VVD
functie(s) in de periode 1978-2004: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK, staatssecretaris, minister, lid Europese Commissie, politiek leider
Personalia
voornamen (roepnaam)
Frederik (Frits)
titulatuur en naam
Mr.Drs. F. Bolkestein Frederik (Frits)
opmerkingen over de naam en/of titel
- Mr.Drs. F. Bolkestein, tot 1 november 2004
- Prof.Dr.Mr. F. Bolkestein, van 1 november 2004 tot 1 november 2010
- Mr.Drs. F. Bolkestein, 1 november 2010
geboorteplaats en -datum
Amsterdam, 4 april 1933
overlijdensplaats en -datum
Laren (N.H.), 17 februari 2025
Partij/stroming
partij(en)
VVD (Volkspartij voor Vrijheid en Democratie), vanaf 1975
partij waarop werd gestemd
PvdA (Partij van de Arbeid) (tweemaal in de jaren '50 en '60)
Hoofdfuncties/beroepen
- medewerker Shell Company East-Africa te Kenya en Tanganyika, van 1960 tot 1964
- leiding Shell Company in Honduras en El Salvador, van 1965 tot 1968
- medewerker Shell Company te Londen, van 1968 tot 1970
- algemeen vertegenwoordiger Shell Company in Indonesië, van maart 1970 tot augustus 1972
- coördinator voor Midden-Oosten, Azië en Australië, Shell Chemie, van 1972 tot 1973
- lid Raad van Bestuur Shell Chimie te Parijs, van 1973 tot 1 juni 1976
- ambteloos, van 1 juni 1976 tot 16 januari 1978
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 16 januari 1978 tot 5 november 1982
- staatssecretaris van Economische Zaken (belast met buitenlandse handel; mocht in het buitenland de titel 'minister voor Buitenlandse Handel' voeren), van 5 november 1982 tot 14 juli 1986
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 3 juni 1986 tot 24 september 1988
- minister van Defensie, van 24 september 1988 tot 7 november 1989
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 14 september 1989 tot 21 september 1999
- fractievoorzitter VVD Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 1 mei 1990 tot 30 juli 1998
- lid Europese Commissie, belast met interne markt en fiscale zaken, van 17 september 1999 tot 22 november 2004
- bijzonder hoogleraar 'intellectuele grondslagen van politieke ontwikkelingen', Technische Universiteit Delft en Universiteit Leiden, van 1 november 2004 tot 1 november 2010 (één dag per week)
takenpakket (staatssecretaris)
- Was als staatssecretaris belast met 1. aangelegenheden betreffende de handelspolitiek en de internationale economische betrekkingen in het algemeen, zowel in bilateraal verband als in internationale organisaties zoals GATT, OESO, Benelux, Europese Gemeenschappen en ECE (in contacten met buitenlanders mocht hij hierbij de titel Minister voor Buitenlandse Handel voeren); 2. aangelegenheden betreffende de exportbevordering en de voorlichting ten behoeve van de uitvoer; 3. andere van geval tot geval toevertrouwde internationale aangelegenheden; 4. aangelegenheden betreffende mededinging en fusies.
