Jhr.Mr.dr. H.A. van Karnebeek

foto Jhr.Mr.dr. H.A. van Karnebeekvergrootglas Onberispelijke diplomaat en minister, die wel vond dat hij het goed met zichzelf had getroffen. Warm pleitbezorger van de Nederlandse zelfstandigheidspolitiek. Was ambtenaar bij Koloniën en daarna burgemeester van Den Haag. Kreeg in die functie onder meer te maken met massademonstraties op Prinsjesdag voor algemeen kiesrecht. Maakte als conservatieve liberaal deel uit van de rechtse kabinetten-Ruijs de Beerenbrouck I en II en -Colijn I. Trad in 1927 als minister in het kabinet-De Geer af na verwerping door de Eerste Kamer van het Verdrag met België, dat hij als zijn levenswerk beschouwde. Nadien Commissaris van de Koningin in Zuid-Holland. Werd door veel tijdgenoten als de beste Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken beschouwd die ons land tot dan had gehad.

partijloze liberaal
in de periode 1918-1942: minister, Commissaris van de Koning(in), burgemeester van 's-Gravenhage, minister van staat

voornamen

Herman Adriaan

personalia

geboorteplaats en -datum
's-Gravenhage, 21 augustus 1874

overlijdensplaats en -datum
's-Gravenhage, 29 maart 1942

levensbeschouwing
Hervormd: midden-orthodox

partij/stroming

stroming(en)
oud-liberaal

partij(en)
partijloos

hoofdfuncties

  • medewerker secretariaat, Eerste Haagse Vredesconferentie, van 1899 tot 1901 
  • adjunct-commies afdeling Justitie, Onderwijs, Eredienst en Nijverheid, ministerie van Koloniën, van 1901 tot maart 1904 
  • commies afdeling Justitie, Onderwijs, Eredienst en Nijverheid, ministerie van Koloniën, van 7 maart 1904 tot 1 augustus 1906 
  • hoofdcommies afdeling Justitie, Onderwijs, Eredienst en Nijverheid, ministerie van Koloniën, van 1 augustus 1906 tot februari 1908 
  • toegevoegd gedelegeerde tweede Vredesconferentie, 1907 
  • chef afdeling Justitie, Onderwijs, Eredienst en Nijverheid (rang: referendaris), ministerie van Koloniën, van 3 februari 1908 tot 1 augustus 1911 
  • burgemeester van 's-Gravenhage, van 1 augustus 1911 tot 9 september 1918 (benoemd bij K.B. van 30 mei 1911) 
  • minister van Buitenlandse Zaken, van 9 september 1918 tot 1 april 1927 
  • Commissaris van de Koningin in Zuid-Holland, van 1 maart 1928 tot 29 maart 1942 (benoemd bij K.B. van 14 januari 1928) 

ambtstitel
  • minister van staat, van 25 juli 1927 tot 29 maart 1942 

nevenfuncties

  • lid hoofdbestuur Vereniging "Onze Vloot" 
  • kamerjonker Koningin Wilhelmina, vanaf 4 februari 1904 
  • kamerheer in buitengewone dienst van koningin Wilhelmina, van 4 februari 1910 tot 29 maart 1942 
  • lid Staatscommissie betreffende de organisatie der protestantse kerk in Nederlands-Indië (Staatscommissie-De Marez Oyens), van 8 december 1910 tot mei 1913 
  • voorzitter tweede assemblée Volkenbond, van 1921 tot 1922 
  • lid curatorium "Het Nederlandsch Lyceum" te 's-Gravenhage, van 1921 tot 1938 
  • chef Nederlandse delegatie ontwapeningsconferentie te Washington, van 1921 tot 1922 
  • voorzitter Vereniging voor Volkenbond en Vrede, van 1930 tot 1932 
  • lid Internationale schikkingscommissies 
  • lid Permanent Hof van Arbitrage, van 1935 tot 29 maart 1942 
  • voorzitter Carnegiestichting, van 1936 tot 29 maart 1945 
  • ambassadeur in bijzondere zending, voorzitter handelsmissie naar Zuid-Amerika, 1937 

afgeleide functies, presidia etc.
ondervoorzitter van de ministerraad, van 8 maart 1926 tot 1 april 1927

erefuncties, comité's van aanbeveling etc.
  • erevoorzitter VNG (Vereeniging van Nederlandsche Gemeenten) 
  • erevoorzitter Koninklijke Nederlandsche Brandweervereeniging 

opleiding

voortgezet onderwijs
  • Gymnasium Haganum te 's-Gravenhage 

academische studie
  • rechtswetenschap (gepromoveerd op stellingen), Rijksuniversiteit Utrecht, van 1892 tot 6 april 1900 
  • staatswetenschap (gepromoveerd op dissertatie), Rijksuniversiteit Utrecht, tot 6 april 1900 (cum laude) 

