Mr. H.P. (Henri) Marchant

foto Mr. H.P. (Henri) Marchant
bron: Persoonlijkheden

Militante politiek leider van de vrijzinnig-democraten, die felle aanvallen op zijn tegenstanders niet schuwde. Was advocaat en wethouder in Deventer en werd in 1899 als links-liberaal naar de Tweede Kamer afgevaardigd. Was daar spoedig een geducht woordvoerder op talrijke beleidsterreinen en volgde in 1916 Dirk Bos op als fractievoorzitter. Zorgde in 1919 via een initiatiefwet voor de invoering van het vrouwenkiesrecht. Politieke tegenstander van Colijn, wiens kabinet hij in 1925 ten val bracht. Wist toen echter geen centrumlinks kabinet te vormen. Trad in 1933 echter wel als minister van Onderwijs toe tot het crisiskabinet-Colijn II. Kwam met een spellingsvereenvoudiging (spelling-Marchant). Nadat zijn positie in de VDB door zijn heimelijke overgang naar het katholicisme onhoudbaar was geworden, trad hij in 1935 af. Scherp debater, die gestileerde speeches hield. Had als bijnaam 'Le tigre neerlandais'.

vrijzinnig-democratische kamerclub, VDB
in de periode 1899-1935: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK, minister

Inhoudsopgave van deze pagina:


1.

Voornamen (roepnaam)

Hendrik Pieter (Henri)

2.

Personalia

geboorteplaats en -datum
Deventer, 12 februari 1869

doopplaats en -datum
in het geheim gedoopt, 21 december 1934

overlijdensplaats en -datum
's-Gravenhage, 12 mei 1956

3.

Partij/stroming

partij(en)
  • Liberale Unie, tot februari 1901 (vooruitstrevende vleugel)
  • VDB (Vrijzinnig-Democratische Bond), van 17 maart 1901 tot 7 mei 1935 (medeoprichter)
  • RKSP (Roomsch-Katholieke Staatspartij), van 1935 tot 1945
  • VDB (Vrijzinnig-Democratische Bond), 1952 (heropgericht door K. Bijlsma)

lid tussentijds gevormde fractie(s)
Vrijzinnig-Democratische Kamerclub, van juni 1900 tot maart 1901

verwante partij
KNP (Katholiek Nationale Partij), van 1946 tot 1955 (sympatiserend)

4.

Hoofdfuncties/beroepen (5/9)

  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 8 juni 1900 tot 27 mei 1933 (1900-1918 voor het kiesdistrict Deventer)
  • fractievoorzitter VDB Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 16 mei 1916 tot 27 mei 1933
  • lid gemeenteraad van 's-Gravenhage, van 27 augustus 1923 tot 26 mei 1933
  • wethouder (van onderwijs) van 's-Gravenhage, van 27 augustus 1931 tot 26 mei 1933
  • minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen, van 26 mei 1933 tot 18 mei 1935

(in)formateurschap(pen)
  • kabinetsformateur, van 24 november 1925 tot 1 december 1925 (poging mislukt)

U ziet een selectie van de loopbaan. In de uitgebreide versie is de gehele loopbaan in te zien.

5.

Partijpolitieke functies (0/4)

In de uitgebreide versie is een overzicht van partijpolitieke functies opgenomen.

6.

Nevenfuncties (2/12)

  • lid redactie tijdschrift "Vragen des Tijds"
  • voorzitter Stichting "De Hooge Veluwe", vanaf 1 januari 1951

afgeleide functies, presidia etc. (2/5)
  • lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1927 tot mei 1928
  • lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1930 tot mei 1933

U ziet een selectie van de nevenfuncties. In de uitgebreide versie is een overzicht van nevenfuncties in te zien.

7.

Opleiding

In de uitgebreide versie is een overzicht van de opleiding(en) opgenomen.

8.