Partijpolitieke functies
overzicht
- erelid VVD, vanaf 28 mei 1999
overzicht
- vicefractievoorzitter VVD Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 26 mei 1986 tot 24 september 1988
- lid formatieteam VVD, van 26 mei 1986 tot 14 juli 1986
- lid curatorium Prof.Mr. B.M. Teldersstichting, omstreeks oktober 1986 tot september 1988
- secretaris Groep Nederland, Liberale Internationale
- politiek leider VVD, van 1 mei 1990 tot 30 juli 1998
- vicepresident Liberale Internationale, omstreeks maart 1991 tot september 1994
- president Liberale Internationale, van 6 juni 1996 tot 1999
- voorzitter curatorium Prof.Mr. B.M. Teldersstichting, van januari 2006 tot mei 2011
- voorzitter programmacommissie Europese Verkiezingen 2009, van april 2008 tot november 2008
lijsttrekkerschappen
- lijsttrekker VVD Tweede Kamerverkiezingen 1994, van 29 januari 1994 tot 3 mei 1994
- lijsttrekker VVD Tweede Kamerverkiezingen 1998, van 31 januari 1998 tot 6 mei 1998
Nevenfuncties
- lid redactie studentenweekblad "Propria Cures", 1957
- president studentenreisbureau NBBS, van 1 maart 1959 tot 1 maart 1960
- lid RIIA (Royal Institute of International Affairs) te Londen
- voorzitter bestuur Nederlandse school te Djakarta (Indonesië)
- voorzitter Nederlandse Business Club te Djakarta (Indonesië)
- secretaris Stichting BWT (Bevordering Wetenschappelijk Toekomstonderzoek)
- lid bestuur NIVV (Nederlands Instituut voor Vredesvraagstukken)
- lid hoofdbestuur Humanistisch Verbond
- eerste vicevoorzitter Atlantische Commissie, omstreeks januari 1986 tot 18 november 1987
- lid bestuur Stichting Sponsors voor de Kunst, omstreeks oktober 1986 tot 24 september 1988
- voorzitter Atlantische Commissie, van 19 november 1986 tot 24 september 1988
- lid bestuur Atlantische Commissie, van 19 november 1987 tot 1990 (onbetaald)
- columnist dagblad "De Volkskrant", omstreeks 1990
- voorzitter Atlantische Commissie, van januari 1990 tot 19 maart 1991
- lid Raad van Commissarissen "Merck Sharp & Dohme" B.V. te Haarlem, van 5 april 1990 tot oktober 1997
- lid bestuur Stichting toneelgroep "De Trust", omstreeks maart 1991 (nog in 1995)
- voorzitter jury AKO-literatuurprijs 1991
- voorzitter bestuur Stichting "ReNessance" (stichting met als doel het verfraaien van de Nes in Amsterdam), omstreeks maart 1991 (nog in 1995)
- voorzitter Raad van Advies "Vijverberg Fundatie" (Fonds voor Internationale samenwerking ten behoeve van vrijheid en democratie), omstreeks april 1996
- voorzitter bestuur "Amsterdamse Bach solisten", omstreeks april 1996
- lid Raad van Toezicht Stichting "Nationaal Fonds Kunstbezit", omstreeks 1999
- lid Raad van Advies Frans Halsmuseum te Haarlem
- lid curatorium Friedrich-Auguste von Hayek Stiftung te Freiburg
- lid Raad van Commissarissen "De Nederlandsche Bank", vanaf 1 oktober 2004
- adviseur van GMl (Group Menatep Ltd.), van 24 mei 2005 tot juni 2005 (Russische investeringsmaatschappij van oligarch Chodorkovsky, die grote delen van het olieconcern Yukos bezat)
- lid Raad van Commissarissen Air France/KLM, van 2005 tot 2011 (namens DNB)
- lid curatorium "Benedictus de Spinoza Stichting" (organiseren van activiteiten, zoals lezingen rond de liberale filosofie)
afgeleide functies, presidia etc.
- lid subcommissie uit de vaste commissie voor Rijksuitgaven inzake steunverlening aan individuele bedrijven (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 27 september 1978 tot maart 1981
- voorzitter vaste commissie voor Defensie (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 16 november 1989 tot 1 mei 1990
Opleiding
primair onderwijs
- Bijzonder-neutrale Willemsparkschool te Amsterdam, van 1939 tot 1945
voortgezet onderwijs
- gymnasium-b, Openbaar "Barlaeus Gymnasium" te Amsterdam, van september 1945 tot 1951 (volgde privélessen gymnasium-alpha)
academische studie
- studie wiskunde, "Oregon State College" te Corvallis (Oregon, VS), van oktober 1951 tot 1953
- wiskunde (kandidaats), Gemeentelijke Universiteit van Amsterdam, van september 1953 tot 1955
- wijsbegeerte (doctoraal), Gemeentelijke Universiteit van Amsterdam, van september 1955 tot mei 1959 (bijvakken Grieks en theologie, cum laude afgestudeerd)
- studie (B.Sc) economie, University of London te Londen, tot 1963
- Nederlands recht (doctoraal), Rijksuniversiteit Leiden, van september 1964 tot 6 mei 1965
cursussen
eredoctoraten
- rechtsgeleerdheid, NIMBAS Graduate School of Management en University of Bradford, 12 december 2003
Activiteiten
als parlementariër
- Was voor hij fractievoorzitter werd woordvoerder buitenlandse handel, energiebeleid, buitenlandse zaken (onder meer Europese aangelegenheden, Suriname, Midden-Oosten en Zuid-Afrika) en defensie. Voerde in 1978 het woord bij een debat over aanlanding van vloeibaar aardgas (LNG) in Nederland.
