Dr. J.H. (Herman) van Roijen

foto Dr. J.H. (Herman) van Roijenvergrootglas Diplomaat met grote staat van dienst, die in het kabinet-Schermerhorn/Drees minister van Buitenlandse Zaken was. Speelde een belangrijke rol in het (politieke) verzet. Trad als diplomaat in de voetsporen van zijn vader en werd later topambtenaar op Buitenlandse Zaken. Was als minister aanvankelijk plaatsvervanger van Van Kleffens en later (vier maanden) diens opvolger. Na zijn ministerschap ambassadeur in Canada, de Verenigde Staten en Groot-Brittannië. In 1949 leidde door hem gevoerde onderhandelingen tot de Van Roijen-Roem-verklaring die uitzicht bood op beëindiging van het Nederlands-Indonesische conflict. In 1962 was hij als diplomaat nauw betrokken bij het oplossen van de Nieuw-Guineakwestie. Hoffelijke en voorkomende man, die diverse hoge onderscheidingen verwierf.

progressief, maar partijloos
in de periode 1945-1946: minister

voornamen (roepnaam)

Jan Herman (Herman)

personalia

geboorteplaats en -datum
Constantinopel (Turkije), 10 april 1905 (thans Istanboel)

overlijdensplaats en -datum
Wassenaar, 16 maart 1991

levensbeschouwing
Hervormd

partij/stroming

stroming(en)
progresssief, maar partijloos

verwante partij
PvdA (Partij van de Arbeid)

hoofdfuncties

  • gezantschapsattaché te Washington, van 25 januari 1930 tot 1932 
  • ambtenaar afdeling diplomatieke zaken, ministerie van Buitenlandse Zaken, van 26 januari 1933 tot 1936 
  • gezantschapssecretaris eerste klasse te Tokyo, van 26 februari 1937 tot augustus 1939 
  • hoofd afdeling diplomatieke zaken, ministerie van Buitenlandse Zaken, van augustus 1939 tot 1941 (ontslagen door de Duitsers) 
  • diplomaat in Londen, van april 1945 tot 24 juni 1945 (op verzoek van de regering na contact met het College van Vertrouwensmannen overgekomen) 
  • lid Nederlandse delegatie op de conferentie tot oprichting van de Verenigde Naties te San Francisco, 1945 
  • minister zonder portefeuille, toegevoegd aan de minister van Buitenlandse Zaken en belast met opbouw en nieuwe oriëntatie van het ministerie van Buitenlandse Zaken, tevens plaatsvervangend minister van Buitenlandse Zaken, van 25 juni 1945 tot 1 maart 1946 
  • minister van Buitenlandse Zaken, van 1 maart 1946 tot 3 juli 1946 
  • buitengewoon en gevolmachtigd ambassadeur te Ottawa, van 2 april 1947 tot september 1950 
  • buitengewoon en gevolmachtigd ambassadeur te Washington, van september 1950 tot maart 1964 (benoemd 27 juni 1950) 
  • buitengewoon en gevolmachtigd ambassadeur te Londen, van maart 1964 tot mei 1970 (tevens ambassadeur in IJsland) 

gevangenschap/internering
  • gevangenschap, van november 1940 tot februari 1941 (vanwege illegale activiteiten als ambtenaar) 
  • gevangenschap, 1941 (korte tijd) 
  • gevangenschap, van januari 1944 tot maart 1944 

nevenfuncties

  • lid Comité-Scholten (groep jongeren uit politieke partijen, die onder zijn leiding spraken over de naoorlogse politiek; deelnemers o.a. Schermerhorn, Wiardi Beckman en C. Patijn) 
  • lid Vaderlandsch Comité, van april 1943 tot januari 1944 
  • gedelegeerde bij de Verenigde Naties, 1946 
  • gedelegeerde conferentie Verenigde Naties, 1947 
  • lid adviescollege N.V. Unilever, vanaf 1970 
  • lid Raad van Commissarissen N.V. Maatschappij "Billiton", omstreeks 1970 
  • met bijzondere opdracht naar Saoedi-Arabië, 1973 (vanwege de olieboycot jegens Nederland) 
  • voorzitter Haagse Academie voor Internationaal Recht 
  • voorzitter NGIZ (Nederlands Genootschap voor Internationale Zaken) 

afgeleide functies, presidia etc.
ondervoorzitter RTC (Ronde Tafelconferentie) over Indonesië te 's-Gravenhage, van 22 augustus 1949 tot 2 november 1949

opleiding

voortgezet onderwijs
  • huisonderwijs van gouverneur in Tokio, Madrid en Rome 
  • Tweede Stedelijk Gymnasium te 's-Gravenhage, van 1922 tot 1923 

hoger beroepsonderwijs
  • opleiding diplomatieke dienst (attaché-examen), 1930 
  • opleiding diplomatieke dienst (secretaris-examen), 1933 

academische studie
  • Nederlands recht, Rijksuniversiteit Utrecht, van september 1923 tot 9 november 1927 

promotie
  • rechtsgeleerdheid, Rijksuniversiteit Utrecht, 26 april 1929 

eredoctoraten
  • eredoctoraat Universiteit van New York 
  • eredoctoraat Yale University 
  • eredoctoraat Hofstra College te Hampstead 