Activiteiten

als parlementariër (2/8)
  • Diende in 1919 een initiatiefwetsvoorstel in over een heffing van een buitengewone belasting ter dekking van oorlogsuitgaven. Dit voorstel werd in 1922 door de Tweede Kamer verworpen.
  • Diende in 1922 samen met zijn fractiegenoten Ketelaar en Oud een initiatiefwetsvoorstel in over de benoembaarheid van vrouwen in rechterlijke functies. Dit wetsvoorstel werd in 1923 ingetrokken, na verwerping met 39 tegen 35 stemmen van artikel 1 door de Tweede Kamer.

opvallend stemgedrag (0/1)

In de uitgebreide versie is een overzicht van opvallend stemgedrag opgenomen.


als bewindspersoon (beleidsmatig)
  • Voerde in 1934 een spellingshervorming door (spelling-Marchant) in het onderwijs. Deze vereenvoudigde spelling was gebaseerd op de ideeën van de leraar Nederlands R.A. Kollewijn. Hij stelde voor de dubbele 'ee' en 'oo' in open lettergrepen (niet zoo, maar zo) af te schaffen. Verder verdwijnt de onuitgesproken 'ch' ('versche visch' wordt 'verse vis').
  • Uit bezuinigingsoverwegingen werden door hem veel openbare scholen opgeheven, terwijl hij de bijzondere scholen ongemoeid moest laten

als bewindspersoon (wetgeving)
  • Bracht in 1935 een wijziging van de Lager-onderwijswet 1920 tot stand waardoor onderwijzeressen die in het huwelijk traden, moesten worden ontslagen

9.

Wetenswaardigheden

algemeen (3/6)
  • In 1934 wekte een door hem gehouden toespraak bij de opening van een tentoonstelling over de Abdij van Egmond de woede van orthodox-protestanten. Hij had zich in de rede afgezet tegen het beeld van de geuzen als 'kranige kerels', omdat volgens hem de geuzen onder leiding van Sonoy brandstichters en plunderaars waren geweest.
  • Bedankte in mei 1935 als lid van de VDB, nadat partijvoorzitter Kranenburg en anderen hem indringende vragen hadden gesteld over berichten dat hij katholiek was geworden. Hij had steeds geweigerd dat te doen en (naar bleek) daarover ook gelogen.
  • Trad in mei 1935 af als minister in verband met het bekend worden van zijn overgang tot het katholicisme op 21 december 1934. Hij deelde dit, na eerdere berichten te hebben tegengesproken, in de ministerraad van 7 mei 1935 mee. Zijn collega Oud meldde hierna schriftelijk aan Colijn dat hij ontslag zou vragen als Marchant niet zou opstappen. Oud vreesde dat het aanblijven van Marchant tot een vertrouwensbreuk tussen hem en de VDB zou leiden. Op 11 mei vroeg Marchant aan de koningin om ontslag.

uit de privésfeer
  • Trad in 1920-1921 op als advocaat van de gevluchte Duitse kroonprins
  • Zijn vader was advocaat, substituut-officier van justitie te Gorinchem en officier van justitie te Deventer (1866-1877)

verkiezingen (3/6)
  • Versloeg in 1909 P.J.M. Aalberse (rk)
  • Versloeg in 1913 J.C. baron van Haersolte (arp)
  • Versloeg in 1917 J. Stoffel (comité anti-grondwetsherziening)

pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen
  • "De Generaal" (bijnaam i.v.m. dominerende optreden binnen VDB)
  • "Le tigre neerlandais"

U ziet een selectie van wetenswaardigheden. In de uitgebreide versie is een overzicht van wetenswaardigheden opgenomen.

10.

Familie/gezin

In de uitgebreide versie zijn, indien bekend, de familierelaties opgenomen.

11.

Uitgebreide versie

In het digitale biografisch archief van PDC, partner van het Montesquieu Instituut, is een uitgebreide versie van deze pagina aanwezig met bijvoorbeeld partijpolitieke functies, maatschappelijke nevenfuncties, opleiding en wetenswaardigheden. Laat het ons weten als u daar belangstelling voor heeft.


Op bovenstaande tekst en gegevens zijn auteursrechten van PDC van toepassing; overname, in welke vorm dan ook, is zonder expliciete goedkeuring niet toegestaan. Ook de afbeeldingen zijn niet rechtenvrij.

De biografieën betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was. PDC ontvangt graag gemotiveerde aanvullingen of correcties.