor Nederlanders in het buitenland om te stemmen.

Om van het stemrecht gebruik te maken moet de buitenlandse kiezer geregistreerd staan bij de gemeente Den Haag. Daarbij geeft de kiezer aan of hij in Nederland, per volmacht of per brief wil stemmen. Als experiment was het bij de Tweede Kamerverkiezing van 2006 mogelijk via internet te stemmen.

Een initiatiefwetsvoorstel (initiatiefvoorstel-Taverne) om stemmen per internet mogelijk te maken, is juni 2016 door de Tweede Kamer verworpen.

Registratie en aanvraag

Een verzoek tot registratie kan worden gedaan vanaf zes maanden tot zes weken voor de verkiezingen bij de consulaire post waaronder de woonplaats van verzoeker valt. In september 2016 heeft de Eerste Kamer een wet aangenomen waardoor permanente registratie mogelijk is. Kiesgerechtigden in het buitenland hoeven dan niet iedere keer voor verkiezingen een aanvraag tot registratie te doen.

De consulaire posten sturen het verzoek door naar de burgemeester van Den Haag. Onderhoudt het land waar de kiezer zijn woonplaats heeft geen diplomatieke betrekkingen met Nederland, dan moet het verzoek rechtstreeks worden gericht aan burgemeester en wethouders van Den Haag. De burgemeester van Den Haag toetst of de verzoeker kiesgerechtigd is en of de feitelijke woonplaats buiten Nederland is.

Kiezers die hun woonplaats in Nederland hebben moeten zich via de gemeente waar zij staan ingeschreven laten registreren. Deze gemeente zal dan Den Haag inlichten die voor de verdere afwikkeling zorg draagt.

Op basis van deze gegevens houdt Den Haag een bestand bij. Formulieren voor registratie worden dan de volgende keer automatisch toegestuurd aan de kiesgerechtigden die in het bestand zijn opgenomen. Dit betekent overigens niet dat zij ook kiesgerechtigd zijn. Iedere keer moet opnieuw een verzoek tot registratie worden gedaan.

Tegelijk met het verzoek voor registratie geeft de stemgerechtigde aan hoe die wil stemmen. Dat kan op drie manieren:

  • stemmen in Nederland (als de stemgerechtigde toevallig in Nederland is)
  • stemmen per volmacht
  • stemmen per brief

Vanaf de Europese Verkiezingen van 2014 is het mogelijk om het stembiljet per e-mail te ontvangen. Deze moet echter wel per post worden teruggestuurd. Ook kunnen kiezers voor het eerst een vervangend briefstembewijs aanvragen en mogen kiezers in het buitenland met rood, zwart, blauw of groen schrijfgerei stemmen.

Inwoners van de BES-eilanden (Bonaire, Saba en Sint Eustatius ) worden voor de Europese verkiezingen beschouwd als kiezer in het binnenland. Ze ontvangen automatisch per post een stempas. Inwoner van Aruba, Curaçao of Sint Maarten worden bij de Europese Verkiezingen daarentegen beschouwd als kiezer in het buitenland. Kiezers op deze eilanden moeten zich eerst registreren om te kunnen stemmen.

Stemmen in Nederland of per volmacht

Wie (toevallig) in Nederland verblijft op de dag van verkiezingen kan in Nederland stemmen. De kiezer ontvangt dan een kiezerspas waarmee hij in elk stembureau in Nederland zijn stem kan uitbrengen.

Ook is het mogelijk iemand te machtigen die in Nederland is en stemgerechtigd is. Bij de aanvraag moet de gemachtigde worden aangewezen.

Stemmen per brief

Nadat is vast komen te staan wie per brief mag stemmen stuurt de burgemeester van Den Haag naar de briefstemmers:

  • een stembiljet
  • een aan de burgemeester van Den Haag geadresseerde retourenvelop
  • het briefstembewijs, met een door de kiezer te ondertekenen verklaring dat hij of zij het stembiljet persoonlijk heeft ingevuld
  • een handleiding.

Nadat de kiezer het stembiljet heeft ingevuld, stuurt hij of zij het stembiljet en het briefstembewijs in de retourenvelop terug. De burgemeester van Den Haag moet de briefstemmen op de dag van de verkiezingen voor 15.00 hebben ontvangen en overhandigt deze aan het speciale briefstembureau in Den Haag. Vanaf de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2014 is het mogelijk het stembiljet per e-mail te ontvangen.

via een briefstembureau in den vreemde

Naast een briefstembureau in Den Haag kunnen ook in diplomatieke en consulaire posten briefstembureaus ingericht worden. Als er in een land buiten de Europese Unie bij de vorige verkiezingen meer dan 500 briefstemmers waren, is in dat land een briefstembureau wettelijk verplicht. Ook op de Antillen en op Aruba en Curaçao is een briefstembureau in het kabinet van de Gouverneur verplicht.

De burgemeester van Den Haag verstuurt de verzoeken om per bief te mogen stemmen naar het briefstembureau. Ook verstuurt hij of zij direct de stembescheiden naar de briefstemmers, maar de retourenvelop is gericht aan de voorzitter van het briefstembureau. De briefstemmer stuurt zijn stembiljet en zijn briefstembewijs in de retourenvelop naar het briefstembureau. Na het tellen van de stemmen geeft het briefstembureau de uitslag dppr aan de burgemeester van Den Haag.

garantie stemgeheim

Omdat het door de briefstemmer ondertekende briefstembewijs samen met het stembiljet in de retourenvelop zit, zou het stemgeheim in het geding kunnen zijn. Daarom moet een wettelijk vastgelegde procedure worden gevolgd die het stemgeheim, ook bij blanco en ongeldige stemmen, garandeert.

De voorzitter opent de retourenvelop, en haalt het stemrechtbewijs en het stembiljet zonder dit te openen er uit. Hij controleert of de handtekening van het briefstembewijs overeenkomt met de handtekening van het verzoek om per brief te stemmen. Deze verzoeken heeft hij immers van de burgemeester van Den Haag ontvangen. Vervolgens overhandigt hij het dichtgevouwen stembiljet aan het tweede lid van het stembureau. Deze tekent aan dat de briefstemmer heeft gestemd en overhandigt het dichtgevouwen aan het derde lid van het stembureau. Deze steekt het stembiljet, dichtgevouwen, in de stembus.

In de volgende gevallen is de briefstem ongeldig:

  • de retourenvelop bevat niet zowel een stembiljet als een briefstembewijs
  • de retourenvelop bevat twee stembiljetten
  • het briefstembewijs is niet door de briefstemmer ondertekend

Zodra de voorzitter van het stembureau heeft geconstateerd dat een stem ongeldig is, stopt hij of zij het dichtgevouwen stembiljet en het briefstembewijs terug in de retourenvelop en verzegelt die.


Meer over