- Was in juni 1980 woordvoerder bij het debat over een eventuele olieboycot van Zuid-Afrika
- Was in april en mei 1988 woordvoerder van zijn fractie tijdens de debatten over de uitkomsten van de parlementaire enquêtecommissie bouwsubsidies. Hij verklaarde bij die gelegenheid dat zijn fractie voorstander was van een nieuwe politieke cultuur, waarin bewindslieden na gemaakte fouten eerder zouden aftreden. Hij verwees daarbij naar het aftreden van de Britse minister van Buitenlandse Zaken Lord Carrington vanwege het niet voorzien van de invasie door Argentinië van de Falklandeilanden.
- Bracht in 1991 samen met Frans Weisglas een studievoorstel uit over associatie van Oost-Europese landen en de NAVO
- Interpelleerde op 18 februari 1992 vicepremier Kok vanwege diens uitspraken over voortgezette steun van het CDA voor het kabinetsbeleid. Dit naar aanleiding van de kritische opstelling van voorzitter Kaland van de CDA-Eerste Kamerfractie. De Tweede Kamer verwierp een door hem ingediende motie die uitsprak dat het fundament voor een daadkrachtig regeringsbeleid was weggevallen.
- Diende in 1992 met zijn fractiegenoten Len Rempt-Halmmans de Jongh en Robin Linschoten een initiatiefwetsvoorstel in inzake het afschaffen van het verplichte SER-advies. Dit voorstel werd in 1993 door de Tweede Kamer verworpen. (22.878)
- Diende in 1992 een motie van afkeuring in tegen het beleid van staatssecretaris Simons van Volksgezondheid vanwege diens voorstellen over herziening van stelsel van ziektekostenverzekering. De motie kreeg steun van VVD en CD. (22.393, nr. 28)
- Diende in 1993 bij het debat over de Voorjaarsnota een motie van afkeuring in over het nog niet invullen van bezuinigingen in de begroting 1993. De motie kreeg steun van VVD en CD. (23.100, nr. 3)
- Interpelleerde op 21 oktober 1993 de ministers Kooijmans en Pronk over uitspraken inzake migrantenstromen
opvallend stemgedrag
- Behoorde in 1981 tot de elf leden van zijn fractie die tegen een (aangenomen) motie-Van der Hek/Ter Beek stemden over het niet leveren van ontwerpen en/of onderdelen ten behoeve van kerncentrales aan Taiwan
- Behoorde in 1998 tot de elf leden van zijn fractie die tegen een (aangenomen) motie-Dittrich c.s. stemden, waarin om wettelijke openstelling van het huwelijk voor mensen van hetzelfde geslacht werd gevraagd
als bewindspersoon (beleidsmatig)
- Keerde zich in 1982 op de ministersconferentie van de GATT tegen opkomend protectionisme in het internationale handelsverkeer. In 1983 bereikte hij overeenstemming met België en Luxemburg over nauwere samenwerking om protectionisme te bestrijden.
- Bracht in 1983 de Vervolgnota Exportbeleid uit. Besloot de premies voor exportkredietverzekering met ongeveer 20 procent te verhogen, zodat deze op den duur kostendekkend zouden worden.
- Bracht in 1983 een tiendaags bezoek aan de VS om over verbetering van de handelsrelaties en een evenwichtiger handelsbalans te praten
- Bracht in mei 1984 een bezoek aan de Volksrepubliek China om over de handelsrelaties te spreken
- Was in 1985 betrokken bij de onderhandelingen tussen de EG en de VS over beperking van de export van Europese staalsoorten naar de VS. Wist de gevolgen van een voor Nederland nadelige quotering te beperken door de vorming van een algemene reserve die vrijwel geheel aan Nederland werd toegekend.