activiteiten

als bewindspersoon (beleidsmatig)
  • Reorganiseerde het ministerie van Buitenlandse Zaken; stelde een directie Economische Zaken en een Raad van Bijstand voor Economische Aangelegenheden in 
  • Verzette zich tijdens de Vredesconferentie van Parijs in 1919 krachtig tegen de Belgische annexatie-eisen; moest wel instemmen met opening van onderhandelingen met België over het scheidingsverdrag uit 1839 o.a. over de verbinding van de Schelde met Nederland 
  • Tijdens zijn ministerschap trad Nederland (in 1920) toe tot de Volkenbond 
  • Zette in 1920 het sinds 1915 bestaande tijdelijke gezantschap bij de Paus om in een permanente missie 
  • Formuleerde in 1922 de zogenaamde "Zelfstandigheidspolitiek", waarbij Nederland actief moest zijn in de Volkenbond, maar tevens een krachtige defensie moest hebben ter verdediging van de neutraliteit 
  • Vertegenwoordigde Nederland in 1921 op de Conferentie van Washington over de vermindering van het aantal oorlogsschepen in de Stille Oceaan 
  • Vertegenwoordigde Nederland in 1922 op de Conferentie van Genua. Vanwege zijn afwezigheid werd op voorstel van Oud (VDB) besloten de behandeling van de omstreden 'Vlootwet' uit te stellen tot na de verkiezingen. 
  • Verdedigde in oktober 1923 samen met de ministers Westerveld, De Graaff en Colijn zonder succes de ontwerp-Vlootwet in de Tweede Kamer. Dat ontwerp behelsde de bouw van een marinevloot met een kern van zestien onderzeeboten, twee kruisers, twee onderzeebootmijnenleggers, twaalf jagers en vier flottieljevaartuigen, alsmede honderd vliegtuigen. De kosten hiervan werden over zes jaar verdeeld. Het wetsvoorstel werd met 50 tegen 49 stemmen verworpen. 
  • Nam het initiatief om in samenwerking met de Scandinavische landen en Zwitserland een voorontwerp betreffende de oprichting van een Permanent Hof van Internationale Justitie uit te werken 
  • Herstelde de relatie met België en sloot in 1925 een Verdrag met dat land 

wetenswaardigheden

algemeen
  • Stond bekend als pro-Duits 
  • Kon in november 1925 tijdens de behandeling in de Tweede Kamer van de begroting van Buitenlandse Zaken niet verhinderen dat een amendement (ingediend door de SGP'ers Kersten en Zandt) werd aangenomen, waardoor de gelden voor het gezantschap bij de Paus werden geschrapt 
  • Trad af als minister naar aanleiding van de verwerping in de Eerste Kamer op 24 maart 1927 van het wetsvoorstel tot Goedkeuring van het Verdrag met België. Het wetsvoorstel werd verworpen met 33 tegen 17 stemmen. Het verdrag beschouwde hij als zijn levenswerk. 

uit de privésfeer
  • Sinds 1923 eigenaar van landgoed "De Eese" bij Steenwijkerwold 
  • Eén van zijn zoons was burgemeester van Zwolle 

anekdotes en citaten
  • Toen hij in 1912 commissaris werd van een dochterbedrijf van het Amerikaanse Standard Oil maakte Wilhelmina hem daarover een verwijt. Zij vond het een onvaderlandslievende daad. Hij mocht in oliekringen nooit laten merken dat hij ook in hofkringen verkeerde. 
  • Wilhelmina en Emma noemden hem in hun onderlinge correspondentie vanwege zijn Indische uiterlijk 'de neger' 
  • Na zijn vijf uur durende verdediging in de Eerste Kamer van het Nederlands-Belgische Verdrag kreeg hij applaus van voor- en tegenstanders 

ridderorden
Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 28 mei 1937 (na beëindiging handelsmissie naar Zuid-Amerika)

overige onderscheidingen en prijzen
Grootkruis Orde Huis van Oranje

verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
rector senaat, Utrechts Studenten Corps

publicaties/bronnen

publicaties
  • "De Costa Rica packet arbitrage" (dissertatie, 1900) 
  • "Een brandend neutraliteitsvraagstuk", in: Onze Eeuw 5 (1905) III 

literatuur/documentatie
  • C.K. Elout, "Een Europeesch staatsman, Jhr.Mr.Dr. H.A. van Karnebeek" (1942) 114-117 
  • C.B. Wels, "Karnebeek, jhr. Herman Adriaan van (1874-1942)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel I, 286 
  • R. Schuursma, "De beste van het Interbellum", in: "De Nederlandse ministers van Buitenlandse Zaken in de twintigste eeuw" (1999) 
  • D. Hillenius, "Jhr.mr. H.A. van Karnebeek", in VNG-Magazine, 18 augustus en 8 september 2000 
  • Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld (1938) 
  • R. Schuursma, "Het onaannemelijk tractaat, het verdrag met België van 3 april 1925 in de Nederlandse publieke opinie" (dissertatie, 1975) 
  • C.B. Wels, "Van Karnebeeks breuk met de traditie", in: "Figuren en Figuraties" (1979) p. 193-221 

Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland

archivalia via site Nationaal Archief
vindplaatsen en beschrijvingen verzameld door het Nationaal Archief

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te 's-Gravenhage, 20 november 1902

echtgeno(o)t(e)/partner
A.J.C. barones van Wassenaar van Rosande, Adriana Justine Civile

kinderen
4 zoons

vader
Jhr.Mr. A.P.C. van Karnebeek, Abraham Pieter Cornelis

geboorteplaats en/of -datum
Amsterdam, 14 september 1836

moeder
M.P. Rochussen, Maria Petronella

geboorteplaats en/of -datum
Batavia, 20 juni 1849

broers en zusters
1 broer en 3 zussen (was zelf de oudste)

beroep grootvader (vaderskant)
marineofficier (laatstelijk vice-admiraal)

familierelaties

Bovenstaande gegevens zijn ontleend aan het biografisch archief van het Parlementair Documentatiecentrum (PDC) van de Universiteit Leiden en betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was.
Aanvullingen en gemotiveerde correcties ontvangt PDC graag. U kunt hiervoor de "reageer-keuze" aan de rechterzijde van deze pagina gebruiken of uw aanvullingen per post sturen naar PDC, antwoordnummer 10801, 2501 BW Den Haag of per email aan info@biografieen.com.