Dr. J.C. (Jan) Terlouw

Foto Dr. J.C. (Jan) Terlouw Natuurkundige, jeugdboekenschrijver en D66-voorman; na Van Mierlo hét gezicht van D66. In 1971 Tweede Kamerlid en in 1973 fractievoorzitter. Wist in 1976 zijn partij te redden en vervolgens naar electoraal succes te leiden. Vicepremier en minister van Economische Zaken in het tweede kabinet-Van Agt. Botste toen vaak met zijn collega-minister Den Uyl en kwam zowel binnen als buiten zijn partij onder vuur te liggen. Werd in 1982 met tegenzin weer lijsttrekker, maar verdween na de voor D66 teleurstellende verkiezingen enige jaren van het politieke toneel. In 1991 de eerste D66-Commissaris van de Koningin en later nog vier jaar senator. Kalme, vriendelijke domineeszoon, die als de verpersoonlijking van 'het redelijke alternatief' (de slogan van zijn partij) bekendstond en door velen werd getypeerd als 'de ideale schoonzoon'.

D66
in de periode 1971-2003: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK, lid Eerste Kamer, minister, viceminister-president, Commissaris van de Koning(in)

voornamen (roepnaam)

Jan Cornelis (Jan)

personalia

geboorteplaats en -datum
Kamperveen (Ov.), 15 november 1931

levensbeschouwing
geen godsdienst

partij/stroming

partij(en)
D66 (Democraten 1966), vanaf januari 1967

hoofdfuncties en beroepen

  • onderzoeker FOM (Fundamenteel Onderzoek der Materie), instituut voor plasmafysica, van 1958 tot 1971 
  • onderzoeker MIT (Massachusetts Institute of Technology) te Cambridge, (Mass., VS), van 1960 tot 1962 
  • onderzoeker RIT (Royal Institute of Technology) te Stockholm (Zweden), van 1965 tot 1966 
  • lid gemeenteraad van Utrecht, van 1 september 1970 tot 11 mei 1971 
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 11 mei 1971 tot 11 september 1981 
  • fractievoorzitter D'66 Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 1 september 1973 tot 11 september 1981 
  • minister van Economische Zaken en viceminister-president, van 11 september 1981 tot 4 november 1982 
  • secretaris-generaal van de CEMT (Conferentie van Europese Ministers van Vervoer), van mei 1983 tot 1 november 1991 
  • Commissaris van de Koningin in Gelderland, van 1 november 1991 tot 1 december 1996 
  • lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 8 juni 1999 tot 10 juni 2003 

partijpolitieke functies

vorige
  • voorzitter programmacommissie D66, gemeenteraadsverkiezingen in Utrecht, van januari 1967 tot januari 1970 
  • fractievoorzitter D66 gemeenteraad van Utrecht, van juni 1971 tot mei 1971 
  • politiek leider D66, van 1 september 1973 tot 8 september 1982 
  • vicefractievoorzitter D66 Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 8 juni 1999 tot 10 juni 2003 

lijsttrekkerschap etc.
  • lijsttrekker D'66 Tweede Kamerverkiezingen 1977, van 5 februari 1977 tot 25 mei 1977 
  • lijsttrekker D66 Tweede Kamerverkiezingen 1981, van 21 februari 1981 tot 26 mei 1981 
  • lijsttrekker D66 Tweede Kamerverkiezingen 1982, van 17 juli 1982 tot 8 september 1982 

nevenfuncties

huidige
  • lid bestuur Stichting "Trustee Achmea Hypotheekbank" 
  • voorzitter Raad van Commissarissen "Aquanet" 
  • voorzitter PeGo (Platform energietransitie Gebouwde Omgeving), vanaf maart 2006 