- Leidde eind 1985 een economische missie naar India
- Bracht in 1985 de Nota 'Handelspolitiek in een veranderende wereld' uit. Een onbelemmerende internationale handel is van groot belang voor Nederland gezien de hoge mate van integratie van de Nederlandse economie in Europa en de toenemende verwevenheid met andere economieën in de wereld. Voltooiing van de interne EU-markt en liberalisering van het internationale handelssysteem hebben prioriteit. In de relatie met ontwikkelingslanden staat verbetering van het algemeen stelsel van tariefpreferenties in UNCTAD-kader centraal. (19.354)
- Was in januari 1986 aanwezig bij een bezoek van een Nederlands marine-eskader aan het Verre Oosten, waarbij Nederlandse bedrijven handelsbevorderende activiteiten konden ondernemen
- In 1986 verwierp de Eerste Kamer met 40 tegen 20 stemmen het door hem verdedigde wetsvoorstel over invoering van een openbaar kartelregister, omdat er geen generieke vrijstelling voor de samenwerkingsvormen (franchise) binnen het midden- en kleinbedrijf en de landbouw zou komen (16.555)
- Was in 1989 samen met minister Van den Broek verantwoordelijk voor het besluit om de Koninklijke Marechaussee een bijdrage te laten leveren aan de VN-missie in Namibië (21.068)
- Verdedigde in 1989 als minister van Defensie samen met minister Korthals Altes met succes in de Tweede Kamer wetsvoorstellen tot herziening van het militair straf-, strafproces- en tuchtrecht. De wetsvoorstellen werden door hun opvolgers in het Staatsblad gebracht. (16.813, 17.804)
- Kondigde in mei 1989 een bezuinigingsplan aan voor Defensie, omdat de in het tienjarenplan voorziene groei van de defensieuitgaven door het kabinet was verlaagd van 2 naar 1 procent. Er werd onder meer afgezien van de bestelling van twee Walrus-onderzeeboten. Vermindering van de defensieuitgaven werd mogelijk door een akkoord over troepenvermindering in Europa.
als bewindspersoon (wetgeving)
- Bracht in 1984 samen met minister Korthals Altes de Wet melding buitenlandse boycotmaatregelen (Stb. 215) tot stand). Deze wet regelt de verplichting aan bedrijven om transacties met bedrijven in een land waartegen internationale boycotmaatregelen zijn genomen, te melden. De plicht geldt niet voor internationale bedrijven die alleen statutair in Nederland zijn gevestigd. (16.432)
- Bracht in 1988 een wijziging van de Dienstplichtwet in het Staatsblad (Stb. 539), die de Staten-Generaal meer invloed gaf op het uitzenden van dienstplichtigen in het kader van vredesoperaties. Het wetsvoorstel was in 1980 ingediend door minister De Geus en in 1987 in de Tweede Kamer verdedigd door minister Van Eekelen. (16.521)
- Bracht in 1989 een wet tot goedkeuring van een overeenkomst met Canada over de opleiding van eenheden van de Nederlandse strijdkrachten in Canada in het Staatsblad. De overeenkomst had betrekking op laagvliegoefeningen door de Koninklijke Luchtmacht in het noordoostelijk deel van Canada. Het wetsvoorstel was in 1987 ingediend en in 1988 in de Tweede Kamer verdedigd door minister Van Eekelen. (19.901)
op het gebied van de EU
- Kwam in 2003 met het voorstel de verreking van btw in de EU-landen eenvoudiger te maken. Hierover werd in 2007 een definitief besluit genomen.
- Bracht in januari 2004 een commissiebesluit tot stand waarmee de regelgeving omtrent de export van medicijnen binnen de EU-grenzen wordt gedefinieerd (vrij vervoer van goederen).
- Lanceerde in januari 2004 een ontwerp van de controversiële Dienstenrichtlijn, om de markt voor diensten open te breken. Deze ontwerprichtlijn speelde tijdens de Frankrijk referendumcampagne voor de Europese Grondwet een hoofdrol (angst voor de komst van 'Poolse loodgieters).
- Diende in januari 2004 voorstellen in waarmee de nieuwe lidstaten in Oost-Europa meer tijd krijgen om hun energiemarkt op orde te brengen, voordat de EU-normen voor energiebelasting moeten worden doorgevoerd.
- Bracht in februari 2004 een hervorming van de Europese aanbestedingsregels tot stand (aanvankelijke Commissievoorstellen gelanceerd in mei 2000). De wijzigingen zijn gericht op vermindering van de bureaucratie, de weging van sociale en milieu-aspecten bij de procedure, en de toepassing van nieuwe (ICT)-technologieën gedurende de procedure.
