70 jaar PvdA

PDC, februari 2016

 
 PvdA-logo

Op 9 februari 1946 werd de Partij van de Arbeid opgericht. De Partij bestond in 2016 zeventig jaar. De PvdA is enkele malen de grootste partij van het land geweest en haalde enkele malen eenderde van alle zetels. Daardoor speelde zij, zowel in de regering als in de oppositie, een belangrijke rol in de Nederlandse naoorlogse politiek. Wij belichten enkele aspecten uit dat 70-jarige bestaan.

Inhoudsopgave van deze pagina:


1.

Ontstaan

De Partij van de Arbeid werd op 9 februari 1946 opgericht door J.J. Vorrink, M. van der Goes van Naters, W. Drees, A.M. Joekes, P.J. Oud, W. Banning, W. Schermerhorn, R. van der Brug, J.M. Willems, G. Ruygers, G.E. van Walsum. Zij streefde ernaar een volkspartij te worden, met niet alleen ruimte voor het socialistische gedachtegoed, maar ook voor liberale, gelovige en humanistische ideeën.

2.

Maatschappelijke wortels

In de PvdA hadden sociaaldemocraten vanaf het begin een sterke positie. De SDAP leverde de meeste leden en voormannen van de nieuwe partij. De volbloed sociaaldemocraat Drees werd partijleider. Die sterke positie leidde ertoe dat ook veel standpunten en symbolen van de SDAP werden overgenomen. PvdA-congressen werden bijvoorbeeld afgesloten met het zingen van de 'internationale'. Daarnaast sloot de PvdA zich aan bij de Socialistische Internationale.

3.

In regering en oppositie

Vier PvdA'ers waren gedurende in totaal 24 jaar minister-president en de PvdA nam daarnaast nog aan drie kabinetten deel met een KVP-premier, aan twee onder leiding van een CDA'er en aan één met een VVD-premier. In totaal nam de PvdA (tot 2016) 40 jaar deel aan kabinetten. Ter vergelijking: in België regeerden sociaaldemocraten (na 1945) 44 jaar, in Duitsland (vanaf 1949) 32 jaar en in Groot-Brittannië (na 1945) 28 jaar.

4.

Maatschappelijk protest

Tot het midden van de jaren zestig was de PvdA een tamelijk gezagsgetrouwe partij, die weinig op had met maatschappelijke onrust. Dit kwam in belangrijke mate voort uit angst voor het communistische gevaar, zowel nationaal als internationaal. PvdA-voormannen als Vorrink en Vermeer behoorden tot de felste anticommunisten. Daarnaast was de wederopbouw gebaat bij maatschappelijke rust.

5.

Vernieuwingen

Onder invloed van de maatschappelijke onrust in de jaren zestig werd de PvdA lange tijd een ferm pleitbezorger van democratisering. Behalve de opkomst van D66 speelde ook interne ontwikkelingen een belangrijke rol. Teleurstelling over het functioneren van het kabinet-Cals en over de - in de ogen van veel PvdA'ers door de KVP bewust veroorzaakte - voortijdige val, leidde tot een radicalisering van de PvdA.

6.

PvdA in het buitenland

De PvdA heeft altijd een sterke internationale oriëntatie gehad. Dat bleek zowel uit haar betrokkenheid bij de Europese samenwerking en ontwikkelingssamenwerking. Lange tijd steunde de PvdA ook volop het Atlantisch bondgenootschap, maar in de periode na 1965 was zij daarover kritischer.

7.

Enkele karakteristieke PvdA'ers

In onderstaand overzicht zijn enkele karakteristieke PvdA'ers opgenomen.

Foto

Naam

Toelichting

foto J.H. (Johan) Scheps

Johan Scheps

Markant en welsprekend PvdA-Tweede Kamerlid, dat altijd 'het gehoor' van de vergadering had.

foto Mr. Th.J.A.M. (Theo) van Lier

Theo van Lier

Katholieke PvdA-politicus, doorbraak-socialist. Was als Tweede Kamerlid een gerespecteerd specialist op het gebied van de sociale zekerheid en lange tijd fractiesecretaris.

foto J.G. (Ko) Suurhoff

Ko Suurhoff

Vooraanstaande sociaaldemocratisch politicus en vakbondbestuurder.Typische selfmade man, die het in 1952 tot minister van Sociale Zaken bracht.

foto G. (Gerda) Brautigam

Gerda Brautigam

Bekend en populair PvdA-Tweede Kamerlid, dat in heldere en vaak humoristische bewoordingen en met onmiskenbaar Rotterdams accent opkwam voor de belangen van consumenten.

foto Drs. H. (Hedy) d' Ancona

Hedy d'Ancona

Belangrijk feministe en vooraanstaand PvdA-politica. Uitbundige, actieve vrouw die in staat was mensen te enthousiasmeren.

foto J.L.N. (Jan) Schaefer

Jan Schaefer

Markante, onconventionele en populaire PvdA-politicus. Was aanvankelijk banketbakker en werd na een korte periode als Tweede Kamerlid staatssecretaris van Volkshuisvesting in het kabinet-Den Uyl.

foto J. (Jeltje) van Nieuwenhoven

Jeltje van Nieuwenhoven

Eerste vrouwelijke voorzitter van de Tweede Kamer en na de verkiezingen van 2002 een half jaar politiek leider van de PvdA.

foto H. (Henk) Vos

Henk Vos

Uit Groningen afkomstige vakbondsbestuurder en politicus. Door vriend en vijand gewaardeerd om zijn directheid en spontaniteit; een man wars van dikdoenerij.

foto J.L. (Hans) Spekman

Hans Spekman

Onconventionele PvdA-politicus, die Kamerlid en partijvoorzitter was.Viel op door zijn kleurrijke truien en duidelijke taalgebruik.

foto S.A.M. (Sharon) Dijksma

Sharon Dijksma

Bij haar aantreden als Tweede Kamerlid was zij het tot dan jongste Kamerlid.


Meer over