vorige
  • voorzitter Stichting WIKOR (muzische vorming van de jeugd) 
  • voorzitter parlementaire conferentie over de Rijnproblematiek te 's-Gravenhage, 24 en 25 februari 1977 
  • lid Raadgevende Interparlementaire Beneluxraad, vanaf juni 1973 
  • voorzitter Toneelgroep "De Appel" 
  • lid curatorium Internationale School voor Wijsbegeerte 
  • lid raad van advies "Twente Computerland" 
  • lid Raad voor Verkeer en Waterstaat, vanaf 1 oktober 1992 
  • voorzitter vaste commissie personenvervoer, Raad voor de Verkeer en Waterstaat, vanaf 1 oktober 1992 
  • voorzitter Stichting Lezen, van februari 1994 tot 1 februari 2001 
  • voorzitter bestuur ECN (Energie Onderzoek Centrum Nederland) te Petten, van december 1995 tot 2005 
  • voorzitter bestuur SVn (Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse Gemeenten), van 1996 tot 1 maart 2006 
  • lid Raad van Commissarissen N.V. "Enertel", vanaf september 1996 
  • voorzitter Centraal bestuur "InnovatieCentra Netwerk", vanaf 1 januari 1997 
  • voorzitter schippersvereniging "Koninklijke Schuttevaer", van februari 1997 tot mei 2005 
  • lid Raad van Commissarissen "Nedcon Groep" te Doetinchem, van 8 april 1997 tot 2000 
  • lid Raad van Advies NOvAA (Nederlandse Orde van Administratie-Accountants), van 1997 tot 2000 
  • voorzitter Raad van Comissarissen "Gelredome" te Arnhem, van 1998 tot februari 2000 
  • voorzitter Nederlandse Leprastichting, van 1998 tot december 2007 
  • lid jury Anne Vondelingprijs 1998 
  • bijzonder hoogleraar grootstedelijke problematiek (Wibautleerstoel), Universiteit van Amsterdam, vanaf maart 1997 
  • voorzitter Stichting "Syntens", organisatie voor innovatiestimulering, vanaf 1998 
  • lid Gezondheidsraad, vanaf 1 januari 2001 
  • voorzitter commissie bioterrorisme, Gezondheidheidsraad 
  • voorzitter Raad van Commissarissen "Nedcon Groep" te Doetinchem, vanaf 2000 
  • voorzitter commissie organisatie maatschappelijk debat over biotechnologie, van januari 2001 tot januari 2002 
  • voorzitter adviescommissie orgaandonaties 
  • voorzitter begeleidingscommissie burger en milieubeleid, vanaf februari 2003 
  • bijzonder hoogleraar communicatie, Universiteit van Tilburg, van september 2003 tot september 2004 (Leonardo-leerstoel) 
  • voorzitter Nationaal Platform Zalmherstel, vanaf juni 2003 
  • voorzitter bestuur "Actiz", tot 1 januari 2007 
  • adviseur Universiteiten Utrecht en Maastricht over de 'foute' fysicus Debye, 2007 
  • voorzitter Commissie "AedesCode", tot augustus 2008 
  • voorzitter commissie van wijze mannen voor de problemen ronde de bouw van het Groninger Forum, 2011 

afgeleide functies, presidia etc.
  • voorzitter vaste commissie voor Kernenergie (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 19 juni 1973 tot 24 januari 1978 
  • plaatsvervangend lid Presidium (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 12 december 1974 tot 8 juni 1977 
  • ondervoorzitter bijzondere Commissie Onderzoek aanschaffingsbeleid defensiematerieel en de controle daarop (COAC) (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 30 september 1976 tot 16 april 1980 (ingesteld n.a.v. de Lockheed-affaire) 
  • voorzitter bijzondere commissie voor de Waddenzee (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 8 februari 1977 tot 11 september 1981 
  • voorzitter bijzondere commissie voor het Structuurschema Landinrichting (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 7 april 1981 tot 11 september 1981 
  • plaatsvervangend voorzitter vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 15 juni 1999 tot 10 juni 2003 

opleiding

lager onderwijs
  • Prot.Chr. lagere school 

academische studie
  • natuurkunde, Rijksuniversiteit Utrecht, tot 12 juli 1956 

promotie
  • wiskunde en natuurwetenschappen, Rijksuniversiteit Utrecht, 27 januari 1964 

