Home > Opgeheven politieke partijen > Centrumdemocraten (CD)

Centrumdemocraten (CD)

De CD was een extreemrechtse partij, die zich keerde tegen de aanwezigheid van niet-westerse allochtonen. De partij werd opgericht in 1984 als afsplitsing van de Centrumpartij (CP).

De CD was tijdens de kabinetten-Lubbers III (1989-1994) en -Kok I (1994-1998) met een Tweede Kamerfractie in het parlement vertegenwoordigd. De partij had destijds respectievelijk één en drie zetels in de Tweede Kamer en maakte telkens deel uit van de oppositie. Sinds 1998 heeft de partij geen zetels meer in de Tweede Kamer. Aan de verkiezingen op 15 mei 2002 deed de CD niet meer mee. De partij was namelijk op 18 april 2002 al bij notariële akte ontbonden.

Bekende personen binnen de CD waren Hans Janmaat en Wil Schuurman.

Beginselen

In vergelijking met haar voorganger, de Centrumpartij, was de CD gematigder extreemrechts, maar nog tamelijk xenofoob en racistisch. Om vervolging te voorkomen, bracht de CD haar boodschap in verhullender termen, zoals met de leuze 'vol = vol'. In het verkiezingsprogramma 'Oost West Thuis Best' uit 1994 stelde de CD dat het 'eigen volk eerst' moest komen, en 'niet-Nederlandse invloeden' moesten worden teruggedrongen.

Speerpunten waren het stoppen van het 'Anti-Nederland Beleid' en van de multiculturele samenleving. De CD wilde ook artikel 1 van de Grondwet afschaffen, de doodstraf invoeren en een aidstest verplichten. Het programma bevatte geen direct racistische teksten, maar enkele partijleden werden in de loop der jaren wel aangeklaagd en veroordeeld wegens racistische uitlatingen.

Ondanks de drie Kamerzetels die de CD van 1994 tot 1998 bezetten, werd het gedachtegoed van de partij zelden omgezet in specifieke voorstellen.

CD en de Tweede Kamerverkiezingen tussen 1989 en 1998

De Centrumdemocraten waren van 1989 tot en met 1998 vertegenwoordigd in de Tweede Kamer met respectievelijk één en drie zetels. De partij voerde in die tijd oppositie.

Historische ontwikkeling: afsplitsingen

De CD werd opgericht in 1984 als afsplitsing van de Centrumpartij (CP). Janmaat stond namelijk een gematigdere, parlementaire weg voor. Nadat Janmaat werd geroyeerd als CP-lid bleef hij als Groep-Janmaat in de Tweede Kamer.

Een poging tot verzoening tussen Janmaats nieuwe partij, de Centrumdemcraten, en de Centrumpartij liep uit op een drama. De bijeenkomst in een hotel in Kedichem in 1986 werd namelijk met grof geweld verstoord door antifascistische actievoerders, die met zwavelzuurbommen gooiden en brand staken. Daarbij verloor Wil Schuurman, een later CD-Kamerlid, een been.

Partijleider Janmaat regeerde de CD met ijzeren hand. Kritische leden werden uit de partij gezet. Een aantal van hen richtten een nieuwe partij op, de Burgerpartij Nederland (BPN). Anderen sloten zich aan bij het Nederlands Blok (NB).

Persoonlijkheden

Naast de politiek leider Hans Janmaat was een ander bekend persoon van de partij zijn partner Wil Schuurman.

Hans Janmaat (1934-2002) was lijsttrekker voor de CP in 1981 en 1982. In 1982 werd hij voor de CP in de Kamer gekozen, maar in 1984 kwam het tot een breuk met de partij. Als lijst-Janmaat hield hij zijn zetel tot 1986 aan. Van 1986 tot 1998 was hij lijsttrekker voor de CD en van 1989 tot 1998 Tweede Kamerlid. Janmaat was eerder leraar maatschappijleer en directeur van een kleine meubelfabriek.

In 1996 trouwde Janmaat met CD-Kamerlid Wil Schuurman (1943). Zij was tussen 1990 en 1994 CD-fractievoorzitter in de gemeenteraad van 's-Gravenhage en Tweede Kamerlid voor de partij van 1994 tot 1998. Als Kamerlid voerde zij nauwelijks het woord. Voorheen was zij verkoopster en administratief medewerkster.

Janmaat en Schuurman zijn verschillende keren veroordeeld wegens discriminatie.

Electoraat

De kiezers van de CD bestonden voornamelijk uit inwoners van oude wijken in grote steden, die protesteerden tegen het toenemende aantal buitenlanders dat daar kwam wonen.

Bij de verkiezingen van 1986 wist geen van de extreemrechtse partijen NVU, CP en CD een Tweede Kamerzetel te behalen, maar de aanhang van Janmaat groeide. Bij de verkiezingen in 1989 behaalde de CD één zetel, die gedurende het kabinet-Lubbers III (1989-1994) werd bezet door Janmaat.

De CD profiteerde van de politieke onvrede die heerste aan het eind van het derde kabinet-Lubbers en behaalde drie Tweede Kamerzetels bij de verkiezingen van 1994. Vlak voor de verkiezingen was de CD enkele malen negatief in het nieuws geweest wegens ongepaste opmerkingen van Janmaat over de overleden minister van Binnenlandse Zaken Ien Dales en over joodse bewindslieden. Daarnaast onthulden geheime opnamen dat het Amsterdamse CD-raadslid Graman brand had gesticht in panden waar buitenlanders aanwezig waren.

Bij de Tweede Kamerverkiezingen in 1998 wist de partij geen zetels te behalen en aan de verkiezingen in 2002 deed de partij niet mee.

De CD heeft geen zetels in de Eerste Kamer gehad.


Meer over

Kijk voor meer informatie over de CD op de website van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen.

Bent u op zoek naar specifieke gegevens over Kamerleden van de CD, bijvoorbeeld ten aanzien van de gemiddelde leeftijd, achtergrond of opleiding? In het biografisch archief van het Parlementair Documentatie Centrum zijn uitgebreide gegevens over Kamerleden opgenomen. Deze gegevens zijn onder voorwaarden beschikbaar voor wetenschappelijk onderzoek en journalistieke publicaties. Neem voor meer informatie contact op via het contactformulier.

  •