- Zijn voorstellen voor de invoering van een Europees patent werden in maart 2004 weggestemd.
- Lanceerde in maart een richtlijn voor striktere boekhoudkundige regels bij grote Europese bedrijven. De Europese Commissie reageerde hiermee op de grote boekhoudschandalen bij onder meer Ahold (Nederland) en Parmalat (Italië).
- Bracht in maart 2004 een richtlijn tot stand voor de bescherming van intellectueel en industrieel eigendom, zoals copyrights en gerelateerde rechten; handelsmerken; ontwerpen en patenten. De richtlijn verplicht EU-lidstaten onder meer tot strenge maatregelen tegen piraterij en namaak. (Het initiatief werd in januari 2003 gelanceerd).
- Bracht in maart 2004 de zogenaamde 'transparantierichtlijn' tot stand. Deze richtlijn verplicht bedrijven onder meer tot het uitbrengen van kwalitatieve kwartaalberichten.
- Bracht in maart 2004 de richtlijn voor beleggingsdiensten tot stand. Door deze richtlijn kunnen banken de concurrentie aangaan met de effectenbeurzen, omdat ze binnenshuis effectenorders mogen verwerken.
- Sloot in maart 2004 een principe-akkoord met de Verenigde Staten over het grensoverschrijdend toezicht op accountants.
- Lanceerde in september 2004 een ontwerp-richtlijn waarmee de Europese markt voor auto-onderdelen wordt geopend
- Verzette zich in oktober 2004 als enige Eurocommissaris tot het eind toe tegen het advies om onderhandelingen met Turkije te gaan openen over toetreding van dat land tot de Europese Unie.
Wetenswaardigheden
algemeen
- Speelde in de eerste fractievergadering na de verkiezingen van 1986 een cruciale rol bij de vervanging van Ed Nijpels als politiek leider van de VVD. Hield een 40 minuten durende filippica tegen het fractieleiderschap van Nijpels. Gebruikte daarin de term 'karakterachterstand'.
- Werd op 30 april 1990 op een besloten fractievergadering in Garderen tot fractievoorzitter gekozen
- Initieerde in september 1991 een maatschappelijk debat over integratie van minderheden in de Nederlandse samenleving. Hij deed dit onder meer in een artikel in De Volkskrant en tijdens een conferentie van de Liberale Internationale in Luzern, waarin hij moslims die naar (West-)Europa komen, opriep zich aan te passen aan essentiële culturele waarden, zoals scheiding van kerk en staat, vrijheid van meningsuiting, tolerantie en non-discriminatie.
- Kwam in 1996 in opspraak nadat het tv-programma Netwerk had onthuld dat hij als commissaris van het farmaceutische bedrijf MSD brieven had geschreven aan minister Borst. Verder was niet duidelijk of hij een gesprek met een topambtenaar van Volksgezondheid in zijn hoedanigheid als fractievoorzitter of als commissaris had gevoerd. Naar aanleiding van de ontstane commotie besloot hij zijn activiteiten voor MSD op te schorten. Op 2 oktober 1996 legde hij een verklaring af in de Tweede Kamer, waarna een debat volgde.
- Het Tweede Kamerdebat op 4 en 5 maart 1997 over uitbreiding van de NAVO met landen in Midden- en Oost-Europa werd wel de 'Nacht van Bolkestein' genoemd. Regeringsfractie VVD wees uitbreiding af, omdat volgens haar niet aan strikte voorwaarden was voldaan, zoals bevordering van de stabiliteit en het voorkomen van beschadiging van de relatie met Rusland. Een motie-Bolkestein daarover werd echter verworpen.
- Steunde in 2006 in de strijd om het VVD-lijsttrekkerschap Rita Verdonk. Na de breuk tussen Verdonk en de VVD in september 2007 steunde hij Mark Rutte.