activiteiten

als parlementariër
  • Hield zich in de Tweede Kamer vooral bezig met technologie, landbouw, Koninkrijkszaken, economische zaken en milieuhygiëne 
  • Interpelleerde op 22 februari 1972 minister Langman over de voorgenomen gasboring in het duingebied "Pirovlak" in de gemeente Schoorl 
  • Interpelleerde op 24 januari 1973 minister Langman over een gedeeltelijke overplaatsing van het Centraal Bureau voor de Statistiek 
  • Was in de periode 1973-1977 behalve fractievoorzitter tevens woordvoerder hoger onderwijs, wetenschappen, milieu en kernenergie 
  • Diende in 1973 samen met Meiny Epema-Brugman (PvdA) een initiatiefwetsvoorstel in over beperking van schadelijke verpakkingen. Dit voorstel werd ingetrokken, nadat de regering zelf een regeling had voorgesteld. 
  • Hield zich als Eerste Kamerlid bezig met defensie, verkeer en waterstaat, economische zaken, ontwikkelingssamenwerking en binnenlandse zaken 

opvallend stemgedrag
  • Stemde in 2002 als enige van zijn fractie tegen het wetsvoorstel partiële wijziging van de zedelijkheidswetgeving 

als bewindspersoon (beleidsmatig)
  • Stelde in 1982 de commissie-Beek in, die moest adviseren over sluiting van de kerncentrales in Dodewaard en Borsele 
  • Koos er in 1982 voor om vast te houden aan een gentleman's agreement met de oliemaatschappijen Shell en Esso om hun extra aardgaswinsten (door hogere olieprijzen en de koers van de dollar) alleen te gebruiken voor versterking van de economische structuur en niet, zoals regeringspartij PvdA wilde, voor vermindering van het financieringstekort 
  • Diende in 1982 samen met minister Van der Stee een wetsvoorstel in over vergroting van het staatsaandeel in kleine aardgasvelden. Dit voorstel werd in 1984 ingetrokken. (17.503) 
  • Besloot tot verdere overheidssteun aan de in nood verkerende scheepbouwbedrijven RSV (f 300 miljoen) en ADM (f 35 miljoen). Hij kreeg verder te maken met ernstige problemen bij vliegtuigfabriek Fokker en met de ondergang van het OGEM-concern. Dankzij overheidssteun konden twee werkmaatschappijen buiten het faillissement worden gehouden. 

als bewindspersoon (wetgeving)
  • Bracht in 1982 de Wet tot oprichting van de Stichting maatschappelijke discussie energiebeleid (Stb. 561) tot stand. De Stichting moest, behalve het organiseren van de discussie, subsidies verstrekken voor studies en onderzoek. Na afloop van de brede maatschappelijke discussie (vooral over kernenergie) werd de Stichting ontbonden. (17.415) 
  • Bracht in 1982 de Wet inzake de oprichting van de Maatschappij voor Industriële Projecten (Stb. 585) tot stand. Deze N.V. moet bedrijven ondersteunen bij het doen van investeringen in bijzondere projecten. Door deelneming van (institutionele) beleggers en van de staat in de maatschappij komen hiervoor middelen beschikbaar. De MIP moet ook bedrijven ondersteunen bij het vergaren van kennis. (17.418) 

wetenswaardigheden

algemeen
  • Was nauw betrokken bij de acties in 1973 en 1974 tegen volledige afsluiting van de Oosterschelde 
  • Maakte begin 1977 zijn politieke toekomst en die van D'66 afhankelijk van de aanmelding van 1666 nieuwe leden en de verklaring van 66.000 mensen dat zij op D'66 zouden stemmen. Deze actie werd een groot succes. 
  • Werd als minister in een deel van de pers sterk bekritiseerd, omdat hij te veel de zijde van het CDA zou hebben gekozen en onvoldoende leiding gaf aan zijn departement. Deze kritiek was deels 'ingestoken' door PvdA-Kamerleden, onder wie Arie van der Hek. 
  • Kwam in juli 1982 bij een ledenraadpleging over de kandidatenlijst als vierde uit de bus en trok zich vervolgens op het D66-congres van 17 juli terug als kandidaat-lijsttrekker. Nadat vanuit de partij hevige druk op hem was uitgeoefend, stelde hij zich alsnog kandidaat. Het congres koos hem vervolgens met tweederde van de stemmen tot lijsttrekker. 

