Zomernieuws in het verleden: 1988 rapport paspoortenquête; 1976 rapport Lockheed-affaire

In de zomermaanden is het ook in de politiek vaak komkommertijd. Er waren in juli en augustus in het verleden echter ook enkele belangrijke politieke gebeurtenissen. Wat gebeurde er in de vierde week van augustus?

Inhoudsopgave van deze pagina:


1.

1988: Rapport Paspoortenquête

Op 29 augustus 1988 verscheen het rapport van de enquêtecommissie paspoort. De paspoortaffaire was het gevolg van mislukte pogingen van de overheid om een nieuw, fraudebestendig paspoort in te voeren.

De vervaardiging van dat paspoort was opgedragen aan een combinatie van drie bedrijven, Kodak, Elba en Philips. Elba was een (relatief) kleine Schiedamse drukkerij, die geleid werd door de heer Baart. Toen bleek dat de fraudegevoeligheid niet voldoende gewaarborgd kon worden, werden er in de Tweede Kamer kritische vragen gesteld. Met name het PvdA-Kamerlid Piet de Visser nam daarbij het voortouw. Hij kreeg als bijnaam 'Paspoorten-Piet'.

Uiteindelijk werd besloten een parlementaire enquête in te stellen. De VVD'er Loek Hermans leidde het onderzoek.

In het verslag stonden zeer kritische opmerkingen over het beleid van de achtereenvolgende bewindspersonen die zich met dit dossier hadden beziggehouden. Dat waren vooral de staatssecretarissen Van Eekelen en Van der Linden van Buitenlandse Zaken uit de kabinetten-Lubbers I en II.

Zij zouden uiteindelijk politieke consequenties verbinden aan deze conclusies en opstappen, al wezen beiden het negatieve oordeel af. Ook minister Van den Broek van Buitenlandse Zaken kreeg ernstige kritiek te verduren, maar hij kon uiteindelijk wel aanblijven.

2.

1976: Rapport Lockheed-affaire

Op 26 augustus 1976 legde minister-president Den Uyl in de Tweede Kamer een verklaring af over het rapport van de zogenaamde Commissie van Drie over de Lockheed-affaire.

Bij de Lockheed-affaire ging het om beschuldigingen die tijdens een hoorzitting in de Amerikaanse Senaat waren geuit aan het adres van een hoge Nederlandse regeringsfunctionaris. Deze zou in de jaren zestig zijn omgekocht door het Amerikaanse vliegtuigconcern Lockheed toen Nederland moest besluiten over nieuwe toestellen voor de luchtmacht.

Al na korte tijd bleek dat met de hoge regeringsfunctionaris Prins Bernhard werd bedoeld. De regering stelde onmiddellijk een Commissie van Drie in, bestaande uit de rechter Donner, de president van de Rekenkamer Peschar en de oud-president van De Nederlandsche Bank Holtrop, die de zaak moest onderzoeken.

In haar rapport concludeerde de commissie: "dat prins Bernhard in de overtuiging dat zijn positie onaantastbaar en zijn oordeel niet te beïnvloeden was, zich aanvankelijk veel te lichtvaardig heeft begeven in transacties die de indruk moesten wekken dat hij gevoelig was voor gunsten. Vervolgens had hij zich toegankelijk getoond voor onoorbare verlangens en aanbiedingen. Ten slotte heeft hij zich laten verleiden tot het nemen van initiatieven die volstrekt onaanvaardbaar waren en die hemzelf en het Nederlandse aanschaffingsbeleid bij Lockheed (...) in een bedenkelijk daglicht moesten stellen."

Na intensief overleg tussen kabinet en koningin Juliana, die als echtgenote van prins Bernhard uiteraard in een lastig parket was geraakt, en nadat was gebleken dat het om verjaarde feiten ging, werd besloten af te zien van strafrechtelijke vervolging. Wel legde prins Bernhard zijn functies in het bedrijfsleven en bij defensie neer. Ook zou hij niet meer in uniform verschijnen.

De Tweede Kamer keurde (met uitzondering van de PSP) deze beleidslijn van het kabinet goed. Er was in het algemeen veel lof voor de wijze waarop het kabinet de crisis had aangepakt.

3.

1975: 'Bergrede' van CDA-voorman Aantjes

Op 23 augustus 1975 hield ARP-fractievoorzitter Aantjes tijdens een CDA-congres een rede, die bekend zou worden als de 'Bergrede van Aantjes'. Tijdens de besprekingen in KVP, ARP en CHU over de vorming van het CDA was een discussie ontstaan over de grondslag van de nieuwe partij.

Met name bij veel antirevolutionairen leefde de vrees dat het CDA een te vage grondslag zou krijgen en te 'grijs' zou worden. Zij wilden vasthouden aan het radicaal-evangelische karakter, zoals ook de ARP dat kende. Aantjes onderstreepte die wens in een indrukwekkende toespraak waarin hij een direct verband legde tussen de bijbel en de actuele politiek. Hij keerde zich tegen materialisme en onverschilligheid, en koos openlijk voor een progressief christelijke koers.

Ondanks de indruk die de rede had gemaakt, wees het CDA-congres in een meerderheid een verplichting aan haar vertegenwoordigers om het evangelie te onderschrijven af. Sommigen meenden dat Aantjes anderen te veel de 'christelijke' maat nam. Ook voor niet-christenen moest er plaats zijn in het CDA.

4.

En verder...

  • 27 augustus 1931 overleed de katholieke voorman Nolens
  • 27 augustus 1968 hield de Tweede Kamer één minuut stilte uit protest tegen de inval door Oostbloklanden in Tsjechoslowakije
  • 29 augustus 1913 trad het liberale minderheidskabinet-Cort van der Linden aan. Ondanks de verkiezingswinst waren de sociaal-democraten niet bereid geweest samen met de liberalen een kabinet te vormen.

<- vorige week