- Werd op 6 maart 2025 in de Tweede Kamer herdacht. Namens het kabinet sprak daarbij viceminister-president Hermans.
uit de privésfeer
- Zijn vader was advocaat, rechter en laatstelijk president van het Amsterdamse Gerechtshof
- Zijn vader zat van oktober 1940 tot september 1944 als gijzelaar in Duitse gevangenschap
- Woonde de laatste jaren van zijn leven in het Rosa Spierhuis in Laren, NH
anekdotes en citaten
- Zei tijdens de algemene beschouwingen op 13 oktober 1992 over het in zijn ogen ontbreken van debat over Europa: "Mijnheer de voorzitter! Eén van uw voorgangers als voorzitter van deze Kamer heeft een boek geschreven "De Tweede Kamer, lam of leeuw?" Als ik luister naar de heren Brinkman, Van Mierlo en Wöltgens hoor ik: "mééèéh...!". (Van Mierlo vroeg hoe dat in Handelingen zou worden opgenomen en voegde daaraan tot algehele hilariteit toe: "Mag ik er overigens op wijzen, dat de heer Bolkestein het wel ontzettend goed nadoet!").
verkiezingen
- Was in 1986 nummer 4 op de VVD-kandidatenlijst bij de Tweede Kamerverkiezingen
- Was in 1989 nummer 3 op de VVD-kandidatenlijst bij de Tweede Kamerverkiezingen
niet-aanvaarde politieke functies
- lid gemeenteraad van Amsterdam, maart 2006 (lijstduwer, gekozen met voorkeurstemmen)
woonplaats(en)/adres(sen)
- Amsterdam, Joh. Verhulststraat, vanaf 4 april 1933
- Amsterdam, Bloemgracht 29, van 1955 tot 1959
- Leiden, Gerecht 1, van 1959 tot 1960
- Nairobi (Kenya), vanaf april 1960
- Dar-es-Salaam (Tanganyika), van 1960 tot 1 september 1964
- Noordwijk, van oktober 1964 tot mei 1965
- San Pedro Sula (Honduras), van juli 1965 tot augustus 1966
- San Salvador (El Salvador), van augustus 1966 tot 1969
- Claygate (VK), Hare Lane 31, van november 1968 tot 1970
- Djakarta (Indonesië), vanaf maart 1970
- Parijs, Boulevard Raspail 137, van 1973 tot 1 juni 1976
- 's-Gravenhage, Klatteweg 14, van 1 juni 1974 tot 1 september 1987
- Ramousies (buitenhuis), vanaf 1974
- Amsterdam, Cornelis Schuytstraat 50, van 1 september 1987 tot 1997
- Amsterdam, Omval, van 1997 tot 1 februari 2022 (als Eurocommissaris deels in Brussel)
- Laren (N.H.), vanaf 1 februari 2022
ridderorden
- Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 26 augustus 1986
- Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau, 20 november 1989
- Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 18 oktober 2004
buitenlandse onderscheidingen
Grootkruis in de Orde van Verdienste van de Bondsrepubliek Duitsland
overige onderscheidingen en prijzen
Thorbeckeprijs 1994 (voor politieke welsprekendheid)
verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
- lid Amsterdamsch Studentencorps
- lid dispuut Homerus (abactis 1954-1955)
- lid en preses ASVA (Algemene Studenten Vereniging Amsterdam), vanaf 1956
- lid Royal Institute of International Affairs
hobby's
- Franse literatuur en cultuur
- zwemmen, tennissen, fietsen
- bezoeken van toneelvoorstellingen en concerten
Publicaties van/over
lijst van publicaties
- "Floris, count of Holland" (toneelstuk, 1976)
- "Modern Liberalism" (1982)
- "De Engel en het beest" (bundel politieke opstellen, 1990)
- "Integratie van minderheden moet met lef woorden aangepakt" (artikel, De Volkskrant, 12 september 1991)
- "Woorden hebben hun betekenis" (1992)
- "Het heft in handen" (1995)
- "Moslim in de polder" (1997)
- "Onverwerkt verleden" (bundel opstellen, 1997)
- "Poldergeest" (met Ernst Hirsch Ballin en Thijs Wöltgens, 1998)
- "Boren in hard hout" (bundel opstellen, 1998)
- "De grenzen van Europa" (2004), interviews door Bolkestein met prominente europarlementariërs