uit de privésfeer
Zijn vader was predikant te Suawoude en Tietjerk en te Garderen

woonplaats
Twello

ridderorden
Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau, 9 december 1982

buitenlandse onderscheidingen
Commandeur in de Orde van Verdienste van de Republiek Polen, juni 1995

overige onderscheidingen en prijzen
  • Gouden Griffel voor het beste jeugdboek, 1972 
  • Gouden Griffel voor het beste jeugdboek, 1973 
  • bekroning werk door jeugdjury te Rotterdam 
  • bekroning werk door jeugdjury te Den Haag 
  • bekroning werk door jeugdjury te Amsterdam 

verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
ambassadeur Stichting Varkens in nood

publicaties/bronnen

publicaties
  • "Study of a highly ionized, steady state cesium plasma" (dissertatie, 1963) 
  • "Pjotr" (jeugdboek) 
  • "Koning van Katoren" (jeugdboek) 
  • "Oom Willibrord" (jeugdboek) 
  • "Bij ons in Caddum" (jeugdboek) 
  • "Oorlogswinter" (jeugdboek) 
  • "De kloof" (jeugdboek) 
  • "De derde kamer" (roman, 1978) 
  • "Morgen brengen" (roman, samen met W. Zegveld, 1979) 
  • "Naar zeventien zetels en terug. Politiek dagboek 9 maart 1981 - 5 november 1982" (1983) 
  • "Achter de barricaden" (autobiografie, 2005) 
  • "De Charmeur" (detective, geschreven samen met zijn dochter Sanne, 2006) 
  • artikelen op wetenschappelijk en politiek gebied 
  • "Hoed u voor mensen die iets zeker weten. Gedachten over politiek, wetenschap en kunst" (2011) 
  • "De verdwenen menora", (thriller, geschreven samen met zijn dochter Sanne, 2013) 

literatuur/documentatie
  • Paul van Engen, "De leegte van Jan Terlouw", Haagse Post, 26 december 1981 
  • "'Ik ben steeds bezig, ik tetter het alleen niet van de daken'", De Volkskrant, Het Vervolg, 20 februari 1982 
  • Mark Chavannes, "Terlouw in de oppositie. Vindt u dat u het goed heeft gedaan? 'Ja, prima'", NRC Handelsblad, 13 maart 1982 
  • "'Ik doe nu leuke dingen voor rechts, zou je kunnen zeggen'", interview met Rob Heukels en Gijs van de Westelaken, Haagse Post, augustus 1982 
  • "Ik denk er bijna nooit meer aan dat ik D66 ben'", De Volkskrant, 2 september 1991 

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Amersfoort, november 1956

echtgeno(o)t(e)/partner
A. van Hulst, Alexandra

kinderen
1 zoon en 3 dochters

vader
J.C. Terlouw, Jan Cornelis

moeder
G. Stein, Grietje

beroep grootvader (vaderskant)
grossier in levensmiddelen

Bovenstaande gegevens zijn ontleend aan het biografisch archief van het Parlementair Documentatiecentrum (PDC) van de Universiteit Leiden en betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was.
Aanvullingen en gemotiveerde correcties ontvangt PDC graag. U kunt hiervoor de "reageer-keuze" aan de rechterzijde van deze pagina gebruiken of uw aanvullingen per post sturen naar PDC, antwoordnummer 10801, 2501 BW Den Haag of per email aan info@biografieen.com.