(Mede)wetgeving Tweede Kamer

De Tweede Kamer is medewetgever. Dat komt tot uiting in diverse parlementaire rechten. De Tweede Kamer stemt over alle wetsvoorstellen, bepaalt mede de tekst van wetsvoorstellen en Tweede Kamerleden kunnen zelf een wetsvoorstel indienen. Dankzij het recht om wetsvoorstellen te wijzigen, heeft de Tweede Kamer ook invloed op de begroting. De Tweede Kamer moet het doen van uitgaven toestaan en kan begrotingsposten verhogen of verlagen.

Bij verdragen heeft de Kamer de mogelijkheid om te vragen om uitdrukkelijke goedkeuring. Dit geldt eveneens voor belangrijke plannen op het gebied van de ruimtelijke ordening (de zogenaamde pkb's, planologische kernbeslissingen) en bij uitvoeringsmaatregelen (algemene maatregelen van bestuur).

Sinds 2004 kunnen Tweede Kamerleden tevens een initiatiefnota uitbrengen, waarmee zij een maatschappelijk probleem op de politieke agenda kunnen plaatsen. Dit kan later tot wetgeving leiden.

Aannemen of verwerpen van wetsvoorstellen

Ieder wetsvoorstel komt bij de Tweede Kamer in stemming. Dat gebeurt soms zonder dat er in de Kamer over gesproken is, maar soms ook na een uitgebreide schriftelijke en mondelinge behandeling. Dat is afhankelijk van de omvang en betekenis van het wetsvoorstel. Soms wordt alleen een klein onderdeel van een wet vanwege technische redenen gewijzigd. Dan is uitvoerige behandeling niet nodig. Als de Tweede Kamer zonder debat stemt over een wetsvoorstel spreken we van een hamerstuk.

Een wetsvoorstel wordt na aanneming doorgestuurd naar de Eerste Kamer, die het wetsvoorstel eveneens bespreekt en er ook over stemt.

Aannemen of verwerpen artikelen of onderdelen wetsvoorstellen

Voordat een wetsvoorstel in stemming komt, wordt ook gestemd over alle onderdelen van het wetsvoorstel. Ingewikkelde wetsvoorstellen bestaan soms uit tientallen onderdelen en artikelen. Het kan voorkomen dat een bepaald onderdeel of artikel van een wetsvoorstel wordt verworpen, maar dat het wetsvoorstel zelf wel wordt aangenomen.

Recht van amendement

De Tweede Kamer heeft sinds de Grondwetsherziening van 1848 het recht van amendement, dat wil zeggen de mogelijkheid wijzigingen (verbeteringen) aan te brengen in een voorliggend wetsvoorstel. Ieder Kamerlid heeft het recht amendementen in te dienen. Een amendement kan worden ingediend zodra een wetsvoorstel in handen van een commissie is gesteld tot aan het moment dat het voorstel wordt aangenomen of verworpen.

Budgetrecht

Het samenstel van parlementaire rechten op het gebied van de Rijksbegroting wordt budgetrecht of begrotingsrecht genoemd. Zo moeten begrotingswetsvoorstellen (wijzigingsvoorstellen daarvoor) worden goedgekeurd door de Tweede en Eerste Kamer. Het kabinet is het parlement ook achteraf verantwoording schuldig over het gevoerde begrotingsbeleid. In tegenstelling tot de Eerste Kamer kan de Tweede Kamer de begrotingen ook zelf wijzigen (amenderen).

Recht van initiatief

Tweede Kamerleden hebben het recht om zelf een voorstel voor een wet aan de Tweede Kamer aan te bieden: het recht van initiatief. Een dergelijk voorstel wordt op vrijwel dezelfde wijze behandeld als wetsvoorstellen die door de regering worden ingediend. Belangrijk verschil is dat de initiatiefnemers het voorstel in de Tweede en de Eerste Kamer verdedigen.

Goedkeuring van verdragen

Internationale verdragen worden door de regering gesloten. In de regel komt het parlement daar niet direct bij te pas. Zij worden stilzwijgend goedgekeurd. Voor sommige verdragen geldt dat altijd instemming van het parlement nodig is. Bovendien kan eenvijfde deel van de Tweede of Eerste Kamer de regering binnen dertig dagen uitdrukkelijke goedkeuring vragen. In dat laatste geval dient de regering een voorstel voor een zogenaamde goedkeuringswet in.

Een voorstel voor een goedkeuringswet wordt op dezelfde wijze als andere wetsvoorstellen door beide Kamers behandeld. Wijzigingen (amendering) van het verdrag zijn overigens niet mogelijk.

Goedkeuring Structuurvisie en AMvB's

Belangrijke plannen op het gebied van de ruimtelijke ordening worden opgenomen in een voorgenomen Structuurvisie. De Tweede Kamer kan binnen vier weken na het verschijnen daarvan vragen om openbare behandeling. Een recent voorbeeld is de Structuurvisie Windenergie op land.

Ook bij uitvoeringsbesluiten van bepaalde wetten (algemene maatregelen van bestuur) geldt soms de mogelijkheid voor de Tweede Kamer om te vragen om uitdrukkelijke goedkeuring. Als daarom wordt gevraagd, dient de regering een speciaal goedkeuringswetsvoorstel in.

Ontwikkeling parlementaire rechten

historische ontwikkeling rechten

jaar

rechten

1815

recht om wetsvoorstellen te verwerpen

 

recht om wetsvoorstellen in te dienen (recht van initiatief)

 

budgetrecht, tienjarige begroting

 

opmaken nominatie voor Hoge Raad

 

opmaken nominatie voor Algemene Rekenkamer

1840

budgetrecht, tweejarige begroting

1848

recht om wetsvoorstellen te wijzigen (recht van amendement)

 

budgetrecht, jaarlijkse begroting

 

recht op inlichtingen (inclusief vragenrecht en recht van interpellatie)

1868

vertrouwensregel: kabinet/minister moet aftreden na opzeggen vertrouwen*

1887

verdediging initiatiefvoorstel in Eerste Kamer door indiener(s)

1939

kabinet kan niet optreden tegen wens Kamer*

1982

verkiezing Nationale ombudsman

1987

individueel inlichtingenrecht

2000

recht op informatie over vredesmissies (artikel 100-procedure)

  • ongeschreven staatsrecht

Meer over