Kabinetsformatie 2021

De formatie van het Nederlandse kabinet in 2021 begon na de bekendmaking van de voorlopige uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen van 17 maart. Op 18 maart vond overleg plaats van de nieuwe fractievoorzitters onder leiding van Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib.

Vervolgens kende de kabinetsformatie een rommelige start. Tussen 18 maart en 2 april waren er vier verkenners, die allen zonder eindverslag hun taken moesten neerleggen. Op 6 april besloot de Kamer om Herman Tjeenk Willink aan te stellen als informateur.

Doel van de kabinetsformatie is een kabinet te vormen dat enerzijds kan rekenen op steun van de meerderheid van de Tweede Kamer en anderzijds tot een gezamenlijk beleid kan komen. Tjeenk Willink voert vanaf 8 april gesprekken met de fractievoorzitters en vertegenwoordigers van verschillende Hoge Colleges van Staat en adviesorganen. Hij moet uiterlijk 27 april 2021 verslag uitbrengen.

Inhoudsopgave van deze pagina:


1.

Overzicht

Datum

Wat

Wie

Tot en met

Dagen

17 maart 2021

Tweede Kamerverkiezingen

     

18 maart 2021

Benoeming verkenners

Annemarie Jorritsma (VVD) en Kajsa Ollongren (D66)

25 maart 2021

8

25 maart 2021

Benoeming nieuwe verkenners

Tamara van Ark (VVD) en Wouter Koolmees (D66)

2 april 2021

8

2 april 2021

Beëindiging taken verkenners

De Tweede Kamer besluit dat er een nieuwe informateur moet komen

6 april 2021

4

6 april 2021

Benoeming informateur

Herman Tjeenk Willink

   

2.

Verloop verkenning

Aanvankelijk werden Annemarie Jorritsma (VVD) en Kajsa Ollongren (D66) benoemd tot verkenners. Op 25 maart bleek Ollongren besmet te zijn met het coronavirus. Tijdens een haastig vertrek van het Binnenhof toonde zij per ongeluk gevoelige documenten aan persfotografen, waarna de verkenners genoodzaakt waren hun taak te beëindigen. Tamara van Ark (VVD) en Wouter Koolmees (D66) volgden hen op als verkenners.

Op 1 april moesten de oud-verkenners Jorritsma en Ollongren in een debat uitleg geven aan de Kamer. Hierbij werden op aanvraag van de Kamer de stukken en verslagen van de fractievoorzitters met Jorritsma en Ollongren openbaar gemaakt. Hierna ontstond een vertrouwenscrisis toen uit een aantekening van de verkenningsgesprekken bleek dat Mark Rutte (VVD) met de oud-verkenners toch over CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt gesproken had. Rutte had dit eerder ontkend. De VVD-leider verdedigde zich en zei dat hij het gesprek 'achteraf verkeerd herinnerd had.' Het debat van 1 april leidde tot een herziening van het formatieproces waarbij ook de taak van Van Ark en Koolmees beëindigd werd. De verkenners hebben geen verslag uitgebracht aan de Tweede Kamer, aangezien hun taak al voortijdig werd beëindigd.

3.

Verloop informatie

Een belangrijke uitkomst van het debat op 1 april, dat doorliep in de nacht van 2 april, was het besluit van de nieuwe Tweede Kamer om een informateur te zoeken die 'gezaghebbend en onafhankelijk is,' met geruime afstand van de dagelijkse politiek. De Tweede Kamer besloot op 6 april om Herman Tjeenk Willink aan te stellen als informateur.

De opdracht van Tjeenk Willink is te bekijken op welke wijze vorming van een kabinet kan plaatsvinden en hier binnen drie weken rapport over uit te brengen (voor 27 april). De Kamer heeft een motie aangenomen dat al zijn gesprekken met fractievoorzitters bij dat verslag worden toegevoegd en openbaar worden gemaakt.

4.

Mogelijke coalities

In de onderstaande tabel staan mogelijke coalities voor het volgende kabinet. Voor een meerderheid zijn 76 van de 150 zetels in de Tweede Kamer nodig. In de Eerste Kamer zijn 38 van de 75 zetels nodig voor een meerderheid. Samenwerking met de PVV en FVD wordt door veel andere partijen uitgesloten.

 

Partijen in coalitie

Aantal zetels TK

Aantal zetels EK

VVD, D66, CDA, ChristenUnie

78

32

VVD, D66, CDA, PvdA

82

34

VVD, D66, CDA, GroenLinks

81

36

VVD, D66, CDA, JA21

76

36

VVD, D66, CDA, Volt

76

28

VVD, D66, PvdA, GroenLinks

75

33

VVD, D66, CDA, PvdA, Groenlinks

90

42

VVD, D66, CDA

73

28

D66, CDA, PvdA, SP, GroenLinks

65

34

D66, CDA, PvdA, SP, GoenLinks, PvdD, ChristenUnie

76

41

5.

Uitleg (in)formatieproces

De informateur leidt de onderhandelingen tussen partijen die kans zien samen een kabinet te vormen (het zal gaan om een meerderheidskabinet, maar minderheidskabinetten zijn denkbaar). Die onderhandelingen gaan in eerste instantie over het regeerakkoord en kunnen lang duren. Als de onderhandelingen slagen, worden de kabinetsposten verdeeld. Als dat niet het geval is, rapporteert de informateur dat aan de Kamer. Er volgt dan een Kamerdebat, waarin een besluit wordt genomen over de volgende fase. Eerst moet dan bekeken worden welke combinatie dan wel kans maakt. Dat zal als regel door een informateur gebeuren.

Als de richting bekend is, komt er opnieuw een informateur, die de nieuwe onderhandelingen leidt (dit proces kan zich dus meermalen herhalen). Als er een akkoord is over het regeerakkoord en de zetelverdeling en ook de betrokken fracties akkoord zijn, volgt het eindverslag en een Kamerdebat daarover. Daarin wordt besloten tot aanstelling van een formateur.

De formateur nodigt de kandidaat-bewindspersonen uit, waarbij de betrokken partijen kandidaten (1 per post) voorstellen. De formateur meldt vervolgens aan de Tweede Kamervoorzitter wanneer haar/zijn poging is geslaagd. Bij sommige partijen beslist een congres over het eindresultaat. De aangezochte bewindslieden onderschrijven in de constituerende vergadering het regeerakkoord en maken nadere afspraken (bijvoorbeeld over competenties). Als dit proces voltooid is kan de beëdiging plaatsvinden van de nieuwe ministers. Zittende ministers hoeven echter niet opnieuw te worden beëdigd als ze weer plaatsnemen in het kabinet. Hierna vindt de portefeuille-overdracht plaats.

Het afleggen van de regeringsverklaring en het debat daarover vormt de afsluiting van het formatieproces.


Meer over