wetenswaardigheden

algemeen
  • Verdedigde in januari 1949 als vertegenwoordiger van de Nederlandse regering in de Veiligheidsraad het militaire optreden tegen de Republik Indonesia. Wist echter niet aanvaarding van een resolutie te voorkomen, waarbij dat optreden werd veroordeeld, er werd aangedrongen op een staakt-het-vuren en op vrijlating van de Republikeinse leiders en er een speciale VN-commissie werd ingesteld 
  • Als ambassadeur in Canada werd hij op 29 maart 1949 benoemd tot leider van de Nederlandse delegatie bij de onderhandelingen met de Indonesische leiders 
  • Reisde op 7 april 1949 naar Batavia voor een voorbereidende conferentie tussen Nederland en de Republiek Indonesië onder leiding van de VN. Hij slaagde er op 5 mei in een principiële overeenstemming met Mohammed Roem, leider van de Republikeinse delegatie, te bereiken over het houden van een Ronde Tafel Conferenie over de toekomst van Nederlands-Indië, over vrijlating en terugkeer van de regering van de Republiek naar Djocja, en over een staakt-het-vuren (de zogenoemde Van Roijen-Roem-overeenkomsten). 
  • Als ambassadeur te Washington kenmerkte hij zich door bekwaamheid, beleefdheid en diplomatieke kleding, maar vaak ook door ondiplomatieke openhartigheid 
  • Gedurende de dertien jaar, waarin vier presidenten in de Verenigde Staten dienden, gold hij als één van de meest bewonderde buitenlandse diplomaten en gerespecteerde analisten der Amerikaanse politiek 
  • Bij zijn afscheid wijdde de New York Times een groot artikel aan hem 
  • Principiële onderhandelaar bij het doen overgaan van Nieuw-Guinea onder Indonesische controle, waarbij hij vertrouwen bleef genieten van de Indonesische antikolonialen, en ofschoon de Nederlandse regering de Amerikanen van partijdigheid beschuldigden, bekende hij publiekelijk, dat hij zelfbelang billijkte 

uit de privésfeer
  • Actief in het verzet; driemaal gearresteerd vanwege illegale activiteiten (o.a. het vervaardigen van nieuwsberichten) 
  • Zat vanaf maart 1944 ondergedoken 
  • Ging in 1944 in opdracht van het College van Vetrouwensmannen door de linies naar het bevrijde Zuid-Nederland 
  • De familie was zeer gefortuneerd; bezat onder andere het buitenverblijf Blankenburg in Wassenaar. 
  • Zijn moeder was regelrechte afstammelinge van John Winthrop, één van de eerste gouverneurs van Massachusetts 
  • Zijn vader was gezantschapsraad te Constantinopel (omstreeks 1905), buitengewoon gezant en gevolmachtigd minister te Tokio (1908-1927), te Rome (1927) en te Washington (tot 1933) 

niet-aanvaarde politieke functies
  • minister van Buitenlandse Zaken, juni 1946 (geweigerd vanwege gezondheid) 

ridderorden
  • Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 17 september 1946 
  • Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 29 april 1949 
  • Grootkruis Orde van Oranje-Nassau, 29 april 1969 

overige onderscheidingen en prijzen
  • Four Freedom Award, 1982 
  • Wateler-Vredesprijs, 1983 

hobby's
  • golf 
  • Engelse literatuur 
  • filosofie 

publicaties/bronnen

publicaties
"De rechtspositie en de volkenrechtelijke erkenning van nieuwe staten en defacto-regeeringen" (disseratie, 1929)

literatuur/documentatie
  • J.L. Heldring, "Roijen, Jan Herman van (1905-1991)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel V, 430 
  • "'Luns kon mij niet zomaar afzetten'. Gesprek met oud-diplomaat Van Roijen', in: Haagse Post, 21 mrt. 1981 
  • R. van der Maar en H. Meijer, "Herman van Roijen 1905-1991. Een diplomaat van klasse" (2013) 
  • Wie is dat? 1956 

Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland

archivalia
collectie-J.H. van Roijen, Nationaal Archief

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te 's-Gravenhage, 13 december 1934

echtgeno(o)t(e)/partner
Jkvr. A. Snouck Hurgronje, Anne

kinderen
2 zoons en 2 dochters

vader
Mr. J.H. van Roijen, Jan Herman

geboorteplaats en/of -datum
Zwolle, 28 november 1871

moeder
A.T. Winthrop, Albertina Taylor

geboorteplaats en/of -datum
New York, 9 november 1871

broers en zusters
1 broer (zelf oudste)

beroep grootvader (vaderskant)
  • notaris te Zwolle, 1854 
  • lid Provinciale Staten van Overijssel 
  • wethouder van Zwolle 

beroep grootvader (moederskant)
bankier (zeer vermogend)

familierelaties

Bovenstaande gegevens zijn ontleend aan het biografisch archief van het Parlementair Documentatiecentrum (PDC) van de Universiteit Leiden en betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was.
Aanvullingen en gemotiveerde correcties ontvangt PDC graag. U kunt hiervoor de "reageer-keuze" aan de rechterzijde van deze pagina gebruiken of uw aanvullingen per post sturen naar PDC, antwoordnummer 10801, 2501 BW Den Haag of per email aan info@biografieen.com.