- "Grensverkenningen" (bewerkt dagboek van zijn vijf jaar als eurocommissaris, 2005)
- "De Europese Unie en haar toekomst" (oratie, 2005)
- "De twee lampen van de staatsman - beschouwingen over politiek" (2006)
- "Overmoed en onverstand" (bundel opstellen, 2008)
- "De intellectuele verleiding. Gevaarlijke ideeën in de politiek" (2011)
- "Cassandra tegen wil en dank" (memoires, 2013) (verscheen eerder in de eerste helft van 2013 in weekblad Elsevier als feuilleton)
- "Bij het scheiden van de markt" (verzamelbundel, 2019)
- artikelen in onder meer "NRC Handelsblad", "Economisch Dagblad", "Intermediair" en "Liberaal Reveil"
redevoeringen
- Thorbeckelezing 1998: "Weg met de romantiek, of: wat is eigenlijk het probleem"
- Hofstadlezing, 26 januari 2001
- "De goede vreemdeling" (H.J. Schoo-lezing, 2011)
literatuur/documentatie
- Frénk van der Linden, "'Wat geef ik dan om zo'n schoon geweten? Schone handen, ja, maar vooral lamme'", De Tijd, 23 juli 1982
- "Frits Bolkestein een onvervalste hardliner. Nieuwe bewindsman leidde paleisrevolutie tegen Nijpels", De Volkskrant, 24 september 1988
- H.M. van den Brink, "Noemt u mij alstublieft geen intellectueel", NRC Handelsblad, 5 maart 1994
- Toof Brader en Marja Vuijsje, "Haagse portretten. Tweede-Kamerleden, ministers, staatssecretarissen" (1995, 1999)
- Frank Vermeulen, "Ik kan elke dag een rel veroorzaken", NRC Handelsblad, 16 maart 1996
- A. Maas, G. Merlet en R. Zwart, "Het brein van Bolkestein" (1997)
- M. van Weezel en L. Ornstein, "Frits Bolkestein, portret van een liberale vrijbuiter" (1999)
- Hans Buddingh' en Mark Kranenburg, "Een man met overwicht, of hij nu gelijk heeft of niet", NRC Handelsblad, 10 mei 2004
- Interview met Syp Wynia (Elsevier), "Frits Bolkestein, Eenpersoonsdenktank. 'Voor een vrolijk mannetje, ben ik een beetje somber'", 17 december 2005
- Bert Vuijsje, "Avonturen in besturen. Gesprekken met Hans van Mierlo, Ruud Lubbers, Hans Wiegel en vele anderen" (2006)
- G. Voerman, "Een euroscepticus in Brussel? Frits Bolkestein, lid van de Europese Commissie (1999-2004)", in: G. Voerman e.a. (red.), "De Nederlandse eurocommissarissen" (2010), 263
- D.J. Eppink, R. Leegte, J. Livestro en H. Naoum Néhmé, "Bolkesteins blijvende betekenis voor het debat", De Volkskrant, 4 april 2013
- Mark Kranenburg, "Frits Bolkestein: atypisch en onvoorspelbaar. Hij maakte de VVD eurokritisch en stelde integratie ter discussie", NRC, 18 februari 2025
- Bart Dirks en Martin Sommer, "Frits Bolkestein (1933-2025) koesterde zijn rol als buitenbeentje in de Haagse politiek", de Volkskrant, 18 februari 2025
- Wilfried van der Bles, "Frits Bolkestein (1933-2025): eigenzinnige neoliberaal die streed tegen de multiculturele samenleving", Trouw, 18 februari 2025
- René Leegte, "Een handelsreiziger in politieke ideeën", in: Jaarboek parlementaire geschiedenis 2025, 130-134
- Dik Verkuil, "De ongenaakbare Frits Bolkestein 1933-2025" (2026)
Familie/gezin
huwelijk/samenlevingsvorm
- gehuwd te Amsterdam, 26 maart 1960 (echtgenote overleden 5 september 1984)
- gehuwd (tweede huwelijk) te Ramousies, augustus 1988
echtgeno(o)t(e)/partner
A.H. Cooper, Angusina Henderson
2e echtgeno(o)t(e)/partner
F. Boersma, Femke
beroep 2e echtgeno(o)t(e)/partner
actrice
kinderen
- 3 kinderen (zoon stierf in 2009 op 48-jarige leeftijd)
- 1 stiefkind (uit tweede huwelijk)
vader
Mr. N. Bolkestein, Nicolaas (Nico)
geboorteplaats en/of -datum
Nijmegen, 21 februari 1902
moeder
A.M. Meyjes, Anna Margaretha
geboorteplaats en/of -datum
Semarang (Ned.-Indië), 16 december 1900
beroep grootvader (vaderskant)
onderwijsinspecteur
beroep grootvader (moederskant)
bankier
familierelaties
