Mislukte kabinetsformaties

Het is in het verleden vaker voorgekomen dat eerste onderhandelingen om tot een formatie te komen mislukte en er ten slotte een ander kabinet kwam.

Voorbeelden

Een bekend voorbeeld is het tweede kabinet-Den Uyl in 1977. Zeven maanden werd gepoogd een kabinet van PvdA, CDA en D66 te vormen onder leiding van Den Uyl. Er werd een programmatisch akkoord bereikt en ook over de verdeling van posten werden de onderhandelaars het eens. De formatie strandde op de personele invulling. In een paar weken formeerden CDA en VVD vervolgens het eerste kabinet-Van Agt.

Eerdere voorbeelden van een mislukte formaties waren er in 1913, 1926, 1935, 1939 en 1967. In 1913 trachtten de vrijzinnig-democratische voorman Bos een kabinet te vormen van liberalen, VDB en SDAP. De SDAP was echter niet bereid deel te nemen in een 'burgerlijk'kabinet.

In 1926 was de formatie van een kabinet onder leiding van de vrijzinnig-democraat Limburg al vrijwel rond, toen op het laatste moment de CHU afhaakte. CHU-leider De Geer wist, na een geheime opdracht, alsnog een zakenkabinet te formeren.

Het lukte in 1935 de katholieke voorman Aalberse niet om een kabinet van RKSP, SDAP en VDB te formeren. De katholieken wilden alleen samen met de sociaal-democraten regeerden als ook een derde partij daarbij betrokken zou zijn. De VDB onder leiding van Oud voelde daar toen niet voor. Het kabinet-Colijn keerde uiteindelijk in iets gewijzigde samenstelling terug.

In 1939 trachtte Colijn een vijfpartijenkabinet te formeren. Katholieken en vrijzinnig-democraten weigerden echter deelname. Het gevormde vijfde kabinet-Colijn werd toen alleen gesteund door antirevolutionairen, christelijk-historischen en liberalen. Het werd direct bij het eerste optreden in de Tweede Kamer naar huis gestuurd.

In 1967 mislukte Biesheuvel als formateur, omdat hij niet kon instemmen met de voorgedragen kandidaten, onder andere voor Economische Zaken. Na deze mislukking werd De Jong formateur. Hij slaagde er wel in een kabinet te vormen, omdat hij minder kieskeurig was dan Biesheuvel. Dat kabinet had echter wel dezelfde politiek kleur als de door Biesheuvel beoogde combinatie.


Meer over